ऋग्यजुःसामाथर्वणमन्त्राः सप्तर्षिभिश्च यथोक्ताः, मनुना सनातनधर्मः प्रवर्णितः। त्रेतायाः आदौ वेदाः एकीकृताः आसन्, धर्मस्यैकमूलत्वात्; किन्तु द्वापरे आयुषः संकोचेन त एव वेदाः विभागिताः। ऋषयः तदा तपसा दिनमणिश्च वेदानध्ययनं कुर्वन्ति स्म। दिव्याः वेदाः अनादिनिधनाः, स्वयम्भुवा पूर्वं स्वाङ्गसम्पन्नाः स्वधर्मे प्रतिष्ठापिताः, युगे युगे धर्मानुसारं परिवर्तन्ते, च वेदप्रणीतः स्वधर्मः अपि युगभेदेन विविधः भवति। त्रेतायाम् उपनयनसंस्कारः क्षत्रियाणां, हविर्देवयज्ञाः वैश्यानां, शुश्रूषायज्ञाः शूद्राणां, जपयज्ञाः ब्राह्मणानां इति प्रवदन्ति। तदा त्रेता युगे वर्णाः धर्मे प्रतिष्ठिता, क्रियाशीलाः, सन्तानसम्पन्नाः, धन्याः, सुखिनश्च अभवन्। ब्राह्मणैः ब्राह्मणाः, क्षत्रियैः क्षत्रियाः, वैश्यैः वैश्याः प्रतिष्ठापिताः, शूद्राः ताननुगच्छन्ति, सर्वे परस्परं पालयन्ति। तेषां स्वभावाः शुभाः, धर्माश्च वर्णाश्रमाधारिताः आसन्; त्रेतायां युगे मनसा वाचा हस्तेन वा कर्मारम्भः अविच्छिन्नः, सफलश्च अभवत्। दीर्घायुषः, सुशरीरः, बली, बुद्धिमान्, आरोग्यवान्, धर्मिष्ठश्च—एते गुणाः सर्वेषां त्रेतायां साधारणाः आसन्। तेषां कृते ब्रह्मणा वर्णाश्रमव्यवस्था, संहिताः मन्त्राश्च, आरोग्यं च धर्मश्च प्रतिष्ठापितः। संहिताः मन्त्राश्च ब्रह्मपुत्रैः ऋषिभिः, यज्ञः देवैः स्वयमेव प्रतिष्ठापितः। स्वायम्भुवे मन्वन्तरे सृष्टिकर्तृभिः सह महेन्द्रेण देवैः सर्वोपकरणसम्पन्नैः, श्वेतवस्त्रधारिभिः ऋत्विजः, विजिगीषुभिः विधिभिः, सर्वोपकरणैः यज्ञाः प्रथमतः कृताः। सत्यं, स्वाध्यायः, तपः, दानं च आद्यं धर्मः इति कथ्यते; धर्मे क्षीणे शाखाधर्मः वर्धते। तदा वीर्यवन्तः, दीर्घायुषः, महाबलिनः, दण्डं त्यक्त्वा, महायोगिनः, यज्ञकारिणः, ब्रह्मवादिनश्च जाताः। तेषां नेत्रे पद्मदलसमानि, विस्तीर्णमुखाः, दृढाङ्गकायाः, सिंहवक्षसः, महाबलिनः, मदोन्नतानां गजानां गतिसदृशं विचरन्ति। त्रेतायां युगे चक्रवर्तिनः महारथाः, सर्वलक्षणसम्पन्नाः, वटवृक्षसदृशशरीरिणश्च। परम्परया भुजाः वटसदृशाः, व्यामः वटस्य प्रमाणम्; यस्य तावत् प्रमाणेन उन्नतिः, तस्य शरीरस्य उन्नतिः परिघश्च वटपरिधिसदृशः इति स्मृतम्। स्वायम्भुवे मन्वन्तरे सप्तरत्नानि प्रोच्यन्ते—चक्रं, रथः, मणिः, पत्नी, निधिः, अश्वः, गजः। चक्रवर्तिनः प्रत्येकमन्वन्तरे, अतीते भविष्यति च, विष्णोः अंशेन भूमौ जायन्ते। यद् यद् अतीतं, वर्तमानं, भविष्यद् वा, त्रेतायुगेषु सर्वत्र चक्रवर्तिनः जायन्ते। तेषु राजसु चत्वारि पुण्यानि अद्भुतानि च दृश्यन्ते—बलं, धर्मः, सुखं, श्रियः। परस्परविरोधं विना राजा समं संपद्यते—धनं, धर्मं, कामं, कीर्तिं, विजयम्। ऐश्वर्यादिभिः शक्तिभिः, बलवत्त्वेन, ज्ञानतपसा च, ते ऋषीनपि अतिक्रान्ताः। तेषां बलात् दानवान् मानवान् च विजित्य, मानुषलक्षणयुक्ताः शरीरेण उत्पद्यन्ते। ललाटे केशाः, शुद्धजिह्वाः, कृष्णवर्णाः, चतुर्दंष्ट्राः, कुलीनाः, ऊर्ध्वगामिन्यः शक्तयः च तेषाम्। जानुपर्यन्तभुजाः, तालवृन्तसदृशहस्ताः, वृषसदृशशरीराः, मितवक्षः, सिंहस्कन्धाः, भूमिपते। पादयोः चक्रमत्स्यचिह्नानि, हस्तयोः शङ्खपद्मचिह्नानि; पंचाशीतिसहस्रवर्षपर्यन्तमायुः, जरारोगरहिताः च। तेषां चत्वारः चक्रवर्तिनः आकाशे, समुद्रेषु, पातालेषु, पर्वतेषु च अनवरोधेन विचरन्ति। यज्ञः, दानं, तपः, सत्यम्—एते त्रेतायाः धर्माः इति प्रसिद्धम्। तदा धर्मः वर्णाश्रमविभागेन आचर्यते, च दण्डनियमः स्थाप्यते लोकव्यवस्थायै। सर्वे जनाः प्रमुदिताः, बलिनः, रोगरहिताः, मनसि पूर्णसन्तुष्टाः। त्रेतायां वेदः चतुर्धा विभक्तः, च जनानां त्रिसहस्रवर्षायुः इति नियमः। पुत्रपौत्रैः परिवृताः, यथाक्रमं मृत्युं प्राप्नुवन्ति। एवं त्रेतायां स्थितिः; अधुना त्रेतायाः गणना शृणु। त्रेतायाः स्वरूपतः सा एकपाद्यां सन्ध्यायां प्रवर्तते; च स्वभावतः एकपादः शेषः स्थितः। कथं त्रेतायाः आदौ यज्ञप्रवृत्तिः अभवत्? यथापूर्वे स्वायम्भुवे सृष्टौ तद् यथावत् वद। यदा सन्ध्या सह कृतयुगे नष्टा, कालाख्यः कालः आरब्धः, तदा त्रेतायुगम् आगतम्। यदा ओषधयः उत्पन्नाः, वर्षवृष्टिः आरब्धा, ग्रामनगरे जीविकायाः प्रतिष्ठा अभवत्, वर्णाश्रमव्यवस्थां स्थाप्य, मन्त्रान् पुनः विन्यस्य, कथं यज्ञः प्रवर्तितः? इति श्रोतुम् उद्युक्तः सुतः प्रोवाच—शृणुत। मन्त्रान् कर्मसु अत्रापि परत्रापि योजयित्वा, एवं विश्वभुक् इन्द्रः यज्ञं प्रवर्तयामास। सर्वैः देवैः सहितः, सर्वोपकरणैः सम्पन्नः, महाश्वमेधे, महर्षयः समागताः। यज्ञकर्मणि आरब्धे, ऋत्विजः स्वकार्याणि अकुर्वन्; विविधानि हव्यानि अग्नौ देवेषु juhवन्। यदा देवाः आगताः, सामगाः मधुरं गायन्तः, शीघ्रगमिनः अध्वर्युयाजकाः विचरन्ति स्म, मध्यभागे हविः गृह्यते, पशवः अपि तदा समाहृताः, देवयज्ञभागिनः देवाः आहूताः।