प्राज्ञः पुरुषः अग्निषोमीयमन्त्रैः आप्यायनकर्म सम्यगाचरेत्। यदि अग्नेरभावः स्यात्, ब्राह्मणः स्वश्वासेन वा जलस्योपयोगेन अपि तदाचरितुमर्हति। अजातकर्णाश्वकर्णयोः मूलदेशे, गोशालायां वा जलस्य समीपे, दक्षिणदिक् पितृस्थानं प्रशस्यं स्मृतम्। हस्तेन पूर्वदिशि जलं क्षिप्तं, तिलाः, कुशा, पाठीनामत्स्यः, गोदुग्धं, मधुररसाः—एतानि सर्वाणि पितॄणां योग्यं स्मृतम्। कण्टकी, मांसं, मधु, कुशा, कृष्णधान्यं, शालिः, यवः, गोधूमः, मुद्गः, इक्षुः, श्वेतपुष्पाणि, सर्पिः—एते पितृभ्यः सदा प्रियाः सम्यगुपदिष्टाः। अधुना अहं तानि वक्ष्यामि, यानि पितृकर्मणि वर्जनीयानि, अप्रियाणि च। मसूरः, शणः, निष्पावः, राजमषः, कुसुम्भः, पद्मः, बिल्वः, अर्कः, धत्तूरः, पारिभद्रः, अटरुषकः—एतानि पितृकर्मणि न दातव्यानि। अजदुग्धं, कोद्रवः, उदारः, चणकः, कपित्थः, मधुकः, अतसिः—एतान्यपि न दातव्यानि। यः पितॄन् सम्प्रीणाति, तेनैते न दातव्याः; भक्त्या पितॄन् तर्पयन् सः तैः तर्पितः भवति। पितरः अप्यायनं, स्वर्गं, आरोग्यं, प्रजां च प्रयच्छन्ति; पितृयज्ञः देवयज्ञात् अपि श्रेष्ठः इति निश्चितम्। देवेषु पितरः आद्यः कामप्रदाता इति स्मृताः; शीघ्रं प्रसन्नाः, कोपवर्जिताः, आयुधरहिताः, मित्रभावनिष्ठाश्च। शान्तचित्ताः, शौचपरायणाः, सदा प्रियवादिनः, भक्तेषु अनुरक्ताः, सुखदाः—एते पितरः आदिदेवताः। सूर्यः हविर्दानस्य देवता इति प्रसिद्धः। एतत् सर्वं पवित्रं, पुण्यं, जीवनदं, सदा स्तुत्यं पितृवंशस्य आख्यानं तुभ्यं समाख्यातम्। एवं श्रुत्वा मनुः केशवं पप्रच्छ—कदा कः प्रकारः च श्राद्धस्य, केन विधिना च कर्तव्यमिति। के द्विजातयः श्राद्धे भोज्याः, के वर्ज्याः? कदा श्राद्धे कालः पितृपूजनस्य? हे मधुसूदन, कदा कथं च श्राद्धदत्तं स्वस्थानं गच्छति? केन विधिना तदाचर्यते? कथं च पितरः तुष्टाः भवन्ति? नित्यं श्राद्धं कर्तव्यम्—अन्नेन, जलैः, दुग्धेन, मूलफलैः वा—एवं पितरः तृप्ताः भवन्ति। त्रिविधं श्राद्धं स्मृतम्—नित्यं, नैमित्तिकं, काम्यं च। अधुना नित्यश्राद्धं वदामि—यत्र न जलदानं, न स्वागतं, केवलं पार्वणं नाम। एतत् देवेषु न, केवलं पितृभ्यः; पार्वणं त्रिविधं, पर्वदिने स्मृतम्। पार्वणे के योज्याः इति शृणु—पञ्चाग्निहोत्री, समाप्ताध्यायी, त्रिसुपर्णविद्, षडङ्गवेदविद्, वेदपारगः, तस्य पुत्रः, श्रौतसूत्रविद्, सर्वज्ञः, मन्त्रविद्, कुलवेदिन्, कुलीनः, पुराणवित्, धर्मज्ञः, जपपाठपरायणः, शैवः, पितृभक्तः, सौरः, वैष्णवः, ब्रह्मनिष्ठः, योगशान्तः, जितेन्द्रियः, धर्मात्मा, पौत्रः, स्वमित्रम्, आचार्यः, प्रहसितः, मातुलः, बान्धवः, ऋत्विक्, उपाध्यायः, सोमपी, शास्त्रवक्ता, यजमानविशेषज्ञः, सामस्वरविधिप्रवीणः, पवित्रवंशः, सामगः, ब्रह्मचारि, वेदविद्, ब्रह्मज्ञः। यत्र एते भोज्याः, तत्र श्राद्धं श्रेष्ठतमं स्मृतम्। एतान् सम्यक् भोजयेत्; अधुना ये वर्जनीयाः, तान् शृणु। पतितः, आरोपितः, क्लिबः, निन्दकः, विकृतः, रोगी, कुपर्णः, कृष्णदन्तः, सूकराश्वगर्दभपालकः, परधनासक्तचित्तः, प्रमत्तः, उन्मत्तः, क्रूरः, मर्कटकपोतवृत्तिः, धूर्तः, देवलकादयः, कृतघ्नः, नास्तिकः, म्लेच्छदेशवासी, त्रिशङ्कु, बार्बरः, द्रविडः, कोङ्कणः—एते सर्वे वर्जनीयाः, विशेषतः श्राद्धकाले। पूर्वदिने, अथवा परदिने, संयतः पुरुषः एतान् आमन्त्रयेत्। यतः आमन्त्रिते ब्राह्मणे, पितरः वायुवद् तत्र आगच्छन्ति, उपविष्टे तत्र तान् उपचरन्ति। दक्षिणजानु स्पृशन्, "मया त्वं आमन्त्रितः" इति वदेत्; एवं आमन्त्रयित्वा, पितृबान्धवान् नियमं निवेदयेत्। यजमानः च अहं च, श्राद्धकर्तारौ, सदा कोपवर्जितौ, शौचपरायणौ, ब्रह्मचर्यनिष्ठौ च भवावः। तर्पणाख्यं पितृयज्ञं कृत्वा, अग्निहोत्री waning-moon-पक्षे सदा पिण्डैः श्राद्धं समाचरेत्। गोमयेन लिप्ते, दक्षिणाप्रवणभूमौ, भक्त्या श्राद्धं कुर्यात्—गोशालायां वा जले समीपे वा। अग्निसंयुक्तः, पितृहोमं पिण्डं च सममुष्टिना दक्षिणे—"इदं पितृभ्यः ददामि" इति समर्पयेत्। ततः, आवेष्ट्य, त्रिः पुरतः दीर्घाणि चत्वार्यङ्गुलानि च पिण्डानि दद्यात्। खदिरदण्डत्रयाणि रजतेन भूषितानि, अङ्गुलिप्रमाणानि, सुपुष्टानि, हस्ताकृतिप्रतीकानि निर्मीयन्ताम्। पात्रं, कांस्यपात्रम्, जालकं, समिधः, तिलाः, पात्राणि, शुद्धवस्त्राणि, गन्धधूपौषधयः च आनीयन्ताम्। एतानि सर्वाणि वामहस्तेन शनैः दक्षिणतः आनीय, गृहस्य पुरतः भूमौ स्थाप्यन्ताम्। गोमयेन लिप्ते स्थले, गोमूत्रेण मण्डलं कृत्वा, अक्षतपुष्पैः वामहस्तेन पूज्यते। एवं पितृश्राद्धस्य विधिः पवित्रभावेन, श्रद्धया च आचर्यः।