शृणु, कथां कलियुगस्य संध्यायाः च तस्य पूर्ववृत्तान्तस्य। द्वापरयुगस्य संध्यासमये, धर्मस्य केवलं किञ्चित्संशः स्थितः आसीत्, अधर्मिणः तत्रैवावतस्थुः। ततः द्वापरस्य पूष्यसंख्यकस्य च संधिक्रमणं समुपसृतम्। यदा द्वापरस्य केवलं शेषभागः अवशिष्टः, तदा कलियुगस्य उदयः अभवत्। तस्मिन्काले पूष्ये च, हिंसा, स्तेयम्, अनृतं, मायाचौर्यं, तपस्विनां छद्माचारः च स्वाभाविकाः गुणाः अभवन्—जनाः तान् एव आचरन्ति स्म। एषः धर्मः पूर्ण इति कथ्यते, किन्तु धर्मः मनसाऽपि, कर्मणा, वाचा च क्षीणः अभवत्; व्यवहाराः सफलाः अपि, असफलाः अपि सन्ति स्म। कलिः संहारकर्ता, रोगः नित्यः, अन्नदुर्भिक्षस्य, अनावृष्टेः, भूमिव्यत्ययस्य च भयम् सदा आसीत्। पूष्ये च कलौ च, धर्मस्य स्थैर्यं नास्ति; केचन गर्भे एव म्रियन्ते, केचन बाल्ये। केचन वृद्धावस्थायाम्, केचन मध्यवयस्याम्, केचन बाल्ये एव कलौ म्रियन्ते स्म; अल्पतेजसः, दुर्बलाः, पापाचारिणः, महाक्रोधिनः, अधार्मिकाः च। पूष्ये जनाः मिथ्याव्रतपरायणाः, लोभसन्तप्ताः, दुष्टाचारिणः, अल्पविद्याः, दुष्टवर्तिनः, पापकर्मणः च। ब्राह्मणानां कर्मदोषात्, जनानां मध्ये भयम् उत्पद्यते—हिंसा, मदः, असूया, क्रोधः, ईर्ष्या, अक्षमा, असहिष्णुता च। पूष्ये सर्वेषु भूतेषु लोभः, मोहः च जायते; कलियुगस्य आगमे महद्व्याकुलता भवति। द्विजातिभिः वेदाः नाधीयन्ते, न यज्ञाः क्रियन्ते; एवं वैश्याः क्षत्रियाः च क्षीणाः भवन्ति। शूद्राणां मन्त्रस्रोतः ब्राह्मणैः सह सम्पर्कः; कलौ तु शय्यासनभोजनैः एव तद्भवति। राजानः प्रायः शूद्राः भवन्ति, पाखण्डसम्प्रदायः च प्रभवति; केचन काषायवस्त्रधारिणः, यज्ञोपवीतरहिताः, शिरःकपालधारिणः च दृश्यन्ते। अन्ये च देवव्रतधारिणः, धर्मदूषकाः, तिलकधारिणः जीविकायै च सन्ति। एवमेताः प्रवृत्तयः कलियुगे जायन्ते; तस्मिन्काले शूद्राः धर्मार्थकुशलाः, वेदाध्ययनपराः अपि भवन्ति। शूद्रजातीयाः राजानः अश्वमेधयागान् कुर्वन्ति, स्त्रीबालगोवधं च, परस्परवधं च। परस्परं हत्वा, जनाः जीवितुं शक्नुवन्ति; दुःखं बहुलम्, आयुः लघु, भूमयः नष्टाः, रोगः व्याप्नोति। कलौ अधर्मासक्तिः, तमोवृत्तिः च दृश्यते; गर्भघातः जनानां मध्ये यथापूर्वं न दृश्यते। अतः कलियुगे, आयुः, बलं, रूपं च क्षीणम्; दुःखाभिभूतानां शतसंवत्सरं मानवस्य परं आयुः। अत्र च कलियुगे, वेदाः पूर्णरूपेण न तिष्ठन्ति; यज्ञाः अपि नश्यन्ति, केवलं धर्महेतोः एव सन्ति। एषा कलियुगस्य स्थितिरेव; अधुना संध्यांशान् शृणु। प्रत्येकयुगस्य संध्ये त्रिभागस्य सिद्धिः व्यपयाति। युगधर्माः संध्यायाम् चतुर्थांशेन तिष्ठन्ति; संध्यायाः धर्माः स्वांशेन एव चतुर्थांशेन स्थिताः। एवं यदा संध्यांशः युगान्ते आगच्छति, तदा अधार्मिकाधिपः, भृगुवंशसम्भूतः, प्रादुरभवत्। सः सोमवंशजः प्रमतिर्नाम्ना अभवत्, कलिसंध्यायाम्, मनोः स्वायम्भुवस्य अन्तराले। सः त्रिंशद्वर्षाणि पृथिवीं विचचार; अश्वविद्यायाम् प्रवीणः, हस्त्यश्वरथसंयुक्तबलं नेतुम् अर्हन्। शतसहस्रसंख्यकशस्त्रधारीब्राह्मणैः परिवृतः, सर्वान् म्लेच्छान् विनाशयामास। सर्वान् शूद्रराजानः, सर्वान् पाखण्डिनः च हत्वा, तान् समूलं क्षपयामास। ये केचन अधार्मिकाः, तान् उत्तरदेशीयान्, मध्यदेशीयान्, पर्वतीयान् च, सर्वान् विनाशयामास। पूर्वपश्चिमदेशीयान्, विन्ध्यपर्वतपार्श्वीयान्, दक्षिणदेशीयान्, द्रविडसिंहलादीन् अपि संहारयामास। गान्धारान्, परदान्, पाह्लवान्, यवनान्, शाकान्, तुषारान्, बार्बरान्, श्वेतान्, हालिकान्, दरदान्, खासान्, लम्पाकान्, आन्ध्रकान्, चौरगणांश्च—एतान् सर्वान् सः चक्रवर्ती प्रमतिः विनाशयामास। सर्वान् जनान् निष्कास्य, पृथिवीं विचचार; सः मनोः वंशे जातः, राजर्षिरूपेण अवतीर्णः। पूर्वजन्मनि विष्णुरेव प्रमतिरिति प्रसिद्धः, सोमपुत्रः, पूर्वकलियुगे प्रभुः आसीत्। द्वात्रिंशद्वर्षे आरभ्य, विंशतिवर्षपर्यन्तं, सर्वाणि भूतानि, विशेषतः मानवान्, विनाशयामास। तेन क्रूरकर्मणा केवलं बीजानि भूमौ अवशिष्टानि, कारणैः आपात्कालैः च। यः प्रमतेः सैन्यं शेषमासीत्, तस्य ध्यानबलात् सिद्धिः प्राप्ता, गङ्गायामुनयोः मध्ये। ततः संध्यांशे, विधिनिर्दिष्टकर्मसु नष्टेषु, सर्वेषु राजसु विनष्टेषु, तेषु कालेषु अतीतेषु, यदा संध्यांशः युगान्ते प्राप्तः, केवलं किञ्चित्कचित् जनाः अवशिष्टाः, तदा लोभेन पीडिताः, ते दानं न कुर्वन्तः, समुदायेषु संगृह्य, परस्परं हिंसन्ति, परस्परं अपि लुण्ठयन्ति। तस्मिन्नंशे, यदा राजा नास्ति, संहारः सन्निकृष्टः, सर्वे जनाः परस्परभीताः अभवन्। एवं कलियुगस्य संध्यायाः च, तस्य विकारस्य च, प्रवृत्तिः संक्षेपेण कथिता।