तत्र, तत्त्वानां भेदाः स्वयमेव तत्त्वेभ्यः परस्परं उत्पन्नाः, कारणस्य च कार्यस्य स्वभाविकः प्रकाशः क्षणेन सम्पद्यते। यथा अंगारात् शाखाः एकस्मिन्नेव काले समुत्पद्यन्ते, तथैव क्षेत्रज्ञाः कारणात् एकसमये प्रवर्तन्ते। अन्धकारे यथा ज्वलज्ज्वलाका सहसा दृश्यते, तथा अपि अव्यक्तं संहृत्य प्रकाशते ज्वलाका इव। स तु महात्मा शरीरस्थः तत्र कर्म कुर्यात्; महत् तत्त्वस्य अन्धकारात् परं, सः स्वभेदेन विशिष्यते। तत्र स्थितः, ज्ञानी तपसः अन्तं प्राप्नोति इति कथ्यते; तस्य बुद्धिः वर्धमानः चतुर्विधं उत्पद्यते। ज्ञानं, वैराग्यं, ऐश्वर्यं, धर्मः—एते चत्वारः; एते स्वाभाविकाः, अन्यथा तेन न ज्ञायन्ते। महात्मनः शरीरस्य चेतनात् सिद्धिः कथ्यते; सः नगरस्थः, पूर्वं क्षेत्रज्ञः, तथा अपि। यतः पुरुषः नगरस्थः, ज्ञानात् क्षेत्रज्ञः इति कथ्यते; धर्मस्य उत्पत्तेः तस्मात् सः धर्मवान्। स्वाभाविके शरीरे अव्यक्तं बुद्ध्या चेतनं; एवं क्षेत्रज्ञः विकसति, क्षेत्रं तु अचेतनं। संहृतिकाले, पुरातनः अचेतनः; क्षेत्रज्ञेन ज्ञातः, एषः वस्तु मम भोगाय। ऋषिः अहिंसा-ज्ञान-सत्य-तपः-शास्त्रस्य मूलम्; सर्वे एते समाहिताः, ब्राह्मणः स्तूयते, तथा ऋषिः। संहृतिकाले, अव्यक्तं बुद्ध्या ऋषिः; परमं प्राप्य, सः परम ऋषिः स्मृतः। नामनिर्माणस्य कारणं धातोः गतिसूचकात्, आत्मजः सः, तस्मात् सः दृष्टा इति गण्यते। भगवता सह ब्रह्मणः मानसपुत्राः स्वयमेव उत्पन्नाः; संहृत्य, तेषां बुद्ध्या महत् परमं प्राप्तम्। परमदृष्ट्या सह, ते महान् ऋषयः कथ्यन्ते; तेषां भगवत्पुत्राः मानसजाः तथा शरीरजाः। एवं परमात् ऋषयः उत्पन्नाः, तस्मात् आद्याः ऋषयः; ऋषिपुत्राः, ऋषिकाः, संयोगात् गर्भात् च जाताः। परमात् ऋषयः, आद्यऋषिभ्यः ऋषिकाः, ऋषिकपुत्राः ऋष्यपुत्राः इति ज्ञेयाः। परमरीत्या ऋषिं श्रुत्वा, ये श्रुताः, ते श्रुतऋषयः कथ्यन्ते; अव्यक्तात्मा, महात्मा, अहंकारात्मा अपि। तत्त्वात्मा, इन्द्रियात्मा—एषां ज्ञानं कथ्यते; ऋषिवंशः पञ्चनाम्ना प्रसिद्धः। भृगुः, मरीचिः, अत्रिः, अङ्गिराः, पुलहः, क्रतुः, मनुः, दक्षः, वसिष्ठः, पुलस्त्यः—एते दश। एते मानसजाः, आत्मसंबूताः भगवन्तः, ब्रह्मणः जाताः; परमऋषयः, महान् ऋषयः इति कथ्यन्ते। तेषां पुत्राः ऋषयः—शृणु: काव्यः, बृहस्पतिः, कश्यपः, च्यवनः च। उतथ्यः, वामदेवः, अगस्त्यः, कौशिकः, कर्दमः, वालखिल्याः, विश्व्रवाः, शक्तिवर्धनः। एते ऋषयः तपसा ऋषित्वं प्राप्ताः; तेषां पुत्राः ऋषिकाः, गर्भजाः, शृणु। वत्सरः, नग्नहूः, महातपः भरद्वाजः, दीर्घतमाः, बृहद्वक्षा, शरद्वत्। वाजिश्रवा, सुचिन्तः, शावः, पराशरः, श्रंगी, शङ्खपा, वैश्रवणराजा। एते सर्वे ऋषिकाः सत्येन ऋषित्वं प्राप्ताः; भगवन्तः, ऋषयः, प्रसिद्धाः ऋषिकाः। एवं मन्त्रकर्तारः सर्वे, शृणु: भृगुः, कश्यपः, प्रचेतः, दधीचः आत्मवान्। ऊर्षः, जमदग्निः, वेदः, सारस्वतः, आर्ष्टिषेणः, च्यवनः, वीतहव्यः, सवेदसः। वेन्यः, पृथुः, दिवोदासः, ब्रह्मवान्, गृत्सः, शौनकः—एते उन्नतः भृगवः, मन्त्रकर्तारः। अङ्गिराः, त्रितः, भरद्वाजः, लक्ष्मणः, कृतवाचः, गर्गः, स्मृतिसंक्रितिः। गुरुवितः, मन्धाता, अम्बरीषः, युवनाश्वः, पुरुकुत्सः, स्वश्रवसः, सदस्यवान्। अजमीधः, अश्वाहर्यः, उत्कलः, कविः, पृषदश्वः, विरूपः, काव्यः, मुद्गलः। उतथ्यः, शरद्वानः, वाजिश्रवः, अपस्यौषः, सुचित्तिः, वामदेवः। ऋषिजः, बृहचुक्लः, दीर्घतमाः, कक्षीवान्—त्रयस्त्रिंशत् प्रसिद्धाः अङ्गिरसः ऋषयः। एते सर्वे मन्त्रकर्तारः; कश्यपान् शृणु: कश्यपः, सहवत्सरः, नैध्रुवः, नित्यः। असितः, देवलः—एते षट् ब्रह्मवादिनः; अत्रिः, अर्धस्वनः, शावस्यः, गाविष्ठिरः। कर्णकः, सिद्धः, पूर्वतिथिः। एवं षट् महर्षयः मन्त्रकर्तारः; वसिष्ठः, शक्ति, तृतीयः पराशरः। इन्द्रवत्, पञ्चमः भरद्वसु; षष्ठः मित्रावरुणः, सप्तमः कुन्दिनः। एवं तत्त्वोत्पत्तिः, क्षेत्रज्ञस्य प्रकाशः, महात्मनः स्थितिः, ऋषिवंशस्य विस्तारः, मन्त्रकर्तारः ऋषयः, ऋषिकाः, श्रुतऋषयः, पञ्चविधः वंशः, दश भगवन्तः, तेषां पुत्राः, तेषां ऋषिकाः, तेषां मन्त्रकर्तारः—सर्वं शास्त्रानुसारं, आदरपूर्वकं, एकस्मिन् प्रवाहे प्रतिपादितम्।