सन्देहविमूढभावात् धर्मस्य स्वरूपं न ज्ञायते स्म। धर्मसारस्यावबोधे न सति, तत्र मतभेदाः प्रवर्तन्ते। तद्भ्रान्त्या मतानां वैचित्र्येण जनाः परस्परं विभिद्यन्ते, येन लोकः स महद्व्याकुलतां गच्छति। एक एव वेदः, चतुर्धा विभागेन, पुनः पुनः संक्षिप्यते, तस्य च सारः, प्राणायुष्यनुसारं, प्रतिद्वापरयुगे वितीयते। स एव वेदः द्वापरादिषु युगेषु चतुर्धा विभज्यते; ऋषिपुत्रैः मतभेदात् वेदाः पुनः पुनः विभिद्यन्ते। ब्राह्मणैः विन्यस्तविभागैः, स्वरविन्यासभेदैश्च, महर्षिभिः ऋग्यजुःसामसंहिताः रच्यन्ते। सामान्यविशेषभेदात्, प्रदेशभेदाच्च, ब्राह्मणानि, कल्पसूत्राणि, भाष्याणि, शाखाशास्त्राणि च उत्पद्यन्ते। केचित् तेषु मार्गेषु प्रवर्तन्ते, अन्ये तु प्रतिपक्षतां यान्ति; द्वापरयुगेषु एते भिन्नमतानि, स्वस्वाभिप्रायैः, प्रतिष्ठितानि भवन्ति। पूर्वं एकमेव आढ्वर्यवशास्त्रं आसीत्, तत्पश्चात् द्विधा अभवत्। विपरीतार्थविरोधेन, शास्त्रसमूहोऽयं समुत्पन्नः। आढ्वर्यवः बहुभिः शाखाभिः विक्षिप्यते, तथैव अथर्वणः, सामवेदश्च, स्वस्वभेदैः, स्वनाशैश्च विभज्यन्ते। द्वापरेषु युगेषु, मतभेदैः अर्थविप्लवः जायते; द्वापरान्ते, ते वेदाः कलौ नश्यन्ति। तस्मिन्भ्रान्त्यां द्वापरे पुनरपि, दृष्टिभ्रंशः, मृत्युः, व्याधयः, क्लेशाश्च जायन्ते। वाङ्मनःकायक्लेशात्, निराशा उत्पद्यते; तस्मात् दुःखनिवृत्त्यर्थं जिज्ञासा प्रवर्तते। जिज्ञासायां वैराग्यं जायते; वैराग्यात् दोषदर्शनम्; दोषदर्शनेन ज्ञानोत्पत्तिः सिध्यति। तेषां बुद्धिमतां मध्ये, पूर्वे स्वायम्भुवे काले, पृथिव्यां द्वापरे, शास्त्रेषु विघ्नाः समुत्पन्नाः। आयुर्वेदस्य, वेदाङ्गानां, ज्योतिषशास्त्रस्य, अर्थशास्त्रस्य, हेतुशास्त्रस्य च विभागाः दृश्यन्ते। कल्पसूत्रपद्धतयः, भाष्यशास्त्रविभेदाः, स्मृतिविभागाः, पृथक्शाखाश्च भवन्ति। द्वापरयुगेषु, जनानामपि मतभेदाः सञ्जायन्ते; मनसा, कर्मणा, वाचा च जीविकालाभः कठिनः स्यात्। द्वापरे सर्वेषां प्राणिनां कालः दुःखपूर्णः; लोभः, चपलता, व्यापारः, युद्धं, तत्त्वविप्लवश्च प्रवर्तते। वेदशास्त्ररचना, धर्मविप्लवः, वर्णाश्रमनाशश्च, कामद्वेषौ च दृश्येते। द्विसहस्रवर्षपर्यन्ते, तत् तदा मनुष्याणां परमायुः; द्वापरान्ते तस्य सन्ध्यांशः चतुर्थभागात् आरभ्यते। तत्र पुण्यहीनाः शेषयन्ते, द्वापरसन्ध्यायां धर्मस्य केवलं अंशमात्रं तिष्ठति। द्वापरस्य च पुष्यस्य च संधिकथां शृणु; द्वापरशेषे, कलिः उदेति। पुष्ये हिंसा, चोरी, अनृतं, छलं, कपटं च तपस्विषु स्वभावतः प्रवर्तन्ते, जनाः तानि आचरन्ति। एष धर्मः संपूर्ण इति कथ्यते, किन्तु धर्मः मनसा, कर्मणा, वाचा च हीयते; व्यवहारः सफलोऽसफलो वा भवति। कलिः संहारकः, रोगः नित्यः, क्षुधाभयम्, अनावृष्टिः, भूमिव्यत्ययश्च सदा सन्ति। पुष्यकलियुगयोः घोरे काले, प्रमाणेषु स्थैर्यं नास्ति; केचित् गर्भे एव, अन्ये बाल्ये एव मृत्युम् आप्नुवन्ति। जरायां, मध्यवयसी, बाल्ये वा, जनाः कलौ मृत्युम् प्राप्नुवन्ति; ते दुर्बलाः, पापकर्मिणः, महाक्रोधिनः, अधार्मिकाश्च भवन्ति। पुष्ये मिथ्याव्रतलोभिनः, दुष्टाचारिणः, अल्पविद्याः, कुत्सितव्यवहारा, पापकर्मिणश्च जनाः दृश्यन्ते। ब्राह्मणकर्मदोषात्, जनानां भयम् उदेति—हिंसा, दर्पः, ईर्ष्या, क्रोधः, असूया, असहिष्णुता, क्षमाभावश्च। पुष्ये सर्वेषां लोभमोहौ जायते; कलौ प्राप्ते महद्व्याकुलता भवति। वेदाध्ययनं न भवति, न च यज्ञाः द्विजातिभिः क्रियन्ते; एवं वैश्यक्षत्रियाः अपि हीयन्ते। शूद्राणां मन्त्रस्रोतः ब्राह्मणसंसर्गात्; कलौ शय्यासनभोजनसम्भोगेन तद्भवति। राजानो बहवः शूद्राः, पाखण्डसंप्रदायाः प्रवर्तन्ति; काशायवस्त्रिणः यज्ञोपवीतवर्जिताः, कपालिनश्च दृश्यन्ते। अन्ये देवव्रती, धर्मदूषकाः, लिङ्गधारिणः जीविकायै, ते अपि दृश्यन्ते। एवंप्रकारे जनाः कलियुगे जायन्ते; तस्मिन्काले शूद्राः धर्मार्थकुशलाः, वेदाध्ययनं कुर्वन्ति। शूद्रजात्या राजानः अश्वमेधयागं कुर्वन्ति, स्त्रीबालगोवधं च, परस्परघातं च। परस्परं हत्वा, जनाः जीवन्ति; दुःखं बहुलं, अल्पायु, भूमिनाशः, रोगश्च प्रवर्तते। अधर्मासक्तिः, तमोगुणाचारः, कलिलक्षणं स्मृतम्; गर्भघातः जनानां न यथापूर्वं दृश्यते। अतः कलियुगे, आयुः, बलं, रूपं च हीयते; दुःखग्रस्तानां, मानवायुः शतवर्षमिति परं स्मृतम्। कलियुगे वेदाः पूर्णरूपेण न संति; यज्ञाश्च नश्यन्ति, केवलं धर्महेतवे तिष्ठन्ति।