कृतयुगे आदौ यथा केवलं एकमेव वर्णं आसीत्, तथैव कलियुगस्य अन्ते सर्वे जनाः शूद्रवत् अभवन्। तेषां शतं दिव्यवर्षाणि सम्पूर्णं गतं, यानि मानवस्य षट् चत्वारिंशत् सहस्राणि वर्षाणि सन्ति। ततः दीर्घकालात् पश्चात्, जनाः क्षुधया पीडिताः सर्वाणि पक्षिणः, पशवः, मत्स्याः च हत्वा जीवन्ति स्म। यदा सर्वे मत्स्याः, पक्षिणः, पशवः च सम्पूर्णतः विनष्टाः अभवन्, सन्ध्याकाले आगते, तदा सर्वे प्राणी विनष्टाः अभवन्। ततः जनाः समागत्य मूलानि कन्दानि च उत्खन्य, फलानि मूलानि च उपजीवन्तः, स्थिरगृहं विहाय, विचरन्ति स्म। तेषां वस्त्राणि वल्कलानि अभवन्, भूमौ शय्यां कुर्वन्ति स्म, किञ्चन नास्ति, एवं शुद्धधनत्वं प्राप्तवन्तः। एवं जनाः, अल्पाः शेषिताः, क्षीणाः अभवन्; अल्पेषु शेषेषु जनेषु, तेषां आहारात् समृद्धिः उत्पन्ना। एवं शतं दिव्यवर्षाणि सन्ध्याकालः प्रवर्तते; तस्य शतस्य अन्ते केवलं महिलाः बालाः च शेषिताः। सर्वाः ताः महिलाः युग्मरूपेण संयुज्य, परस्परं सन्तानं जनयन्ति; ततः पूर्वजन्मा जनाः मृत्युम् उपगच्छन्ति। यदा बालाः जाताः, तदा कृतयुगस्य अवस्थाः अभवत्, यथा स्वर्गे नरके च देहाः सन्ति जीवात्मनां। कृतयुगे आदौ, सुखोपभोग्यः देहः स्यात्; एवं कृतयुगस्य प्रवाहः, कलियुगस्य च क्षयः दृश्यते। चिन्तनात् वैराग्यः जायते, समचित्तत्वात् आत्मज्ञानम्, आत्मज्ञानात् धर्मः। एवं, कलियुगात् शेषितेषु जनेषु, पूर्ववत् जननम् अभवद्; युगस्य प्रभावात् कृतयुगः पुनः प्रवर्तते। यद् यद् इमासु मन्वन्तरासु अभवत् वा भविष्यति वा, तानि युगानि स्वभावतः मया संक्षेपेण वर्णितानि। विस्तरेण क्रमशः, आत्मभुवे नमस्कृत्य, युगचक्रस्य आरम्भे, कृतयुगः पुनः आगच्छति। कल्याः अन्ते जन्माः जनाः अपि कृतयुगीयाः; सिद्धाः ये शेषिताः, अदृश्याः सन्तः विचरन्ति। सप्तर्षिभिः सह, तत्र स्थितैः, ब्राह्मणाः, क्षत्रियाः, वैश्याः, शूद्राः च, बीजस्मरणार्थं, कृतयुगे सर्वे समत्वं प्राप्तवन्तः। तेषु सप्तर्षयः धर्मं प्रतिपादयन्ति जनान्। वर्णाश्रमाचारैः, वेदविधिभिः, स्मृतिप्रयुक्तैः, यदा एते कर्माणि कृतानि, तदा कृतयुगः प्रतिष्ठितः। वेदस्मृतिधर्मे स्थिताः सप्तर्षिभिः उपदिष्टे, ते कृतयुगे धर्मस्थापनाय स्थिता भवन्ति। मनुभिः अधिष्ठितेषु कालेषु, त एव ऋषयः तिष्ठन्ति, यथा दग्धे तृणे नवतृणं जायते। वनान्तरे प्रथमवृष्ट्या, मूलतः नववृद्धिः जायते; एवं युगानां परम्परा, एकस्य अनन्तरं अन्यः। अविच्छिन्नं, मन्वन्तरान्तपर्यन्तम्, सुखं, आयुः, बलं, रूपं, धर्मः, धनं, कामः च प्रवर्तन्ति। प्रत्येकयुगे, एते त्र्यंशेन त्र्यंशेन क्षीयन्ते; एवं चक्रं मया वर्णितं द्विजाः। चतुर्षु युगेषु, एषा व्यवस्था; चतुर्षु युगेषु, गणना सप्तत्येकसप्तत्येकम्। क्रमशः युगानां प्रवृत्तिः मन्वन्तरं इति कथ्यते; युगेषु, यदा कदा यद् यद् अभवद्, तद् एव अन्येषु चक्रेषु अपि, क्रमशः पुनः अभवति; यथा प्रत्येकसृष्टौ भेदाः जायन्ति, तथा। चतुर्दश मन्वन्तरेषु, असुराः, यातुधानाः, पिशाचाः, यक्षराक्षसाः च सन्ति। प्रत्येकयुगे, उचितकाले, एते उत्पद्यन्ते; कल्पानुसारं युगैः सह, तेषां स्वभावः तद्वत्; एवं युगलक्षणानि क्रमशः वर्णितानि। मन्वन्तरपरिवर्तने दीर्घकालः; युगस्वभावात्, जीवजगत् क्षणमपि स्थिरं न भवति, सदा क्षयवृद्धिसंयुक्तं परिवर्तते। एते युगलक्षणानि अनुक्रमेण गतानि; मन्वन्तराणि अपि अस्मिन्कल्पे मया वक्तव्यानि। चतुर्दश मन्वन्तराणि प्रत्येककल्पे सन्ति, अतीतानि भविष्यतानि च, तानि अस्मिन्मन्वन्तरे सन्ति। विस्तारतः क्रमशः प्रत्येकयुगे स्थितिः, तस्मिन्युगे जीवोत्पत्तिः, तेषां आयुः च वर्णयिष्यामि। ते केवलं युगपर्यन्तं जीवन्ति, द्वाभ्यां न्यूनं वा; चतुर्दश मन्वन्तरेषु, तावत् एव सन्ति। मनुष्याणां, पशूनां, पक्षिणां, स्थावराणां च आयुः, युगनियमेन निश्चितम्। एवं, प्रत्येकयुगे, आयुः सर्वतः युगनियमेन क्षीयते; कलियुगे जीवेषु स्थितिं आयुः च दृष्ट्वा, कलियुगे मनुष्यस्य परमायुः शतं वर्षाणि इति कथ्यते; देवाः, असुराः, मनुष्याः, यक्षाः, गन्धर्वाः, राक्षसाः च— कृतयुगे उत्कर्षे समाः सन्ति; अष्टानां दिव्यजातीनां प्रमाणं षण्णवतिः अङ्गुलप्रमाणानि। नवाङ्गुलप्रमाणेन, अष्टौ उत्पद्यन्ते; एषः तेषां स्वाभाविकः प्रमाणः, ये अधिकं प्रमाणं प्राप्नुवन्ति। युगसन्धिषु वर्तमानाः मनुष्याः, देवासुराणां प्रमाणं, सप्तसप्ताङ्गुलप्रमाणं, अनुक्रमेण, धारयन्ति। एवं, युगानां प्रवृत्तिः, जीवोत्पत्तिः, धर्मः, आयुः, प्रमाणं च, मन्वन्तरपरम्परा, कल्पपरम्परा च, अस्मिन्कल्पे मया क्रमशः वर्णितानि।