यदा जगत् सर्वतः स्वरूपरहितं तमसा संवृतमभवत्, तदा नभसि शुद्धं तव तेजो दृष्ट्वा सर्वे विस्मयं ययुः। तस्मिन्नन्तरे बलवत्तरः असुरः कुजम्भः एतद् विलोक्य, पदातिं धनदं प्रति गर्जन् जवेन प्रवव्राज। तं दैत्यं साक्षात् समागतम् आलोक्य, धनाधिपः भयाकुलचित्तः पलायितुम् आरब्धवान्। तस्य पलायमानस्य मणिरत्नविभूषितं मुकुटं भूमौ पतितम्, सूर्यबिम्बवत् दीप्तिमान् बभूव। स्वामिनः रणात् निवृत्ते सति, तदनुचितं मन्यमानाः वीराः कुलीनाः यक्षाः तस्य पतितस्य भूषणस्य पुरतः रणस्याग्रे प्राणान् त्यक्तुम् उचितमिति निश्चित्य, विविधायुधशस्त्रधारिणः समरे उत्सुकाः तं मुकुटं परिवृत्य स्थितवन्तः। धनदस्य सेवकाः, गर्विताः समृद्धाः च, तत्र तिष्ठन्तः दृष्ट्वा, भीषणबलसमन्वितः दैत्यः कुपितः अभवत्। स भयंकररूपं गिरीसमं भूशुण्ड्यस्त्रं गृहीत्वा, निशाचररक्षकान् मुकुटस्य संत्रासयन् समरे चूर्णितवान्। तान् विक्षिप्य स दैत्यः मुकुटं स्वस्य रथमारोप्य, समरे धनदं विजित्य, सुरारिम् अपि जयम् अवाप। स सर्वरत्नमणिधनानि, जीवितानि च, संहृत्य, जाम्भः दैत्यराजसिंहः स्वसेनया सह निर्गतः; धनदः तु शिथिलकेशः, शोकाकुलः, देवेन्द्रस्य समीपं गतवान्। ततः निशाचरपुत्रेण कुजम्भेन सह राक्षसाधिपतिः, अव्यभिचारिण्या कृष्णमायया आश्रित्य युद्धे प्रवृत्तः। स दैत्याधिपं मोहयन्, जगत् तमसा संवृतम् अकरोत्; तदा दैत्यनेत्राणि तथा तेषां सेनाः अपि निष्फलानि अभवन्। तत्र ते न एकं पदमपि गन्तुं शक्ताः; तदा विविधास्त्रवृष्ट्या दैत्यसेना— यस्याः वाहनानि घनतमसोपमधूमेन पीडितानि, सा सेना निपातिता; दैत्येषु निह्यमानेषु, कुजम्भस्य चेतः मोहम् अगच्छत्। तदा दैत्यराजः महिषः, युगान्तमेघसन्निभः, सवित्रास्त्रं निर्माय, उल्कापटलमण्डितं समारभत। ज्वलन्वच्छ सवित्रास्त्रस्य विस्तारः असह्यं तमः समूलं नाशयामास। तदा किञ्चित् स्फुलिङ्गचिह्नितं अस्त्रं सर्वं तमः व्यपोह्य, शरत्प्रसन्नसरोरुहसंपूर्णं पद्मिनीदलसमं जगत् अकार्षीत्। अन्धकारे शमे, दैत्येश्वराः पुनः दृष्टिं लब्ध्वा, क्रुद्धचित्ताः, स्वसेनया सह देवेषु अद्भुतं कर्म कृतवन्तः। कोपात् शस्त्राणि प्राहिण्वन्, सर्पास्त्रं समादाय, घोराणि धनुषी बाणांश्च विषसर्पसमान् प्रगृह्य। कुजम्भः राक्षसाधिपस्य सेनां यथावत् स्थितां प्रति धावन्; तमागच्छन्तं सानुचरं दृष्ट्वा, राक्षसाधिपः— तीक्ष्णैः शरैः, क्रूरसर्पसदृशैः, तं प्रहारयामास; तस्य धनुषः संधानोत्सर्गौ न ज्ञायेताम्। स्वशरैः मनोजवैरपि, तं प्रति प्रेषितान् शरवर्षान् छित्त्वा, अतिशयतीक्ष्णेन सुशोभनेन शरेण सुरारेश्वरीरिपोः पताकां प्राहरत्। विशलशिरसा शरेण रथात् सारथिं चापि पातितवान्; कुजम्भस्य तत्कर्म रणाङ्गणे दृष्ट्वा, राक्षसाधिपः— रक्तलोचनः कोपात्, दानवः रथात् अपतन्, शीघ्रं खड्गं गृहीत्वा, शरदम्बरसन्निभम्। दशस्वर्णपरिवेष्टितचन्द्रांकितं कवचं समादाय, दैत्यः महाबलः समरे राक्षसाधिपं प्रति प्रचक्रमे। राक्षसाधिपः तं समीपं गच्छन्तं गदया उरसि प्राहरत्; तस्मिन्घाते, स दुर्बलः सञ्जातः, चित्तविभ्रमम् उपगमत्। दानवः स्थिरः, पर्वतवत्, तस्थौ; क्षणात्, महाबलः सः पुनः स्वचेतनां प्राप। रथमारुह्य, राक्षसः निरृतिं वामहस्तेन केशेषु गृहीत्वा, दैत्यः जानुना तं संयम्य, दृढं बध्नात्। तदा कोपात्, खड्गेन तस्य शिरः छेत्तुम् उद्युक्तः; तस्मिन्नेव क्षणे, वारुणः, आपां पतिः, शीघ्रं— दैत्याधिपस्य उभे भुजे पाशेन बबन्ध; एवं बद्धबाहुः, दैत्यस्य बलं निष्फलं जातम्। पाशधारी तं दैत्यं गदया निर्दयेन प्राहरत्; तस्मिन्घाते, रक्तमुद्गारं सः वमन् पतितः। स मेघरूपं विद्युद्वलयितं धारयन्, कुजम्भं तं स्थितं दृष्ट्वा, महिषासुरः— व्याघ्रवद्विवृतमुखः, तीक्ष्णदंष्ट्रः, निरृतिं च वारुणं च, उभौ देवौ, पातालमग्नौ ग्रसितुमिच्छन्। दैत्यस्य तद् दुष्टमना अवगम्य, तयोः, महिषविक्रमात् भीतयोः, रथमार्गं परित्यज्य पलायितवन्तौ। भीतिभारात्, तौ द्वौ भिन्नदिशं शीघ्रं पलायितौ; निरृतिः शीघ्रं देवेन्द्रं शरण्यं प्राप। क्रोधाद्धृतः दैत्यः महिषः, वारुणं प्रति धावन्; तम् मृत्युग्रथे पतितं, श्वेताचलसमानप्रभं दृष्ट्वा— सोमः शीतकरं शस्त्रं, हिमकण्टकसंपन्नम्, ससर्ज; द्वितीयं च महावातास्त्रं निर्मितवान्। तेन वातेन, सोमेन, तुषारशीतलेन च, सर्वे दानवाः पीडिताः, शैत्येन छिन्नवीर्याः। न ते पादौ सञ्चालयितुं, न शस्त्राणि गृहीतुं शक्ताः; सोमप्रेरितास्त्रैः महाबलात् निपातिताः। दैत्यसेनानां देहाः सर्वत्र दग्धाः; किन्तु महिषरूपधारी महिषः, क्लान्तः, शैत्येन न कम्पितमुखः, स्थिरः एव निषण्णः।