ये सन्ति लोकेषु अन्येषु वसन्तः, येषां स्वजनाः पृथिव्यां तिलत्रयं नाम्ना गोत्रेण च निर्दिष्टं ददति, तेषां पितृलोकस्थं तदन्नं प्राप्य तृप्तिं जनयति। ये तु न श्राद्धं प्राप्नुवन्ति, ये पञ्चविधे पापस्थानानि पतिताः, ये च पश्चात् स्थावरयोनिṣu स्थिताः स्वकर्मफलानुसारं, तेषां योनिषु पशुवर्गेषु यथायोग्यं यदन्नं तद्वै तत्रैव तेषां भवति। यदा यः श्राद्धकाले विधिपूर्वकं पात्रे दत्तं भोजनं, तेन तत्र तिष्ठन्तः सर्वे तृप्तिं लभन्ते। यथा वियुक्तानां गावां मध्ये वत्सः स्वमातरं विन्दति, तथा श्राद्धमन्त्रबलात् दत्तं तदन्नं स्वगृहीतव्यं प्राप्नोति। एवं मनुना उक्तं यत् श्रद्धया च दोषरहितं कृतं श्राद्धं फलदं भवति; एष एव देवदृष्ट्या सनत्कुमारः अपि अवोचत्। यो हि पितृणां आगमनं गमनं च, श्राद्धस्य च लाभं जानाति, स एव ब्रूते—कृष्णपक्षः पितृणां हिताय, शुक्लपक्षः स्वप्नरात्रये च। एते पितरः देवाः, देवाश्च पितरः; परस्परं स्वर्गे पितरः देवाः च। पितरः देवाः, मनुष्याश्च पितरः; तत्र पितृ, पितामह, प्रपितामहः च। एवं सोमपाः पितॄणां क्षेत्रं वर्णितं; एषा पितॄणां महिमा पुराणे प्रतिष्ठिता। सोम, सूर्य, ऐलसंयोगश्च, श्रद्धया पितॄणां प्राप्तिः तृप्तिश्च एषा। उत्सवकालः, नरकस्थानं च संक्षेपेण ते कथितं; एषा सृष्टिः सनातनी। सर्वे दोषाः किञ्चित् वर्णिताः, सर्वथा तु तेषां गणना न शक्या; इच्छन् श्रेयः श्रद्धास्यादिति। एषा स्वायम्भुवस्य देवस्य सृष्टिः विस्तारतः क्रमशः मया व्याख्याता; किं पुनः वक्ष्यामि? अथ तस्यां स्वायम्भुव्यां कल्पे या चत्वारः युगाः प्रवर्तन्ते, तेषां स्वाभाविकं विवरणं विस्तरेण श्रोतुमिच्छामि। पृथिव्याम् आकाशे च यद् पूर्वं व्याख्यातं, तदनन्तरं चत्वारः युगाः कथयिष्यामि—तत् परिमाणं, संख्या, विस्तारश्च शृणु। लौकिकमित्या मानववर्षः सञ्जायते; अत्रैव गणनया चत्वारः युगाः वक्तव्याः—क्षणमात्रेण तुल्यकालः, परिमाणेन लब्धसंख्या। पञ्चदश निमेषाः एका काष्ठा, त्रिंशत् काष्ठाः एका कला, त्रिंशत् कलाः एकः मुहूर्तः, त्रिंशद्भिः मुहूर्तैः एकं अहोरात्रं सञ्जायते। सूर्यः अहोरात्रं मनुष्याणां लोके विभजति; रात्रिः सर्वभूतानां निद्रायै, दिवा कर्मणां क्रियायै। पितॄणां तु अहोरात्रं मासः भवति; तत्र कृष्णपक्षः तेषां दिवा, शुक्लपक्षः तेषां रात्रिः विश्रामाय। त्रिंशत् मानवमासाः एकः पितृमासः इति स्मृतः; त्रिंशत् मासाः त्रिशत् षष्टिः पितृवर्षः, यथा मानवगणनया। मानुषेण परिमाणेन शतवर्षाणि गण्यन्ते; पितॄणां तु एते त्रिवर्षद्वादशमासत्वेन निश्चिताः। लौकिकमित्या यः वर्षः मानवः सः, स एव दिव्यं अहोरात्रं वेदवचनात्। देवानां तु अहोरात्रं एकवर्षः; तत्र दिवा उत्तरायणं, रात्रिः दक्षिणायनं; एवं दिव्यं अहोरात्रं गण्यते। त्रिंशद्वर्षाणि एकः दिव्यमासः; शतमानुषवर्षाणि त्रीणि दिव्यमासाः; एवं गणना, एषा दिव्यनियमः। त्रिशत् षष्टिवर्षाणि, षष्टिश्च, एकः दिव्यवर्षः मानवगणनया। त्रिसहस्राणि मानववर्षाणि, त्रिंशच्च, सप्तर्षिवर्षः इति कथ्यते। नवसहस्राणि मानववर्षाणि, नवतिश्च, ध्रुवस्य वर्षः इति कथ्यते। षट् त्रिंशत्सहस्राणि मानववर्षाणि, षष्टिसहस्राणि च, एवं सहस्रं दिव्यवर्षाणि विज्ञायन्ते। एवं ऋषिभिः गीतं द्विजश्रेष्ठ, दिव्यगणनया; केवलं दिव्यपरिमाणेन युगसंख्या निश्चिताः। भारते देशे चत्वारः युगाः ऋषिभिः उक्ताः—कृतं, त्रेता, द्वापरं, कलिश्च; एवं चतुष्टयं युगानां। आदौ कृतयुगं, ततः त्रेतायुगं, ततो द्वापरं, पश्चात् कलिः; एवं युगानां गणना। चत्वारि सहस्राणि कृतयुगस्य वर्षाणि; तस्य सन्ध्याश्च सन्ध्यांशश्च तुल्यः। अन्येषु त्रिषु युगेषु सन्ध्यायाः सन्ध्यांशस्य च, सहस्रशतसंख्या पादेन न्यूनाः। युगगणनां जानन्ति ये, ते वदन्ति—त्रेतायुगं त्रीणि सहस्राणि वर्षाणि, तस्य त्रिशतं सन्ध्याकालः, सन्ध्यांशः सन्ध्यया तुल्यः। द्वापरयुगं द्वे सहस्रे वर्षाणि, चतुश्चतुःशता सन्ध्यांशः; कलियुगं तु एकसहस्रं वर्षाणि, द्विशतं सन्ध्यांशश्च। एष द्वादशसहस्रवर्षपरिमाणं युगचतुष्टयं—कृत, त्रेता, द्वापर, कलि—इति। अथ मानववर्षाणां संख्या शृणु—दश नियुतौ, द्वौ च, पञ्च च; अष्टाविंशतिसहस्रवर्षाणि कृतयुगस्य। एवं पूर्णं प्रयुतं, द्वौ च नियुतौ; षण्णवतिसहस्रवर्षाणि त्रेतायुगस्य। अष्टलक्षवर्षाणि द्वापरयुगस्य, चतुःषष्टिसहस्रवर्षाणि द्वापरस्य इति। एवं शास्त्रनियमानुसारं कालमानं, पितृदेवमानुष्याणां भेदेन, युगानां संख्या, तेषां परिमाणं च विस्तारतः प्रकटितम्।