वसिष्ठस्य पुत्राः स्मर्यन्ते—ते सर्वे उत्तमस्वरूपाः, धर्ममूर्तयः, मानसाः नाम्ना, पितरः इति प्रसिद्धाः। तेषां दिव्येषु लोकेषु, ये परमं स्वर्गं गच्छन्ति, तत्र प्रकाशमाना, उत्तमवपुषः, श्राद्धकाले हविरादानं प्राप्य, रमन्ति। यः पादजः अपि तत्र विमानैः सर्वकामैः समृद्धैः सुखानि भुञ्जते; ततोऽपि ब्राह्मणाः श्रद्धालु, यज्ञकर्तारः, श्राद्धदातारः, अधिकं सुखं प्राप्नुवन्ति। तत्र मानसजाया गौः नाम कन्या दिव्ये स्वर्गे विराजते; सा शुक्रस्य प्रिया पत्नी, साध्येषु सुप्रसिद्धा। सूर्यमण्डले स्थितः मारिचिगर्भा नाम लोकाः, तत्र अङ्गिरसः पुत्राः, हविरादानं कुर्वन्तः, निवसन्ति। ये क्षत्रियाः तीर्थे श्राद्धं ददाति, ते राज्ञां पितरः, स्वर्गमोक्षफलप्रदाः, इति कीर्त्यन्ते। तत्र मानसजाया यशोदा नाम कन्या, लोकेषु सुप्रसिद्धा, अंशुमतः पत्नी, पञ्चजनस्य पुत्रवधू, अभवत्। सा दिलीपस्य माता, भागीरथस्य पितामही; तत्र कामदुघा नाम लोकाः, सर्वकामफलप्रदाः, प्रसिद्धाः। तत्र सुर्वधा नाम पितरः, तेषां लोकाः आज्यपा नाम, कर्दमस्य सृष्टिपतेः, इति कीर्त्यन्ते। पुलहाङ्गिरसवंश्या वैश्याः तान् पितरः पूजयन्ति; तत्र श्राद्धकर्तारः सर्वे तान् एकस्मिन्नेव काले दृष्ट्वा, तेषां गमनं पश्यन्ति। मातरः, भ्रातरः, पितरः, भगिन्यः, मित्राणि, बान्धवः, सम्बन्धिनः—अनेकजन्मसु सहस्त्रशः दृष्टाः, अनुभूताः। तेषु मानसजाया विरजा नाम कन्या सुप्रसिद्धा, नहुषस्य पत्नी, ययातेर् जननी अभवत्। ततः एकाष्टका नाम कन्या जाता, सा धर्मिष्ठा, ब्रह्मलोकं गता; एते त्रयो वर्गाः वर्णिताः, चतुर्थं वर्णयामि। ब्रह्माण्डात् ऊर्ध्वे मानसाः नाम लोकाः स्थिताः; तेषां मानसजाया नर्मदा नाम कन्या प्रसिद्धा। तत्र सोमपाः नाम नित्याः पितरः धर्मस्वरूपिणः, ब्रह्मात् परे, स्मर्यन्ते। ते स्वधायाः प्रसूता, योगेन ब्रह्मपदं प्राप्ताः, मनसि सर्वसृष्टिं कृत्वा, तत्र स्थिताः। तेषां कन्या नर्मदा नाम, जलवाहिनी नदी, दक्षिणदिशं प्रवहन्ती, प्राणिनां पावनी। तेषां सर्वे मनवः, प्राणी च, सृष्टिचक्रे उत्पन्नाः; एतद् ज्ञात्वा, जनाः सदा श्राद्धं कुर्वन्ति, धर्माभावेऽपि। तद्वंशात् अनुग्रहयोगश्च पुनः प्राप्तः; सृष्ट्यादौ श्राद्धं पितृभ्यः स्थापितम्। रजतपात्रं वा रजतसंपन्नं, स्वधया पूर्वं दत्तं, सदा पितरः प्रीयन्ते। विद्वान् अग्निषोमीयमन्त्रैः अप्यायनं कुर्यात्; अग्न्यभावे ब्राह्मणः स्वश्वासेन वा जलं वा योजयेत्। अजाकर्णाश्वकर्णयोः मूलस्थले, गोशाले, जलसमीपे वा, दक्षिणदिशः पितृस्थाने प्रशस्यते। पूर्वदिशि हस्तेन जलं, तिलाः, दुर्वा, पाठीना मत्स्यः, गोदुग्धं, मधुररसाः—एते योग्याः। कुल्थाः, मांसम्, मधु, कुशः, कृष्णधान्यं, तण्डुलः, यवाः, गोधूमाः, मुद्गाः, इक्षुः, श्वेतपुष्पाणि, घृतम्—एते पितृभ्यः प्रियाः, प्रशंस्याः। अधुना यानि न प्रशस्यन्ति, तानि वक्ष्यामि। मसूरः, शणः, निष्पावः, राजमाषः, कुसुम्भः, पद्मम्, बिल्वः, अर्कः, धत्तूरः, पारिभद्रः, अटरुषकः—एते श्राद्धे न दातव्याः। अजदुग्धं, कोद्रवः, उदारः, चणकः, कपित्थः, मधुकः, अतसी—एते अपि श्राद्धे न दातव्याः। यः पितरः प्रसादयितुम् इच्छति, तेन एतानि न दातव्यानि; श्रद्धया पितरः यः प्रीयते, ते अपि तं प्रीयन्ते। पितरः पुष्टिं, स्वर्गं, आरोग्यं, सन्ततिं च ददाति; पितृयज्ञः देवयज्ञात् श्रेष्ठः। देवेषु पितरः आद्यः कामप्रदः स्मर्यन्ते; ते शीघ्रं प्रसन्नाः, निर्दोषाः, निरायुधाः, मित्रनिष्ठाः। शान्तचित्ताः, शुद्धिप्रियाः, सदा प्रियवक्ता, भक्तनिष्ठाः, सुखप्रदाः—पितरः आदिदेवाः। सूर्यः हविरादानस्य देवता स्मर्यते; एतत् सर्वं पितृवंशवर्णनं ते उक्तम्—पावनं, जीवनप्रदं, सदा स्तुत्यं। एतत् श्रुत्वा, मनुः केशवं पप्रच्छ—श्राद्धस्य विविधकालं, विविधं श्राद्धं च। श्राद्धे के द्विजः भोजनीयः, के वर्जनीयः? कदा श्राद्धं कर्तव्यम्? हे मधुसूदन, श्राद्धे हविर्यः काले, कथं, कुत्र गच्छति? केन विधिना, कथं पितरः प्रीयन्ते? प्रतिदिनं श्राद्धं कर्तव्यम्—अन्नेन, जलेन, दुग्धेन, मूलफलैः वा; तेन पितरः तृप्तिम् उपयान्ति। त्रिविधं श्राद्धं—नित्यं, काम्यं, नैमित्तिकं; अधुना नित्यश्राद्धं वक्ष्यामि, यत्र जलार्पणं, स्वागतं च न भवति। एतत् देवाय न, पार्वणं नाम, पर्वदिने स्मर्यते; पार्वणं त्रिविधं, तद् शृणु। पार्वणाय के नियुक्तव्याः—पञ्चाग्नि, वेदाध्यायी, त्रिसुपर्णविद्, षडङ्गवेदविद्, वेदज्ञः, तस्य पुत्रः, श्रौतसूत्रविद्, सर्वज्ञः, मन्त्रज्ञः, कुलज्ञः, कुलीनः—एते नियुक्तव्याः इति।