एते सप्त ऋषयः वसिष्ठाः ब्रह्मवादिनः विज्ञेयाः—विश्वामित्रो गाधिसुतः, देवरातः, बलः च। तथा विद्वान् मधुच्छन्दाः, अन्यः ऋषिः अघमर्षणः, अष्टकः, लोहितः, भ्रातकिलः, मम्बुधिः च। देवश्रवाः, देवरातः, पुराणः, धनञ्जयः, महातेजाः शिशिरः, शालङ्कायनः च। एते त्रयोदश कौशिकेषु श्रेष्ठाः ब्रह्मिष्ठाः सञ्ज्ञायन्ते—अगस्त्यः, दृढद्युम्नः, इन्द्रबाहुः च। एते त्रयः, अगस्त्य, प्रसिद्धाः ब्रह्मिष्ठाः; मनुः वैवस्वतः, राजा पुरूरवाः इलासुतः च। एते क्षत्रियेषु मन्त्रविदः विशिष्टाः; भालन्दकः, वसश्वः, शङ्किलः—एते त्रयः। एते वैश्येषु मन्त्रकर्तारः प्रमुखाः विज्ञेयाः; एवं द्विनवतिः द्वौ नामानि मन्त्रेभ्यः वर्जितानि निर्दिष्टानि। ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः—ऋषिकासुतानां शृणुत; एते ऋषिकासुताः, पण्डिताः ऋषयः इति ख्याताः। एवं सुतपुत्र, मत्स्यरूपेण कथितं तारकवधमहात्म्यं कथं जातम्? कदा तस्याः कथा जाता? इयं कथा तव वदनसमुद्रात् सम्भूतामृतकल्पा श्रवणैः अपि अस्माकं तृप्तिं न जनयति। महाबुद्धे, यत् मनसि अस्ति तत् कृपया विस्तरेण कथय। एवं पृष्टः मनुना, भगवान् जनार्दनः मत्स्यरूपधारी पृष्टः—शरवणे षण्मुखस्य जन्म कथं जातम्, महाबल? राज्ञः महातेजसः वचः श्रुत्वा, ब्रह्मसुतः भगवाञ् प्रसन्नः, प्रज्ञया युतः इदं वचनम् उवाच। अभवत् दैत्यः नाम्ना वज्राङ्गः, तस्य पुत्रः तारकः। स महाबलः तारकः देवतानां नगराणि अपाकरोत्। तदा भयार्ताः देवा ब्रह्माणं ययुः। तान् भीतान् दृष्ट्वा ब्रह्मा उवाच— "मा भैष्ट देवाः। शङ्करस्य पुत्रः, हिमगिरिनन्दनः बालः, तं दैत्यं हन्ता भविष्यति।" अन्यस्मिन काले, गिरिकन्यां दृष्ट्वा, शिवः अन्यकर्मनिमित्तं तेजः अग्निमुखे सिषिचे। तत् तेजः अग्निना गृहीतम्, देवान् दग्ध्वा, तेषां उदराणि विदार्य, अपाकृतम्, मुनिवर। यद् पतितम्, तत् पुण्यनद्यां प्रविष्टम्, ततो मुने शरवणवनं प्रविष्टम्; तत्र गूहः सूर्यसदृशतेजाः जातः। स बालः सप्ताहात् एव तारकं दैत्यं जघान। एतत् श्रुत्वा, श्रेष्ठः ऋषिः इदं वचनम् उवाच— "इयं कथा अद्भुता रम्या च, पापनाशिनी। तां विस्तरेण यथार्थतया वदस्व, वयं शृणुमः। कः पूर्वं दैत्यराजस्य वज्राङ्गस्य जनकः, कस्य वंशे जातः? कस्य पुत्रः अयं तारकः, देवद्रुहः महाबलः? कः तं सृष्टवान्, केन हेतुना स दैत्येशः हतः? गुहस्य जन्मकथा संपूर्णतया वद, सम्मानदायक।" ब्रह्मणः मानसपुत्रः दक्षः प्रजापतिः आसीत्। सः षष्टिं कन्याः उत्पादितवान्, यथा वैरिण्याः श्रुतम्। सः दश धर्माय, त्रयोदश कश्यपाय, सप्तविंशतिः सोमाय, चत्वारः अरिष्टनेमये अददात्। द्वौ बाहुकपुत्राय, द्वौ अङ्गिरसे, द्वौ कृत्स्नाय, द्वौ कृशाश्वाय च अददात्, प्रजापतेः महाबल। अदितिः, दितिः, दनुः, विश्वा, अरिष्टा, सुरसा, सुरभिः, विनता, ताम्रा, क्रोधवशा, इरा। कद्रुः च मुनिः कद्रुः जगतः मातरौ; गावः अपि मातरः एव। ताभ्यः सर्वे भूतानि, चलाचलानि, उत्पद्यन्ते। ताभ्यः विविधप्रकाराः प्रजाः जाताः; अन्ये देहिनः अपि ताभ्यः एव। सर्वे देवाः, इन्द्रः, उपेन्द्रः, पूषा, अन्ये च दितेः अपत्याः इति स्मृताः। दितेः हिरण्यकशिपुप्रमुखाः उत्पन्नाः; दानवाः दनुःपुत्राः, गावः सुरभेः अपत्याः। विनतायाः पुत्राः विहंगमाः, तेषां प्रमुखः गरुडः; कद्रुः अपत्याः सर्पाः विज्ञेयाः, अन्ये च प्राणी बहवः। हिरण्यकशिपुः महाबलः इन्द्रं त्रैलोक्यनाथं, अमरगणाधिपतिं, जेत्वा राज्यं अपाकरोत्। अनन्तरं काले, हिरण्यकशिपुः स्वबन्धुभिः सह विष्णुना संग्रामे हतः, शेषाः दानवाः इन्द्रेण निहताः। पुत्रेषु हतेषु, दिति पतिं कश्यपं वरं याचिता—"मम पुनः महाबलः पुत्रः भवेत्।" सः भगवाञ् तस्यै पुत्रं दत्तवान्, यः संग्रामे इन्द्रं हन्ता भविष्यति। उवाच—"हे देवी, यदि सहस्त्रवर्षाणि शुद्धचित्तया व्रतम् आचरिष्यसि, पुत्रं प्राप्स्यसि।" सा यथोक्तं चकार। व्रते प्रवृत्तायाम्, इन्द्रः सावधानः, तां सेवितवान्; सा तं अङ्गीकृता। शेषे दशवर्षेषु सहस्त्रात्, दिति हृष्टा, दृढव्रता, इन्द्रम् उवाच— "विज्ञायस्व, हे वृत्रहन्तर्, पुत्रार्थं व्रतं मया शीघ्रं समाप्तम्। तव भ्राता जातः, तेन सह ऐश्वर्यं भज। त्रींल्लोकान्, वत्स, यथेष्टं भुङ्क्ष्व, शत्रुषु नष्टेषु।" इति उक्त्वा, सा निद्राभिभूता, केशान् इन्द्रपादयोः स्थापयित्वा शयिता। सा अपि, रक्षणरहिता, निद्रया अभिभूता, गर्भभारात् पतिता। इन्द्रः तस्याः अवसरं दृष्ट्वा, गर्भं प्रविष्टवान्।