वायुः तं वृक्षं ताडयन् पुष्पाणि विक्षिप्य सगर्जनं घोरं जनयन् विद्युन्मालिनः बाणैः छिन्नं वृक्षं खगपतिरिव पतितम्। तस्य वृक्षस्य दैत्यश्रेष्ठबाणैः छिन्नं दृष्ट्वा नन्दीश्वरः महाकायः तीव्रं कोपं प्राप। सूर्येन्द्रप्रभया दीप्तं हस्तं उत्तोल्य, नन्दीश्वरः गजपतिरिव तं क्रूरं महिषं हन्तुं यायि। तं वेगेन समायान्तं नन्दीश्वरं विद्युन्माली शतशः बाणैः व्यापादयत्। बाणैः विदारितं शरीरं शैलादिः पुनः पर्वतसदृशः अभवत्; स महाचरं गृहित्वा शीघ्रं निर्गतः। तस्य अश्वः विलम्बितः, शिरः भ्रमितं, रथः युद्धे परिभ्रमन्, स मुनिशापेन पतितः सूर्यरथस्य पतनमिव। ततः दितिसुतः मायया अन्तः प्रविश्य, दृढं स्थितं शैलादिं शूलद्वारा प्रहारं अकरोत्। शैलादिः रक्तलिप्तं तं शूलं निष्क्रान्त्य, प्रमथनायकं विद्युन्मालिनं प्रक्षिप्य। तेन शूलप्रहारः कवचं भग्नं हृदयमपि विदारितं, विद्युन्माली वज्राहतपर्वत इव भूमौ पतितः। विद्युन्मालिनं हतम् दृष्ट्वा सिद्धाः, चारणाः, किन्नराः "शुभं शुभम्" इति उच्चैः घोषयन्तः उमापतिं पूजितवन्तः। दैत्ये नन्दिना पराजिते, विद्युन्मालिनं हते, माया प्रमथगणान् दावाग्निरिव दग्धवान्। तेषां वक्षांसि शूलैः विदारितानि, शिरांसि गदाभिः भग्नानि, शरीराणि बाणैः गाढं विदारितानि, ते प्रमथसागरं पतिताः। माया शीघ्रं शतकर्षं नागराजं महाबाणेन विदारितवान्, यमं कुबेरं च व्यथितवान्, मेघवद्गर्जनं कृत्वा। ततः प्रमथगणबाणैः दृढं आहताः बलिनः दैत्याः, महतीं पीडां प्राप्य, त्रिपुरे प्रविष्टाः, यथा शिवः युद्धे चक्रेण प्रविष्टः। ततः शङ्खाः, ढक्काः, झञ्जाः सिंहनादेन घोषयन्तः, दनुपुत्राणां पराजयं सूचयन्तः, कपर्दिनः सैन्ये सर्वत्र युद्धे पतिताः, वज्रप्रभायामिव दीप्ताः। दैत्यनगरं विनष्टे शुभयोगः अभवत्, तेन योगेन त्रिपुराणि एकीकृतानि। ततः हरः त्रिनेत्रः त्रिपथनायकः, त्रिदेवमयं त्रिशरं शीघ्रं त्रिपुरे सन्ददौ। तद्बाणं मुक्तं बाणमालावद् दीप्तिमान्; सूर्यप्रभावेन सुवर्णमिव आकाशं आसीत्। त्रिदेवमयं बाणं त्रिपुरे सन्ददौ दृष्ट्वा, देवाः "हाहा" "कथमिदं" इति उच्चैः घोषयन्तः। देवान् विमूढान् दृष्ट्वा शैलादिः गजराजवद् महेश्वरं त्रिशूलधारिणं समीपं गत्वा "किमेतत्?" इति अपृच्छत्। ततः चन्द्रशेखरः जटाधरः, गम्भीरः, नन्दिं प्रति उवाच – "स माया भक्तोऽपि अद्य विनश्यति।" तदनन्तरं नन्दी मनःपवनवत् शीघ्रं त्रिपुरे प्रविष्टः। मायां दृष्ट्वा सुवर्णवर्णः प्रमथनायकः उवाच – "त्रिपुरे घोरं विनाशः आगतः, हे माये, शीघ्रं गृहं त्यज, वदामि।" नन्देः वचनं श्रुत्वा, स दृढभक्तः महेश्वरस्य, मुख्यद्वारात् त्रिपुरं त्यक्त्वा निर्गतः। ततः पत्रमिव अग्नौ, त्रिपुराणि दग्धानि; तद्वद अग्निः, चन्द्रः, नारायणः त्रिधा विभक्ताः दग्धवन्तः। त्रिशरेण दीप्तानि नगराणि दग्धानि, यथा कुलानि दुष्पुत्रदोषेण उपरि विनश्यन्ति। ते मेरु-कैलाससदृशानि, मन्दरशिखराणि, द्वार-जनालैः शोभितानि, पूजाविधिना दीप्तानि। रम्यप्रासादैः, उत्तुङ्गमन्दिरैः, जलपूर्णतडागैः, प्रसिद्धदर्शनीयसभाभिः शोभितानि। त्रिपुरे दानवानां गृहाणि सुवर्ण-रजतपताकाभिः अलङ्कृतानि, अग्निना सहस्रशः दग्धानि, अग्निसदृशदीप्तानि। रम्यप्रासादेषु, वनान्तरेषु, कुटीरगृहेषु, मुक्तमण्डपेषु, अन्ये अपि स्थिताः। प्रेम्णा आलिङ्गिताः, रममाणाः, दानवपत्नीः अग्निना दग्धाः, प्रियेषु समाश्रिताः। एकाऽपि अन्यत्र गन्तुं अशक्ता, प्रियं त्यक्त्वा, तस्य सम्मुखे अग्निमुखे विनष्टा। पद्माक्षी, अश्रुपूर्णलोचना, अञ्जलिं कृत्वा, "हे अग्ने, अहं अन्यस्य पत्नी, हे शत्रुपीडन, धर्मसाक्षी त्रिलोकस्य, मां न स्पृश" इति उवाच। "अन्येन सह शयिता, देव, शिवतेजसा सह। अन्यत्र गच्छ, गृहं मम प्रियं च त्यज।" एक दानवपत्नि पुत्रं गृहीत्वा अग्निसमीपे स्थित्वा अग्निदेवम् उवाच – "एष बालः, हे अग्ने, दुःखजः मम पुत्रः। तं न ग्रहीष्यसि, शण्मुखप्रिय, मम प्रियतमम्।" अन्याः दानवपत्न्यः प्रियं त्यक्त्वा, दुःखिता, समुद्रजलं पतिताः, भूषणानि झण्कृतानि। "पिता, पुत्र!" "माता!" इति त्रिपुरे स्त्रियः दुःखिता, अग्निशिखायाम् कम्पमाना विलपन्ति। यथा पर्वते अग्निः पद्मानि जलचराणि दहति, तथैव त्रिपुरे अग्निः पद्ममुखानि स्त्रियः दग्धवान्। यथा हिमकण्ठः सरसि पद्मानि शीतलेन दहति, तथैव अग्निः त्रिपुरस्त्रीणां पद्ममुखानि पद्मलोचनानि दग्धवान्।