ऋषिः अहिंसाया ज्ञानस्य सत्यस्य तपस्य शास्त्रस्य च मूलम् इति कथ्यते। यत्र सर्वाणि एतानि एकत्र सञ्जातानि तत्र ब्राह्मणः पूज्यते, अतः ऋषिः अपि पूज्यः भवति। संहरणकाले, अव्यक्तः बुद्ध्या ऋषिः भवति; यः परमं प्राप्नोति, सः परमऋषिः इति स्मृतः। नामनिर्माणस्य कारणं धातोः गतिवाचकात् भवति, अयं च स्वयम्भूः अस्ति, अतः सः दृष्टा इति उच्यते। भगवता सह ब्रह्मणः मानसपुत्राः स्वयम् उत्पन्नाः, तेषां संहरणकाले बुद्ध्या महत्तमं परमं च प्राप्तम्। तेषां परमदर्शनेन सह महर्षयः इति कथ्यन्ते; तेषां भगवत्पुत्राः मानसजाः च शरीरेभ्यः जाताः च। एवं परमात् ऋषयः उत्पन्नाः, तेषां प्राचीनात् ऋषिकाः; ऋषिकाणां पुत्राः संयोगात् गर्भात् च जाताः। परमात् ऋषयः उत्पन्नाः, प्राचीनात् ऋषिकाः, ऋषिकाणां पुत्राः ऋषिसन्ततिः इति ज्ञेयाः। परमरीत्या ऋषिं श्रुत्वा, ये एवं श्रुताः तैः श्रुतर्षयः इति कथ्यन्ते; अव्यक्तात्मा, महात्मा, अहंकारात्मा च। भूतात्मा इन्द्रियात्मा च—एषां ज्ञानं प्रकाशितम्; एवं ऋषिसन्ततिः पञ्चनाम्नी प्रसिद्धा। भृगुः, मरीचिः, अत्रिः, अङ्गिराः, पुलहः, क्रतुः, मनुः, दक्षः, वसिष्ठः, पुलस्त्यः—एते दश मानसजाः स्वयम्भूभगवन्तः ब्रह्मणः पुत्राः; ते परमर्षयः महर्षयः इति कथ्यन्ते। एतेषां भगवत्पुत्राः ऋषयः; तान् शृणु—काव्यः, बृहस्पतिः, कश्यपः, च्यवनः च। उतथ्यः, वामदेवः, अगस्त्यः, कौशिकः, कर्दमः, वालखिल्याः, विश्व्रवा, शक्तिवर्धनः। एते ऋषयः तपसा ऋषिपदं प्राप्ताः; तेषां पुत्रान् ऋषिकान् गर्भजाः शृणु। वत्सरः, नग्नहूः, भरद्वाजः महर्षिः, दीर्घतमाः, बृहद्वक्षा, शरद्वतः। वाजिश्रवा, सुचिन्तः, शावः, पराशरः, श्रिंगी, शङ्खपा, वैश्रवणराजा च। सर्वे एते ऋषिकाः सत्येन ऋषिपदं प्राप्ताः; भगवन्तः, ऋषयः, प्रसिद्धाः ऋषिकाः। एवं सर्वे मन्त्रकर्तारः शृणु—भृगुः, कश्यपः, प्रचेता, दधीचः आत्मनिष्ठः। ऊर्षः, जमदग्निः, वेदः, सारस्वतः, आर्ष्टिषेणः, च्यवनः, वितहव्यः, सवेदसः। वेन्यः, पृथुः, दिवोदासः, ब्रह्मवान्, गृत्सः, शौनकः—एते उन्नतभृगवः मन्त्रकर्तारः। अङ्गिराः, त्रितः, भरद्वाजः, लक्ष्मणः, कृतवाचः, गर्गः, स्मृतिसं कृतिः। गुरुवीतः, मन्धाता, अम्बरीषः, युवनाश्वः, पुरुकुत्सः, स्वश्रवसः, सदस्यवान्। अजमीधः, अश्वहार्यः, उत्कलः, कविः, पृषदश्वः, विरूपः, काव्यः, मुद्गलः। उतथ्यः, शरद्वानः, वाजिश्रवः, अपस्यौषः, सुचित्तिः, वामदेवः। ऋषिजः, बृहचुक्लः, दीर्घतमाः, कक्षिवान्—त्रयस्त्रिंशत् अङ्गिरसः प्रसिद्धाः। सर्वे एते मन्त्रकर्तारः; कश्यपान् शृणु—कश्यपः, सहवत्सरः, नैध्रुवः, नित्यः। असितः, देवलः—एते षट् ब्रह्मवादिनः; अत्रिः, अर्धस्वनः, शावस्यः, गविष्ठिरः। कर्णकः, सिद्धः, पूर्वतीथि—एते षट् महर्षयः मन्त्रकर्तारः। वसिष्ठः, शक्ति, तृतीयः पराशरः। इन्द्रसमः, पञ्चमः भरद्वसु; षष्ठः मित्रावरुणः, सप्तमः कुंडिनः। एते सप्त वसिष्ठाः ब्रह्मवादिनः; विश्वामित्रः गाधिपुत्रः, देवरातः, बालः। माधुच्छन्दः, अघमर्षणः, अष्टकः, लोहितः, भ्रातकीलः, माम्बुधिः। देवश्रवः, देवरातः, पुराणः, धनञ्जयः, शिशिरः तेजस्वी, शालङ्कायनः। एते त्रयोदश कौशिकेषु ब्रह्मिष्ठाः; अगस्त्यः, दृढद्युम्नः, इन्द्रबाहुः। एते त्रयः अगस्त्यः ब्रह्मिष्ठाः; मनुः वैवस्वतः, पुरुरवाः इलापुत्रः। एते क्षत्रियेषु मन्त्रविदः; भालन्दकः, वसश्वः, संकिलः—एते त्रयः। एते वैश्येषु मन्त्रकर्तारः; एवं द्विनवत्युत्तरद्विषष्टिः मन्त्रात् निष्क्रान्ताः। ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः—ऋषिकाणां पुत्रान् शृणु; एते ऋषिकाणां पुत्राः, विद्वांसः ऋषयः प्रसिद्धाः। सूतपुत्र, कथं तारकस्य महावधः मत्स्येन उक्तः? कदा एषा कथा अभवत्? तव वदनसागरात् उद्भूतं अमृतवत् एषा कथा श्रवणेन अपि तृप्तिं न यच्छति। महाबुद्धे, मनसि स्थितं यत्, तत् कृपया पुनः कथय।