तदा कालनेमिना मायया निर्मितैः प्रचण्डैः वह्निभिः सर्वेषु दिशासु दीप्तिः प्रवर्तिता। तत्क्षणमेव त्रयो लोकाः सर्वतो वह्निज्वालाभिः परिवेष्टिताः। तैः ज्वालाराशिभिः चन्द्रमाः स्वशीतलतां हित्वा, शनैः शनैः तत्र कठोरः शीतदिवसः अपगतः। एषा दानवेश्वराणां शक्तिरेव, कालनेमिनो मायैव सा। तद्विलोक्य सवितृ, त्रैलोक्यचक्षुषा, कोपसंरक्तः, अरुणं सारथिं सम्बोध्य वाक्यमुवाच— "अरुण, शीघ्रं रथं प्रचोदय, यत्र कालनेमिनः रथः तिष्ठति। तत्र भीषणा सङ्ग्रामस्पर्धा भविष्यति, वीराः पतिष्यन्ति।" एवं चन्द्रमसि जयप्राप्ते, यस्य बलं अस्माभिः पूर्वं आश्रितम्, स गरुडस्य ज्येष्ठभ्राता सविता रथं शीघ्रं प्रचोदयामास। स च, यत्नेन निगृहीतैः, श्वेतचामरशोभितैः, अश्वैः सुसज्जितः, लोकदीपकः सविता, स्वं दीर्घं धनुः समादत्त। ततो दिव्यगर्विषविषसदृशौ दीप्तिमन्तौ बाणौ गृहित्वा, सञ्चारास्त्रस्य प्रयोगेण एकं बाणं धनुषि स्थाप्य सन्दधानमकरोत्। द्वितीयं तु बाणं, इन्द्रजालमायया आविष्टम्, स मुमोच; सञ्चारास्त्रस्य प्रभावेण तदनु रूपविपर्यासं क्षणमात्रं चकार। स देवतान् दानववत्, दानवान् च देववत् प्रकाशितवान्; स्वकीयाः देवाः इति मत्वा, तान् घोरैः शीघ्रास्त्रैः आहतवान्। क्रुद्धः कालनेमिः, महाकालसदृशः, केचन शितेन खड्गेन, केचन बाणवृष्ट्या, केचन गदाभिः, केचन भीमकरैः परशुभिः निहन्ति स्म। केषाञ्चित् शीघ्रवेगेन शिरांसि छित्त्वा, केषाञ्चित् भुजांश्च, रथांश्च, सारथीन् च विच्छित्तवान्; अन्यांश्च रथवेगेन पद्भ्यां निपात्य, कोपेन घोरपाणिघातैः अभिहन्यत। स्वीयान् संग्रामे निहतान् दृष्ट्वा, दानवेश्वरः नेमिः, अमरैः पीड्यमानाः असुराः, पुनः स्वस्वरूपाणि समादधुः। कालनेमिः क्रोधग्रस्तः तेषां रूपं न बुबोध। तदा दानवराजः नेमिः, तान् ज्ञात्वा, कालनेमिं प्रति वाक्यमुवाच— "अहं नेमिः, न देवः, हे कालनेमि, मां विद्धि। बहवः बलिनः त्वया संग्रामे मोहिता निपातिताः। अत्र शतसहस्राणि दानवानामस्ति, ये देवैः अजेयाः; त्वं ब्रह्मास्त्रं विमुञ्च, शीघ्रं सर्वास्त्रनिवारणाय।" एवं उक्तः, दानवः, मोहविष्टचित्तः, ब्रह्मास्त्रशक्तिसंयुक्तं बाणं संनद्धवान्। स दानवेश्वरः, स्वयमपि देवशूलः, तदस्त्रं सन्दधे; तेन अस्त्रप्रभावेण त्रयो लोकाः, चराचरसमेताः, आवृताः। सर्वे देवसेना भयाकुला अभवत्; सञ्चारास्त्रं निगृहीतम्, संग्रामे तदस्त्रं दीप्तिमान् अभवत्। तस्मिन् अस्त्रे प्रतिहते, सूर्यः तेजः हित्वा, महेन्द्रमायां आश्रित्य, स्वस्य अनन्तरूपाणि सृजितवान्। स हस्तघातेन घनघर्जितेन त्रीन् लोकान् कम्पयन्, दानवसेनां तीव्रातपेन दग्धवान्, रक्तधाराभिः स्रवत्सु। ततः सर्वत्र वह्निवृष्टिं प्रचण्डं पातयामास; प्रभुः दानवश्रेष्ठानां नेत्राणि मूढानि चकार। गजानां मेदः स्रुतम्, तेषां क्रन्दनानि भूमौ पतितानि; अश्वाः तापेन दग्धाः श्वासन्ति, सारथयः अपि पीडिताः। ते, तृषार्ताः, कदाचित् जलाशयेषु, वृक्षच्छायासु, पर्वतगुहासु च शरणं यच्छन्ति। शीतलतां याचमानाः, तस्मिन्वनान्तरे वह्निः वृक्षेषु प्रवृत्तः, दग्धकाण्डः प्रजज्वाल। जलं पुरतः प्रवहन्तं दृष्ट्वा, तृष्णार्ताः तत्राभिप्रययुः। यद्यपि जलं पुरतः, निर्बलाः तदप्राप्य, प्रज्वलितमुखाः, चेतनाहीनाः, भूमौ पतिताः। तत्र तत्र भूमौ मृतदानवेश्वराः, पतितरथाः, गजाः, अश्वाः च दृश्यन्ते। केचित् स्थिताः, केचित् धावन्तः, केचित् वमन्तः, वस्त्ररुधिरप्रवाहः सहस्रशो दानवाः मृताः दृश्यन्ते। एवं दानवराज्ञां महाप्रलये प्रवर्तमानायाम्, कालनेमिः, क्रोधविस्फारितलोचनः, कोपसंरक्तः, उत्थितः। स घनसङ्काशः, सहस्रद्युति-ह्रदः, घोरनिनादेन जगच्छित्तं कम्पयन् बभूव। स आकाशमावृत्य, सूर्यस्य मायां निवार्य, शीतलं जलवर्षं दानवेश्वरसेनायाम् अपातयत्। तेन वर्षेण दानवाः शनैः शनैः प्रबुद्धाः, यथा म्लानाङ्कुराः वर्षेण पुनः जीवन्ति। ततः कालनेमिः, महाऽसुरः, मेघरूपं धारयन्, सुरसेनासु जयं न प्रयच्छन्, घोराणि शस्त्रवृष्टिं पातयामास। तया शस्त्रवृष्ट्या पीडिताः, दानवेश्वराः निःसरणमार्गं न लभन्तः, शीतार्ताः गावः इव अभवन्। ते परस्परं पतन्तः, पृष्ठे हस्तान् विस्रंस्य, स्वदुःखेन गजाश्वेषु पतिताः। रथेषु, भीताः देवाः इह तत्र च छन्नाः; अन्ये, पादान् संकुच्य, स्वहस्तैः मुखानि छादयन्ति। संत्रस्ताः, दशसु दिशासु विचरन्तः, तस्मिन्महासङ्ग्रामे, देवविनाशे प्रवृत्ते। भूमौ पतितदेहाः, भग्नसंयुक्ताः, छिन्नबाहवः, विदारितशिरसः, छिन्नजङ्घाः च दृश्यन्ते। रथाः विप्रकृष्टाः, भग्नध्वजपङ्क्तयः, भग्नाङ्गाश्वाः, पर्वतसमानाः गजाश्च विहगाः। भूमिः प्रवाहितरुधिरपूरैः विकृताविकृता च जाताः; एवं सङ्ग्रामे बलवान् कालनेमिः दानवः विजयी अभवत्। एकेनैव क्षणेन सः शतसहस्रं गन्धर्वाणां, पञ्चशतसहस्रं यक्षाणां, षट्शतसहस्रं राक्षसानां च निहन्ति स्म।