सुरभिगन्धैः समृद्धा, विविधैः परिचारकैः स्तूयमाना, नानावाद्यनिनादयुता, तत्र परममहारथाः अग्रे प्रजग्मुः। तस्यां सेनायां बलिनः शूराः स्ववीर्यकथाभिः प्रवृत्ताः सन्, सिहस्यान्यः दैत्यबलस्य संहतिः भीमरूपा बभूव। मदोन्मत्तैः क्रूरैः गजैः, हयैः, रथैश्च साकं, पताकाभिरनेकाभिरलङ्कृता सा सेना देवैः संग्रामाय प्रववृते। एतेषां दानवानां महतीं सेनां दिवः स्थित्वा दैवदूतः पावनात्मा वायुः दृष्ट्वा, त्वरया शक्रं ज्ञापयितुम् उपचक्रमे। स तु महात्मनः देवराजस्य दिव्यसभां प्राप्त्वा, तत्रैव देवानां मध्ये सम्प्राप्तमर्थं निवेदयामास। तद्वचनं श्रुत्वा, देवाधिपतिः सविनयं नेत्राणि निमील्य, दीर्घबाहुं बृहस्पतिं समये सन्ददर्श वचः— "देवानां च दानवानां च मध्ये महान् विवादः सम्प्रवृत्तः; किमत्र कर्तव्यं? यथोचितोपाययुक्तां नीतिं ब्रूहि।" तस्य वाक्यस्य श्रवणे कृतार्थः, वाक्पतिः पुण्यात्मा बृहस्पतिः प्रशान्तचित्तः इदं वचनमुवाच— "सामाद्युपाययुक्ता, चतुर्विधा, पताकाभिर्युक्ता च नीतिः, विजिगीषूणां नित्यं स्थितिः, देवश्रेष्ठ। साम, भेदः, दानं, दण्डश्च—एते नीत्यङ्गानि, देशकालशत्रुसंयोगानुसारं यथाक्रमं प्रवर्तनीयानि। लोभेन क्रूरः, समर्थनं लब्ध्वा, उद्युक्तः सन् न शम्यते; पापकृतां संशयक्षये निग्रहः न सिध्यति। दैत्येषु साम न साध्यते, ते समर्थनं लब्धवन्तः; न च भेदः जातिधर्माभ्याम्, न च दानं समृद्धानां प्रति फलदायकम्। अतोऽत्र केवलः एकः उपायः शेषः—दण्डः, यदि ते रोचते; दुष्टेषु साम परमव्यर्थम्। क्रूराः महापुरुषैः साम्ना यः व्यवहारः, तं ते दुर्बलता, सरलता, उदारता, अतिक्रपा वा इति मन्यन्ते। दुष्टाः सदा साम्नः भीतिसम्भूतिं मन्यन्ते; तस्मात् दुष्टनिग्रहे बलं श्रेष्ठम्। प्रहारसमये सत्पुरुषाणां कर्म युक्तम्—एष धर्मव्रतः; दुष्टाः कदापि साधवः न भवन्ति। साधुः अपि कदाचित् स्वभावं त्यक्तुमिच्छति; इति मम बुद्धिः; त्वमेवात्र निर्णयं कुरु।" एवं बृहस्पतेः वचः श्रुत्वा, सहस्राक्षः इन्द्रः "एवं भवतु" इति प्रत्युवाच। कर्तव्यं विचिन्त्य, देवानां सभायामिदं वचनमवदत्— "मम वचांसि शृणुत, हे सुरगणाः; युष्माकं यज्ञभोगित्वं, सन्तोषः, शुद्धस्वभावः चास्ति। स्वमहिम्नि स्थिताः, जगतां रक्षकाश्च भवन्ति; च देवेश्वराः, दैत्याधिपतयः निरर्थकं प्रतिपक्षतां कुर्वन्ति। तेषां सामादयो नोपयुज्यन्ते; केवलं दण्डः प्रवर्त्यः। युद्धाय सज्जीभवध्वं—मम सेनां समाह्वयत। शस्त्राणि पूज्यन्तां, आयुधदेवताः सम्पूज्यन्ताम्; वाहनानि रथाश्च अमरैः मम सज्जीकृत्यन्ताम्। यमः सेनापतित्वे नियुक्त्यताम्, शीघ्रं सुरगणाः—इति समादेश्य, देवेशः सर्वसम्भारान् आज्ञापयत्। दशसहस्राश्वयुक्तः सुवर्णघण्टाभिः विभूषितः, अद्भुतगुणयुक्तः रथः सर्वैः देवैः उपनियतः। मातलिः इन्द्रायाजेय्यं रथं सज्जीकृतवान्; यमः महिषमारुह्य सेनायाः अग्रे स्थितवान्। सर्वतः ताम्रदृष्टिभिः उग्रगणैः परिवृतः, प्रलयाग्निसमदृशदृशा, आकाशं पूरयामास। अग्निः मेषमारुह्य शूलधारी स्थितः; वायुः हस्ते अंकुशं गृहीत्वा, स्ववेगं दर्शयामास। भगवाञ्जलधिपतिः महोरगमारुह्य स्थितः; राक्षसेश्वरः नरयुतरथेन व्योम्नि सञ्चरन् अभवत्। भीषणदेवः तीक्ष्णासिपाणिः युद्धे स्थितः; धनाध्यक्षः सिंहनादेन गदां धारयन् बभौ। सोमः, सूर्यः, अश्विनीकुमाराश्च, चतुर्दलसेनया सहिताः, नृपैः, सुवर्णमालिनो गन्धर्वैश्च समन्विताः तस्थुः। सुवर्णपीताम्बरधारिणः, नानारथकवचशस्त्रशोभिताः, मणिवज्रपताकायुक्ताः, मकरध्वजाश्च, शिरोमणयः स्वर्गशिखरेषु बभासिरे। रक्ताम्बरधारिणः, रक्तकेशा राक्षसाः, गृध्रपताकिनः, महावीर्ययुक्ताः, शुद्धाभरणभूषिताः। मुसलासिप्रहरणपाणयः, शिरस्त्राणयुक्तरथस्थाः, महोरगाः मेघनिनादवद् गर्जन्तः, ज्वलज्ज्योतिःशिलास्त्राणि चिक्षिपुः। कृष्णाम्बरधारिणः, धनुष्मतश्च बाणपाणयः, ताम्रकाकपताकिनः, सुवर्णरत्नभूषिताः यक्षाः बभासिरे। व्याघ्रचर्माम्बरधारिणः, गृध्रपिच्छपताकिनः, अस्थिभूषणयुक्तः निशाचरसेनायाम्। मुसलपाणयः, भीषणदर्शनाः, नानाव्यालनिनादयुता, श्वेताम्बरधारिणः, श्वेतपिच्छपताकिनः किन्नराः बभूवुः। मदोन्मत्तगजारोहिणः, तीक्ष्णशूलपाणयः, मुक्तामालाभूषिताः, रूप्यहंसरचिताः बभासिरे। वारुणस्य ध्वजः धूमाग्निसङ्काशः भीषणः; कुबेरस्य पद्ममणिमहानिचयशाखा च ध्वजः। आकाशमिवारोढुमिच्छन् उत्तानध्वजः बभौ; यमस्य काष्ठलोहमयः महाध्वजः व्याघ्रेण कृतः। राक्षसेश्वरस्य ध्वजे भूतमुखं विराजते; देवानां सुवर्णसिंहध्वजाः, चन्द्रसूर्यसमप्रभाः, बभासिरे। एवं सुरासुरसेनयोः महद् संग्रामायोजनं दिव्यरूपेण समजनि।