महाबलिनो महेन्द्रविजयाय सर्वलोकविनाशाय च शिखरश्रेणयः दिवः पतन्त्य उल्काभिः समं निपेतुः। सर्वतो दिशः सघननिनादैः प्रचण्डमभ्रवर्षं समुद्राः समुत्ततार; तं भीषणं विकारमवलोक्य, गरुडध्वजः भगवतः श्रीमान् विष्णुः योगनिद्रया शेषतल्पे स्थितः स्वप्नं परित्यज्य समुत्थितः। तस्य पद्मनिभे चरणे लक्ष्मीः सततं स्नेहेन सम्पीडयन्ती दृष्टा, स भगवान् नीलोत्पलसन्निभवपुः, कस्तूरीमणिप्रभया वक्षःस्थले विराजमानः, सुवर्णकङ्कणभूषितबाहुः, तेजसा व्याप्तः। देवेषु जातं कलिकल्मषं चिन्तयन्, स भगवान् वैनतेयमाह्वयत्; तदा गरुडः, सर्परूपं धारयित्वा, तत्र समुपस्थितः। तं समारुह्य, यस्यास्त्रशक्तयः प्रज्वलन्ति ज्वलिताग्निसमानाः, स्वयमिन्द्रादीन् देवतान् प्रति ययौ। तत्र स इन्द्रं ददर्श, येन राक्षसैः प्रचण्डबलैः, नवमेघसन्निभैः, यथाऽपि पुरुषः पापकुलैः परिवेष्टितः, एवं परिवेष्टितः। तत्र देवगणाः रक्षणार्थं पुण्यकर्माणि शीघ्रं यज्ञक्षेत्रे समाचरन्; ततः दानवाः दिवि ज्योतिरमण्डलं दृष्टवन्तः। सुर्यरश्मिसमप्रभं तद्गिरिशिखरे शोभमानं दृष्ट्वा, तस्य तेजः कारणं ज्ञातुमिच्छन्तः, दानवाः तत्र गरुडं ददृशुः, यः कल्पान्ताग्निसमः, तत्र च अच्युतं, मेघमण्डलसन्निभं, अमरं, तेजसा व्याप्तम्। तं दृष्ट्वा, दैत्यराजानः हर्षपूर्णहृदया ऊचुः—"एष देवतानां सारः; यदि स विजितः, देवाः पराजिताः।" "एष दानवविनाशः, केशवः, रिपुहन्ता; अस्मिन्विश्वास्य, देवाः सर्वेषु लोकेषु यज्ञभागं प्राप्नुवन्ति।" एवमुक्त्वा, सर्वे दानवाः तं विष्णुं सर्वतः परिवृत्य, विविधायुधैः समरमुखे प्रहारं कृतवन्तः। तत्र कालनेमिः नव चान्ये महाबलिनो दैत्यरत्नासारथयः, कालनेमिः षष्ट्या बाणैः जनार्दनं विव्याध। निमिः शतबाणैः, मथनः अशीत्या, जम्भकः सप्तत्या, शुम्भः दशभिः बाणैः तं विव्यधुः। शेषाः दैत्यपतयः दशभिः दशभिः बाणैः विष्णुं गरुडं च समरे समभ्यघ्नन्। तेषां प्रहारं सोढुं अशक्तः, दानवहन्ता विष्णुः, प्रतिदानवं षड्भिः षड्भिः सुसीधुभिः बाणैः तान् निनाय। पुनः कालनेमिः त्रिभिः बाणैः हृदयं लक्षीकृत्य, क्रोधारुणलोचनः, विष्णुं विव्याध। तस्य बाणाः तप्तहेमसन्निभाः, कस्तूरीमणिप्रभया वक्षःस्थले शोभमानाः ददृशिरे। तैः बाणैः किंचित् विद्धः, हरिः गदां समादाय, वेगेन घूर्णयित्वा, दैत्याय प्राक्षिपत्। क्रुद्धः स दैत्याधिपः, करकौशलं दर्शयन्, शतशः बाणैः तां गदां व्योम्नि खण्डयामास। तदा विष्णुः कोपसमन्वितः, भीषणं शूलं गृहित्वा, दैत्यहृदि वेगेन प्राहरत्। क्षणेन, स महान् कालनेमिर्दैत्यः, चेतनां पुनः प्राप्य, सुवर्णघण्टाभूषितं तीक्ष्णं शूलं समादत्त। तदस्त्रेण दितिसुतः विष्णोः सव्यबाहुं विव्याध; शूलविद्धः विष्णोः बाहुः रक्तस्रावविनिर्गमेन पद्ममणिवलयमिव शोभते स्म। तदा कोपितः विष्णुः महद् धनुः समादाय, सप्तदश तीक्ष्णान् प्राणघातिनः बाणानां षड्भिः दैत्यहृदयं विव्याध, त्रिभिः च पुनः। चत्वारः सारथिं विव्याध, एकेन पताकां, द्वाभ्यां धनुष्कोटिं च धनुः, अन्येन पिङ्गलपक्षेण बाणेन दैत्यस्य सव्यबाहुं विव्याध। हरिणा लोहशल्यैः हृदि सुदृढं विद्धः, स दैत्यः, रक्तस्रावसंप्लुतवपुः, क्लेशार्तचित्तः, कम्पमानः किम्शुकवृक्ष इव वायुनाऽपि कम्पितः। तं चञ्चलमवलोक्य, केशवः गदां समादाय, वेगेन कालनेमिना विष्णोः रथे प्रक्षिप्तां तां गदां कालनेमेशिरसि विनिपातयत्। तस्य मस्तकं भग्नं, मुकुटं च विचूर्णितम्, स दैत्यः रुधिरधाराभिः स्रवन्, पर्वत इव धातुस्रावैः, पपात। चेतनाशेषः, भग्नरथे पतितः, शत्रुनाशनः अच्युतः तत्र स्थितः। भगवान् चक्रपाणिः प्रथमतः स्मितपूर्वकं वचः प्रोवाच—"गच्छ दैत्य, अद्य मुक्तः असि; निर्भयः जीव। शीघ्रमेव त्वां स्वयमेव नयिष्यामि।" एतदाकर्ण्य कालनेमिसारथिः रथं दूरं निनाय। ततः कृष्णचामरैः भूषितः, अमृतच्छत्रेण छन्नः, पञ्चवर्णध्वजेन शोभितः, भग्नगजकुम्भेन विराजमानः, बलवान् निमिर्दैत्यः, पर्वतसन्निभे, मदोत्कटगजे समारुह्य, हरिं प्रति समराय प्रस्थितः। तस्य गजपादयोः परितः सप्तविंशति सहस्राणि दानवपुत्राणां, मुकुटकवचभूषिताः, तत्र समन्तात् स्थिताः। मथनः तुरगं समारुह्य, जम्भकः उष्ट्रं, शुम्भः महावृषभं समारुह्य समरे प्रविष्टः। अन्ये दानवपतयः, विविधायुधधारिणः, सम्यगुपेत्य, निर्दोषकर्मणि विष्णवे क्रुद्धाः समरे प्राहरन्। तत्र निमिर्दैत्यः गदया, मथनः मुसलिना, शुम्भः तीक्ष्णशूलिना, ग्रसणः अपि शृङ्खलेन विष्णुं समरे विव्यधुः।