पुरातनकालस्य दैत्यराजस्य वज्राङ्गस्य उत्पत्तिः कस्य वंशे जातः, तस्य पुत्रः तारकः देवद्विषां महाबलः कः इति प्रश्नः आसीत्। कः तं सृजितवान्, कस्य हेतोः स दैत्येशः हतः, गुहस्य जन्मकथां विस्तरेण कथयस्व इति अनुरोधः समुपपन्नः। तत्र ब्रह्मणः मानसपुत्रः दक्षः प्रजापतिः आसीत्। स वैरिण्याः वचनात् षष्टिं कन्याः उत्पादितवान्। ताः कन्याः स धर्माय दश, कश्यपाय त्रयोदश, सोमाय सप्तविंशति, अरिष्टनेमये चत्वारः दत्तवान्। बाहुकस्य पुत्राय द्वे, अंगिरसः द्वे, कृत्स्नज्ञाय द्वे च दत्तवान्। तत्र अदिति, दिति, दनु, विश्वा, अरिष्टा, सुरसा, सुरभिः, विनता, ताम्रा, क्रोधवशा, इरा, कद्रु, कद्रुः ऋषिः च जगतः मातरः अभवन्। गौः अपि मातरः अभवन्। तासाम् एव सर्वभूतानि चराचराणि उत्पन्नानि। तासाम् एव विविधाः प्राणीः जाताः। अन्ये देहवन्तः अपि तासाम् एव उत्पत्तिः। देवाः, इन्द्रः, उपेन्द्रः, पूषा, अन्ये च दितेः पुत्राः इति अभिप्रेताः। दितेः हिरण्यकशिपुः अन्ये च उत्पन्नाः; दनु-पुत्राः दानवा इति विख्याताः; सुरभेः गौः उत्पन्नाः। विनतायाः पक्षिणः, गरुडः अग्रणी; कद्रु-पुत्राः सर्पाः; अन्ये अपि प्राणीः सन्ति। हिरण्यकशिपुः महाबलः इन्द्रं त्रैलोक्यनाथं सर्वदेवगणपतिं पराजितवान्, राज्यं प्राप्तवान्। कालान्तरे विष्णुना युद्धे हिरण्यकशिपुः तस्य बन्धवः च हताः, शेषदानवाः इन्द्रेण विनष्टाः। तदनन्तरं दिति, पुत्रनाशेन दुःखिता, कश्यपं पतिं वरं याचिता—'महाबलवन्तं पुत्रं देहि' इति। कश्यपः तस्यै पुत्रं दत्तवान्—'युद्धे इन्द्रं हन्ता भविष्यति' इति। 'हे देवि, यदि सहस्रवर्षं शुद्धचित्तया व्रतम् आचरिष्यसि, पुत्रं लप्स्यसे' इति उक्तवान्। सा यथोक्तं व्रतम् आचरितवती। व्रतपालने तस्या इन्द्रः सावधानः उपसेवितवान्, सा तं स्वीकृतवती। सहस्रस्य वर्षस्य दशवर्षेषु शेषे, दिति संतुष्टा, इन्द्रं सम्बोध्य उवाच—'वृत्रघ्न, पुत्रार्थं व्रतम् समाप्तं; तव भ्राता जातः, तेन समं ऐश्वर्यं भजिष्यसि।' 'त्रैलोक्यं इच्छया भुङ्क्ष्व, शत्रूनां निवृत्तेः' इति उक्त्वा, निद्राग्रस्तया, केशाः इन्द्रस्य पादे पतिताः। सा अनवगुण्ठिता निद्रायां पतिता। इन्द्रः तस्यां अवसरमवाप्य गर्भं प्रविष्टवान्। देवाधिपः तं गर्भं सप्तधा वज्रेण छित्त्वा, प्रत्येकं भागं पुनः विभक्तवान्। कोपात् सप्तभागाः पुनः सप्तधा विभक्ताः। तदा दिति जागरिता—'इन्द्र, मम गर्भं मा नाशय' इति उवाच। इन्द्रः गर्भात् निर्गत्य, अञ्जलिं कृत्वा, मातरं भयात् सम्बोधयन् उवाच—'माते, त्वं स्वप्नविष्टा, केशाः पादे निपातिताः। सप्तसप्तवारं गर्भं विभक्तवान्।' 'मम वज्रेण हतपुत्राणां पञ्चचत्वारिंशद्वारं दिव्यस्थानं दास्यामि, देवैः पूजितं।' इति उक्तः, देवी 'तथास्तु' इति प्रत्यवदत्, पुनः पतिं तम् अन्धनयनया समभाषत्—'हे प्रजापते, पुत्रं देहि—बलवन्तं, इन्द्रजयिनं, दिविस्थदेवास्त्रशस्त्रैः अजेयम्।' कश्यपः दुःखिता पत्न्याः प्रति उवाच—'दशसहस्रवर्षं तपः कृत्वा तादृशः पुत्रः लप्स्यसे।' 'अदृश्यशस्त्रः, वज्राङ्गः नाम, लोहवत् दृढाङ्गः पुत्रः भविष्यति।' इति वरं दत्त्वा, देवी वनं गत्वा दशसहस्रवर्षं घोरं तपः अचरत्। तपःसमाप्ते, देवी अजेयम्, अभेद्यम्, अवध्यं पुत्रं प्रसूतवती। जातमात्रः स सर्वास्त्रविद्यायुक्तः, मातरं पृष्टवान्—'माते, किं करवाणि?' इति। दिति हृष्टा, दैत्याधिपं पुत्रं उवाच—'मम पुत्राः सहस्राक्षेण हताः, तान् प्रतिपद्य इन्द्रं हन्याः।' इति। तद्वचनात्, महाबलः स्वर्गं गत्वा, सहस्राक्षं दिव्यपाशेन बद्ध्वा, मातरं समीपं आनयत्, यथा व्याघ्रः हरिणशिशुं। तस्मिन्नेव काले, ब्रह्मा च महातपस्वी कश्यपः तत्र आगच्छतुः, यत्र माता पुत्रः च निर्भयौ स्थितौ। तौ दृष्ट्वा, ब्रह्मा कश्यपः च उचतुः—'इन्द्रं विमोचय, पुत्र; किम् अस्य बन्धनेन?' 'आदरणीयस्य वधः कलंको भवति, पुत्र; अस्माकं वचनात् विमुक्तः मृतः इव।' 'अन्यस्य कृते विमुक्तः शत्रुपीडां वहति; जीवन् अपि प्रतिदिनं मृतः।' 'महानुभावानां वशे स्थितानां शत्रुता नास्ति।' इति उक्तम्। एवं श्रुत्वा, वज्राङ्गः प्रणम्य, वचनं उवाच।