एवं सोमसूर्यैलसंयोगः श्रद्धया पितॄणां प्राप्तिः तुष्टिश्चोक्तम्। उत्सवानां कालः, यत्र च नरकस्थानं, संक्षेपेण ते कथितम्—एषा सनातनी सृष्टिः। सर्वाणि विकृतिरूपाणि भागशः निरूपितानि; तानि सर्वाणि गणयितुं न शक्यन्ते, किन्तु यः श्रेयः इच्छति, सः श्रद्धां कुर्यात्। एषा स्वायम्भुवस्य देवस्य सृष्टिः विस्तारतः क्रमशः मया व्याख्याता; किं पुनः त्वां वदामि? अथ तत्र श्रोतुमिच्छामि—पूर्वे स्वायम्भुवे यानि चत्वारि युगानि, तेषां स्वाभाविकं गणनां विस्तारतः। पृथिव्याः च व्योम्नश्च पूर्वं निरूपितम्; अधुना चतुर्णां युगानां प्रमाणं गणनां च सम्यक् शृणु। लोकोत्तरमित्या मानववर्षं जायते; तेनैव मानेन अत्र चत्वारि युगानि, तेषां कालमानं निमेषपरिमाणं चोक्तम्। पञ्चदश निमेषाः एका काष्ठा; त्रिंशत् काष्ठाः एका कला; त्रिंशत् कलाः एकः मुहूर्तः; त्रिंशत् मुहूर्तैः एकं अहोरात्रं स्यात्। सूर्यः प्रजासु दिवानिशं विभजति; रात्रिः सर्वभूतानां शयनाय, दिवा कर्मणां क्रियाय च। पितॄणां तु अहोरात्रं मासः; तत्र कृष्णपक्षः तेषां दिवा, शुक्लपक्षः रात्रिः विश्रामाय। त्रिंशत् मानवमासाः एकः मासः पितॄणाम्; त्रिशत् षष्टिः मासाः पितृवर्षं, मानवमानेन गृहीतम्। मानवमित्या शतवर्षाणि गण्यन्ते; पितॄणां तु एते त्रयः वर्षाः द्वादश मासाः स्युर्दित्युक्तम्। मानवमानेन यः वर्षः सः मानवः संज्ञायते; एषा देवदिवानिशा वेदविधिना कथिता। देवतानां अहोरात्रं वर्षम्; तत्र दिवा उत्तरायणं, रात्रिः दक्षिणायनं; एवं देवदिवानिशा गण्यते। त्रिंशत् वर्षाणि एकः देवमासः; शतमानुषवर्षाणि त्रीणि देवमासाः; एषा गणना, देवविधिरिति प्रसिद्धम्। त्रिशत् षष्टिवर्षाणि च, षष्टिश्च, एकं देववर्षं मानवगणनया स्यात्। त्रिसहस्राणि मानववर्षाणि, त्रिंशच्च, सप्तर्षिवर्षः सञ्ज्ञायते। नवसहस्राणि मानववर्षाणि, नवतिश्च, ध्रुववर्षः सञ्ज्ञायते। षट् त्रिंशल्लक्षाणि मानववर्षाणि, षष्टिलक्षाणि च; ज्ञातृभिः कथ्यते—एतत्सहस्रं देववर्षाणाम्। ऋषिभिः एवं गीयते, द्विज, दिव्येनैव मानेन युगसंख्या प्रतिष्ठिता। भारतवर्षे मुनिभिः चत्वारि युगानि उक्तानि—कृतं, त्रेता, द्वापरं, कलिश्च; एवं चतुष्टयं युगानाम्। आदौ कृतयुगं, ततः त्रेतायुगं, ततः द्वापरम्, अन्ते कलिः; एवं युगानां गणना। चत्वारि सहस्राणि कृतयुगस्य; तस्य सन्ध्याश्च सन्ध्यांशश्च तुल्यकालाः। अन्येषां त्रयाणां युगानां सन्ध्यासन्ध्यांशैः, सहस्रशतसंख्याः पादपादविकल्पेन न्यूनाः। युगगणनाविदः त्रेतायुगं त्रिसहस्रवर्षाणि वदन्ति; तस्य शतत्रयं सन्ध्यांशः, सन्ध्यांशस्य च तुल्यत्वम्। द्वापरयुगं द्विसहस्रवर्षाणि, चतुःशतं सन्ध्यांशः; कलियुगं सहस्रवर्षाणि, द्विशतं सन्ध्यांशः शेषश्च। एषा द्वादशसहस्रवर्षाणां युगगणना—कृत, त्रेता, द्वापर, कलि—एतेषां चतुष्टयं। अधुना मानववर्षाणां संख्या शृणु—दश नियुतानि, द्वे च, पञ्च च; अष्टाविंशतिसहस्रवर्षाणि कृतयुगस्य मानवगणना। तथैव एकः प्रायुतः, पुनः द्वे नियुते; षण्णवतिसहस्रवर्षाणि त्रेतायुगस्य मानवमाने। अष्टशतानि सहस्राणि मानववर्षाणि द्वापरयुगस्य; चतुःषष्टिसहस्रवर्षाणि तस्य गणना। कलियुगस्य चत्वारि नियुतानि वर्षाणि, द्वात्रिंशत्सहस्राणि च; एषा कलियुगस्य मानवगणना। एषा चतुष्टयं युगानां मानवगणनया, सन्ध्यायाः सन्ध्यांशस्य च गणना। एषः चतुर्युगवर्गः, सन्ध्यावर्षैः सह, एकोनसप्ततिः सञ्ज्ञायते; कृतत्रेतादिभिः सहितः, सः मन्वन्तरः कथ्यते। अधुना मानवगणनया मन्वन्तरस्य संख्या शृणु—एकत्रिंशत्कोटयः द्विजैः गण्यन्ते। दशशतान्यष्टौ सहस्राणि, द्वात्रिंशत्सहस्राणि, अष्टशतानि च गणितानि। अशीतिवर्षाणि षडर्धमासाः; एषा मन्वन्तरस्य मानवगणना। इदानीं दिव्यगणनया मन्वन्तरान्तरं वक्ष्यामि—शतसहस्रं सञ्ज्ञायते। चत्वारिंशत्सहस्रं मन्वन्तरकालः; तत्र युगैः सहितः मन्वन्तरकालः निश्चितः। एषः चतुर्युगवर्गः, सन्ध्यावर्षैः सह, एकोनसप्ततिः; समाप्ते काले सः मन्वन्तरः इति। ज्ञातृभिः उक्तम्—चतुर्दशगुणितः स काल्पः; ततः परं संपूर्णप्रलयः, स एव महाप्रलयः।