ततः रजनीचरात्मजेन कूजम्भेन सह राक्षसेन्द्रः, स्वसिद्धया कृष्णमायया सम्प्रत्ययेन, रणाय प्रवृत्तः। तेन तमसा जगदावृत्य, दैत्यपतिं मोहयामास; तदा दैत्येषां नेत्राणि तथा सैन्यानि अपि व्यर्थानि अभवन्। तत्र त एव एकपदं न शक्नुवन्तः, विविधायुधवर्षेण तेषां महाचमूः—यासां वाहिन्यः घनतमससदृशेन निवारिताः—निपातिता। दैत्येषु निह्यमानेषु, कूजम्भस्य चित्तं मोहं जगाम। ततो दैत्यराजः महिषः, यः युगान्तमेघसन्निभः, सवित्रास्त्रं निर्माय, उल्कापुञ्जमण्डितम् असृजत्। दीप्तिमान् सवित्रास्त्रः विस्तारं गतः, तदा तं घोरं तमः सम्पूर्णं विनाशयामास। स्फुलिङ्गचिह्नितमस्त्रेण सर्वं तमः निवारितम्, शरत्कालपद्माकुलसरोवरमिव विशदं जगत् अभवत्। तमसि शान्ते, दैत्येश्वाराः दृष्टिं पुनः प्राप्य, भीषणा मनसा स्वसैन्यैः सह देवतान् प्रति अद्भुतं कर्म चक्रुः। कोपात् तैरस्त्राणि विसृष्टानि, सर्पास्त्रं च प्रयुज्य, भयङ्कराणि धनुषि विषधराणि इव बाणान् च गृह्य। कूजम्भः तदा व्यवस्थितस्य राक्षसाधिपतेः सैन्यं प्रति अभ्यद्रवत्; तमागच्छन्तं स्वसैन्यैः सह दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रः— तीक्ष्णैः बाणैः, करालसर्पसदृशैः, तं व्याघातयत्; तस्य धनुषः संधाननिक्षेपविसर्गाः न दृश्यन्तः। स्वबाणैः मनोजवैर्यैः तस्य बाणवर्षं छित्त्वा, अतीव तीक्ष्णेन रम्यनिर्मितेन बाणेन अमरारेरधिष्ठानध्वजं प्राहिणोत्। विशिखेन च चतुर्भागधारिणा तस्य सारथिं रथोपवेशात् अपातयत्; कूजम्भस्य तद्वीर्यकर्म युद्धे दृष्ट्वा राक्षसाधिपः— रक्तलोचनः क्रोधात् दानवः रथात् अपात्य, शरदम्बरनिर्मलखड्गं शीघ्रं जग्राह। दशकाञ्चनकुड्मलचन्द्राङ्कितं कवचं गृहित्वा, दैत्यः प्रचण्डवेगेन राक्षसाधिपं प्रति युद्धाय समुपजगाम। तं समीपं समागतम्, राक्षसेन्द्रः गदया वक्षसि ताडयामास; ततो दानवः दुर्बलो मोहं च जगाम। स दानवः स्थिरपर्वतसदृशः तस्थौ; क्षणाद् अतीव विक्रमवान् दानवेशः स्वचेतनां पुनः प्राप। रथमास्थाय, राक्षसः निर्ऋतिं दक्षिणहस्तेन केशेषु गृहीत्वा, दैत्यः जानुना तं दब्ध्वा दृढं पिधाय। तदा कोपात् तस्य शिरश्छेदं खड्गेन कर्तुमिच्छन्, तस्मिन्नेव क्षणे, पावकः जलाधिपः वरुणः शीघ्रं— —दानवाधिपयोः उभयोः बाहू पाशेन बबन्ध; तेन बद्धबाहुः दैत्यः अशक्तः अभवत्। पाशपाणिः तं दैत्यं निर्दयेन गदया ताडयामास; तेन प्रहारात् स रक्तं वमन् पतितः। तदा स मेघसदृशरूपं विद्युल्लतामाल्यविभूषितं धारयामास; कूजम्भं तं रूपं स्थितं दृष्ट्वा, महिषासुरः— विकटवक्त्रः तीक्ष्णदंष्ट्रः, उभौ निर्ऋतिवरुणौ निग्रस्तुम्, भयङ्करपातालमग्नं कर्तुम् इच्छन्। तस्य दुष्टमना दैत्यस्य भावं विज्ञाय, तौ देवौ महिषस्य विक्रमेण भीतौ, रथमार्गं परित्यज्य पलायितवन्तौ। भयवशात् तौ द्वौ पृथक् दिशं शीघ्रं जग्मतुः; निर्ऋतिः शीघ्रं शक्रं शरणं जगाम। तदा क्रुद्धः दैत्यः महिषः वरुणं प्रति अभ्यद्रवत्; तं मृत्युना बद्धं, हिमगिरिसदृशदीप्तिं दृष्ट्वा—सोमः हिमशीतलशस्त्रं, शीतकण्टकसङ्कुलं, सृज्य, द्वितीयं महावेगवाय्वस्त्रं च निर्मितवान्। तेन वातेन, चन्द्रेण, तीव्रशीतलेन च सर्वे दानवाः पीडिताः; शीतवेगेन छिन्नवीर्याः अभवन्। पदं न शक्नुवन्ति, नापि शस्त्रग्रहणं, तेन महावेगेन, चन्द्रनिष्पिष्टशस्त्रैः। असुरसेनानां देहाः सर्वत्र दह्यमानाः; परन्तु महिषः क्लान्तः स्थिरः उपविष्टः, शीतस्य वेगेन न विचलितमुखः। पार्श्वे हस्ताभ्यां लीनः, अधोमुखः, दैत्याः सर्वे अशक्ताः, शीतवेगेन जिता, चन्द्रेण पीडिताः। युद्धे स्पृहां परित्यज्य, ते दूरे स्थित्वा केवलं जीवितमिच्छन्तः; तदा क्रोधात् कालनेमिः दैत्येभ्यः इदं वचनं अब्रवीत्— "हा, हा, शस्त्रास्त्रकुशलाः वृषशिरसः! एकैकः भवद्भ्यः बाहुभ्यां जगदपि सममुद्धर्तुं समर्थः। एकैकः सर्वं जगद्, चराचरं, ग्रसितुं समर्थः; सर्वेऽपि देवाः एकस्यापि न समाः। एवं महावीर्येण, एकैकः षोडशकलां चन्द्रमपि पूरयितुं समर्थः; किमर्थं पृष्ठतो गताः? युद्धे स्थित्वा, अमरैरजिताः भवतः। नायं वीराणां, विशेषतः दैत्यजातानां, योग्यः; अस्माकं राजा तारकः, लोकविनाशकः, अस्मासु निहितः। यदि भवन्तः युद्धं त्यजन्ति, स कोपात् जीवितं हरिष्यति; शीतवेगेन श्रवणं वाक्च कौशलं च नष्टम्।" तदा दैत्याः मूकाः अभवन्, युद्धे दन्तच्छदनं कुर्वन्तः; तान् दैत्यान्, शीतवेगेन मन्दबुद्धीन्, कालनेमिः दृष्ट्वा—समयमुपलभ्य, महाशुरः असुरः मायया आत्मानं महाकायं कृत्वा। स आकाशं, दिशः, विदिशश्च पूरयामास; दानवपतिः स्वदेहे दशसहस्रसूर्यप्रभां निर्ममे।