सर्वे लोकपालाः तस्य दानवस्य परिचारकाः अभवन्। सौन्दर्यम्, श्रीः, धैर्यम्, बुद्धिः, सम्पदः च तं दानवराजम् अन्ववेक्शन्त। सः गुणैः भूषितः, दोषरहितः, सुरभि-अगुरु-लेपनैः अङ्गानि अनुलेप्य, महत् किरीटेन शिरसि विराजमानः, विविधैः सुन्दरैः भूषणैः भूषिताङ्गः, सिंहासनस्य उत्तमस्थाने उपविष्टः, तस्य समीपे प्रमुख्याः अप्सरसो निरन्तरं चामरैः सेवाम् अकुर्वन्। चन्द्रसूर्यौ तस्य मार्गे दीपवत् सेवां कृतवन्तौ, वायुः चामरधारणाय, मृत्युः तस्य पुरतः अग्रगामी अभवत्, हे मुनिश्रेष्ठ। एवं समये गच्छति, तेषां बहूनां वराणां मदेन पूर्णः तारकासुरः स्वान् दानवामात्यान् सम्बोधितवान्—"किं मम राज्येन यदि स्वर्गं न विजेष्यामि? यदि देवान् न जित्वा शत्रुत्वं निवारयामि, कथं मम हृदयम् शान्तिम् लभेत? अद्यापि अमराः स्वर्गे यज्ञभागान् भुञ्जते; विष्णुः स्वां श्रीं न परित्यजति, न च मोहितः। देवांगनाः अपि तान् सौन्दर्येण, पद्महस्ताः, मदमत्ताः, विहारेषु उपवनानि रमयन्ति, तान् संतापयन्ति। "यो मनुष्यः जन्म लब्ध्वा वीर्यस्य न प्रयत्नं करोति, तस्य जन्म व्यर्थम्; अजन्मा अपि तस्मात् श्रेष्ठः। यः पितृमातृकामान् न पूरयति, स्वबान्धवानां दुःखं न निवर्तयति, न च शशांकसदृशीं कीर्तिं लभते—सः जन्तुः जन्मनापि मृतस्य तुल्यः मम मतौ। "अतः शीघ्रं मे अष्टचक्रां विजय-रथं सज्जीकुरुत, येन अमरश्रेष्ठान् जेष्यामि, त्रैलोक्यलक्ष्मीम् आप्स्यामि; मम अजेयां दानवसेनां संयोजयत, सुवर्णपटाख्यध्वजं मम, मुक्ताजालच्छत्रं च स्थापयत।" तारकस्य वचः श्रुत्वा, दानवानां सेनापतिः ग्रसनो नाम दानवः, यथाज्ञप्तं सर्वं कृतवान्, सेनां समाह्वयत्। घण्टानिनादेन घण्टारवमुत्पाद्य, दैत्याः शीघ्रं समाहूताः; अष्टचक्रयुक्तः रथः सहस्राश्वयुक्तः समुपस्थितः। श्वेताम्बरधारिणः सः रथः चत्वारि योजनानि विस्तीर्णः, विविधविलासगृहैः पूर्णः, गीतवाद्यरवैः मनोहरः च। स इन्द्रस्य दिव्यरथवत्, दैत्याः दशकोटिसंख्यकाः, घोरपराक्रमाः, समागताः। तेषु अग्रणी जम्भः, ततः कुजम्भः, महिषः, कुञ्जरः, मेघः, कालनेमिः, निमिः च। मथनः, जम्भकः, शुम्भः—एते दश दैत्येश्वराः; शतानि अन्ये च पृथिवीं कंपयितुं समर्थाः तत्र आसन्। सर्वे गिरिसमकायाः, घोरबलिनः, शस्त्रास्त्रविशारदाः च। तारकस्य ध्वजः भीषणः सुवर्णमण्डितः, ग्रसनोऽपि सेनापतिः मकरचिह्नयुक्तः। जम्भस्य ध्वजे लोहकृत राक्षसवदनम्, कुजम्भस्य ध्वजे लांगूलविलम्बितं गर्दभम्। महिषस्य सुवर्णशृगालः, शुम्भस्य कृष्णलोहगृध्रः ध्वजः। अन्येषां ध्वजाः नानारूपाः, शतं शीघ्रसिंहानां सुवर्णहारभूषिताः अपि तत्र आसन्। ग्रसनो रथं शतसिंहयुक्तं, घण्टानिनादयुक्तं समारोहयत्; जम्भस्य रथोऽपि सिंहैः युक्तः। कुजम्भस्य रथः राक्षसमुखैः गर्दभैः, महिषस्य उष्ट्रैः, कुञ्जरस्य अश्वैः च युक्तः। मेषस्य चित्रव्याघ्रैः, कालनेमेश्च गजैः गिरिसमैर्युक्तः, निमिः मदोन्मत्तैः महागजैः समारूढः। चतुर्दन्तैः सुरभिभिः सुप्रशिक्षितैः गजैः, मेघनिनादैः, कृष्णैः सुवर्णभूषितैः शतहस्तैः अश्वैः च सेना शोभितवती। दक्षिणदिशं श्वेतचामरैः शोभमानां, श्वेतचन्दनलेपनैः, नानापुष्पमालाभिः विराजमानैः शरीरैः ताः सेनाः आसन्। मथनो दैत्येश्वरः पाशधारी, जम्भकः घण्टारवयुक्तं उष्ट्रं समारूढः। शुम्भो दानवः महावृषभं कालसंकाशं समारूढः; अन्ये च वीर्यवन्तः दानवाः विविधेषु वाहनासु स्थिताः। घोरकर्मणः, अद्भुतकर्मणः, कुण्डलमुकुटधारिणः, नानावस्त्रभूषिताः, नानामाल्यैः अलङ्कृताः च। नानागन्धानां युक्ताः, नानापार्षदैः स्तुताः, नानावाद्यरवैः निनादिताः, प्रमुख्यः महारथाः अग्रे अगच्छन्। तत्र सेनायाम्, महाबलिनः वीराः स्वकीयवीर्यकथाभिः तत्र संलापं कुर्वन्तः, सिंहसदृशः तारकस्य सैन्यबलः भीषणरूपेण प्रकटितः। मदोन्मत्तैः घोरगजैः, अश्वैः, रथैः च पूर्णा, नानाध्वजयुक्ता सा सेना देवयुद्धाय प्रस्थितवती। एतस्मिन्नन्तरे, दिव्यदूतः वायुः, दानवबलं गगनात् दृष्ट्वा, इन्द्राय सूचनां दातुम् उपागच्छत्। सः महात्मनः महेन्द्रस्य शोभनसभां गत्वा, देवानां मध्ये सम्प्राप्तां स्थितिम् निवेदयत्। तद् श्रुत्वा, देवराजः नेत्राणि निमील्य, बृहस्पतिं महाबाहुं इत्युक्तवान्—"महत् संग्रामः अद्य देवदानवयोः प्रवृत्तः; किमत्र कर्तव्यम्? युक्तोपाययुक्तां नीतििं वद।" तदा महेन्द्रस्य वचः श्रुत्वा, वागीश्वरः, पुण्यात्मा, बृहस्पतिः इति प्राह—"संती, भेदः, दानं, दण्डः इति चतुष्पाद् नीतिरेषा विजिगीषुभिः नित्यं सेव्यते, देवश्रेष्ठ। संधिः, भेदः, दानं, दण्डः—एते चतुर्विधा नीत्यङ्गानि, देशकालशत्रुप्रकरणानुसारतः क्रमेण योजनीयानि।