तेषां तदा दुःखितानां भग्नचित्तानां च, देवतानां गृहान् परित्यज्य, प्रत्येकः केवलं स्वजीवितरक्षणे एव प्रवृत्तः, दयाशून्यः परमदुःखितश्चाभवत्। वेदधर्मशास्त्रविनष्टे तु, कामक्रोधवशान्नियोजिताः, सीमाविहीनाः, हर्षरहिताः, स्नेहशून्याः, लज्जाहीनाश्च जनाः सञ्जज्ञिरे। धर्मस्य विनाशेन, बलस्य च केवलं पञ्चविंशतिप्रमाणे शेषे, भार्यापुत्रान् परित्यज्य, शोकमोहाभिभूताः प्रजा अभवन्। अनावृष्ट्या पीडिताः, दुःखेन जीविकां त्यक्त्वा, स्वदेशान् परित्यज्य, सीमान्तप्रदेशेषु शरणमुपजाताः। ते नद्याः, समुद्रतीरं, पर्वतान् वा गत्वा, वल्कलाजिनधारिणः, अक्रियाश्च, सर्वथा निरुपस्कराः अभवन्। वर्णाश्रमधर्मात् पतिताः, घोरमोहं प्रविष्टाः, शिष्टाः प्रजाः महतीं क्लेशमपि अन्वभवन्। प्राणिनः तु क्षुधया क्लेशेन च पीडिताः, निराशाः सन्तः, देशान् देशान् विचरन्तः, चक्रवत् सततम् परिवर्तमाना अभवन्। ततः सर्वे जनाः मांसभक्षिणः अभवन्; मृगवरणृषभादीन् वनचरान् पशून् खादन्तः। यत् योग्यं, अयुक्तं च, सर्वं खादन्तः, ये च समुद्रनद्युपाश्रयिणः, तेऽपि तथैव। तेऽपि तत्र मीनान् सर्वथा भोजनार्थं गृह्णन्ति स्म; निषिद्धभक्षणदोषात् सर्वे जनाः एकवर्णाः अभवन्। यथा कृतयुगादौ केवलो वर्णः आसीत्, तथैव कल्यन्ते सर्वे शूद्रसमाः अभवन्। एवं तेषां शतं देववर्षाणि व्यतीयुः, तानि च षट्त्रिंशत्सहस्राणि मानवर्षाणि आसन्। दीर्घकालेन, पक्षिणः, पशवः, मीनाश्च सर्वे क्षुधितैः जनैः हताः। यदा सर्वे मीनाः, पक्षिणः, पशवः च सम्पूर्णतः विनष्टाः, सन्ध्यांशे सम्प्राप्ते, तदा सर्वे सम्पूर्णतः विनष्टाः अभवन्। ततः जनाः समागम्य, मूलकन्दान् उत्खाय, सर्वे फलं मूलं चाश्रित्य, अचञ्चलवासिनः अभवन्। वल्कलवाससः, भूमौ शय्यां कृत्वा, सर्वथा निरुपस्कराः, एवम् एव धनशुद्धिं प्राप्तवन्तः। एवं शिष्टाः प्रजाः शनैः क्षीयमाणाः, तेषां शिष्टानां भोजनात् पुनरुत्पत्तिः अभवत्। एवं शतं देववर्षाणि सन्ध्याकालः प्रवर्तते; तस्य शतस्य अन्ते केवलं किञ्चिद् स्त्रियः बालकाः च शेषिताः। ताः स्त्रियः तदा युग्मयुग्मेन संयोगं कृत्वा, परस्परं सन्तानं जनयन्ति; ततो ये पूर्वं जाताः, ते विनश्यन्ति। यदा बालकाः जाताः, तदा कृतयुगस्य स्थितिः सञ्जायते, यथा स्वर्गे च नरके च देहिनां देहाः सन्ति। उपभोगयोग्यं यथाकृतादिषु युगादौ शरीरम्, एवं कृतयुगस्य प्रवाहः, तथैव कलौ क्षयः। विचारात् वैराग्यं, समत्वात् आत्मज्ञानम्, आत्मज्ञानात् धर्मः जायते। एवं कलौ शिष्टेषु, जनाः यथापूर्वं जायन्ते; युगबलात् कृतयुगः पुनरागच्छति। यद् यद् अतीतम्, यद् भविष्यति वा मन्वन्तरेषु, तानि युगलक्षणानि संक्षेपेण मया कथितानि। क्रमेण विस्तारतः, स्वयम्भुवे नमस्कृत्य, पुनः चक्रारम्भे, कृतयुग एव प्रवर्तते। ये च जनाः कल्यन्ते जाताः, तेऽपि कृतयुगिनः; ये च सिद्धाः अवशिष्टाः, अदृश्याः सन्तः अत्र विचरन्ति। सप्तर्षिभिः सह तत्र स्थितैः, ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राः च, बीजार्थं स्मृताः, कृतयुगजनैः सह अविभागिनः अभवन्। तेषु सप्तर्षयः धर्मं तत्र जनान् प्रति प्रवदन्ति। आश्रमवर्णधर्मयुक्ताः, वैदिकस्मार्तविधिपूर्वकं, यदा एते कर्माणि क्रियन्ते, कृतयुगः अत्र स्थाप्यते। ये वैदिकस्मार्तधर्मे सप्तर्षिभिः निर्दिष्टे स्थिताः, ते अत्र कृतयुगे धर्मस्थापनाय वसन्ति। मनूनां कालेषु, ते मुनयः तिष्ठन्ति, यथा पुरातनं तृणं वह्निना दग्धे, नवतृणमिव जातम्। वनान्तरेषु प्रथमवर्षे, मूलेषु नवसञ्चारो यथाऽभवत्, तथैव युगानां परम्परा, एकस्मात् अन्यः अनुगच्छति। अविच्छिन्नं हि, मन्वन्तरान्तपर्यन्तं, सुखम्, आयुः, बलम्, रूपम्, धर्मः, धनम्, कामश्च प्रवर्तते। प्रतियुगे तु, एते त्र्यंशशः क्षीयन्ते; एवं मया चक्रविवरणं कृतम्, द्विजातयः। एष युगविन्यासः सर्वेषां चतुर्णां युगानां; तेषां चतुर्णां युगानां संख्या सप्तत्येकसप्ततिः। युगानाम् अयम् अनुक्रमः मन्वन्तरमिति कथ्यते; सर्वेषु च युगसंज्ञकेषु कालेषु, यद् यद् अत्र प्रवर्तते— तदेव, चान्येषु चक्रेषु, यथाक्रमं पुनः पुनः भवति; यथा प्रत्येकसृष्टौ भेदाः सन्ति, तथा। चतुर्दशसु मन्वन्तरेषु, असुराः, यातुधानाः, पिशाच्यः, यक्षराक्षसाश्च सन्ति। प्रत्येकयुगे, यथाकालं, एते प्राणी जन्मन्ति; शृणुत, कल्पानुसारं, युगैः सह, तेषां लक्षणानि समानानि भवन्ति। एवं युगानां लक्षणानि क्रमशः वर्णितानि। मन्वन्तरपरिवर्तनानि दीर्घकालीनानि; युगप्रकृत्या, जीवजगत् क्षणमपि न तिष्ठति, सततम् एव क्षयेण वृद्ध्या च परिवर्तते।