यदा तारेण निहते तदाऽभवत् प्रमथानां परममुदितं चित्तं, तेषां नेत्रशरीराणि हर्षपूरितानि, मेघनिनादवत् गर्जन्तः, सूर्याग्निसमदीप्तनेत्राः प्रमथाः बभूवुः। तस्मिन्नेव समये, मित्रवचनं श्रुत्वा, सुवर्णमालाभूषितः मयः रणभूमौ नवचन्द्रशेखरमुकुटधारिणं कालाञ्जनगिरिसन्निभं विद्युन्मालिनं सम्बोधयामास। ‘‘विद्युन्मालिन्, इदानीं न प्रमादकालः; वीर्येणाहं नगरं सर्वदुःखविनिर्मुक्तं करिष्यामि’’ इति स प्रोवाच। ततो विद्युन्माली कोपसंयुक्तः, त्रिपुरेश्वरः मयश्च, महद्भिः असुरैः सहितः, गणश्रेष्ठान् प्रहारैः पातयामास। यत्र यत्र विद्युन्माली मयश्च गतवन्तौ, तत्र तत्र प्रमथघातैः नगराणि रिक्तीकृतानि। तदनन्तरं, यमवरुणदुन्दुभिनिनादैः, पणवडिण्डिमस्वनैः, सिंहनादैश्च हस्तताडनैः, देवा भवं पूजयन्तः तत्र स्थिताः। तदा महाबलैः दैत्यैः पूजितः, सहस्रसूर्यसमप्रभः, सत्यनिष्ठैः तपस्विभिः ऋषिभिः स्तूयमानः, स सूर्य इव पर्वतसन्निकर्षे सञ्जज्वाल। तारके युद्धे निहते, प्रमथेषु अपासृतिषु, भयाविष्टः मयः पुनः पुनः दानवान् सम्बोधयामास। ‘‘असुरेश्वराः, मम वचनं सर्वे शृणुत; मया यत् कर्तव्यं, युश्माभिश्च यत् कर्तव्यं, तत् वक्ष्यामि। यदा पुष्यनक्षत्रे समुपस्थिते, चन्द्रे चन्द्रमुखे आगते, तदा त्रयः पुरीः क्षणमात्रं एकीभवन्ति। तस्मिन् मुहूर्ते काकलीनादेन निर्दिष्टे समये निर्भयतया कर्म कर्तव्यम्। तस्मिन्नवसरे, नगरे यः कश्चित् समूहं संहर्तुम् इच्छेत्, स देवस्यैकबाणेन भस्मीभविष्यति। यद्वः प्राणः, यद्वः बलम्, देवैः सह वैरं च, तद् अन्तःकरणे निधाय, नगरीं रक्षत। सर्वबलसमन्विताः, महेश्वरस्य एकं भयानकं रथं प्रतिरुध्य, तं बाणमोचनात् निवारयत। एवं कृत्वा त्रिपुररक्षणे, देवाः शक्तिहीनाः स्युस्ते, पुष्यसंयोगपर्यन्तं प्रतीक्षां करिष्यन्ति’’ इति। एवं मयस्य वचः श्रुत्वा, त्रिपुरनिवासिनः दैत्याः सिंहनादं कृत्वा, मयमेव मयं प्रति प्रहृष्टाः ऊचुः— ‘‘यथोक्तं त्वया, तथा प्रयत्नेन वयम् अत्र करिष्यामः; रुद्रस्य नगरे बाणमोचनं न स्यादिति वयं यतिष्यामः। अद्यैव रुद्रवधोत्सुकाः युद्धाय गच्छामः’’ इति दितिसुताः प्रमोदिताः रोमाञ्चिताङ्गाः प्रत्युवाचुः। ‘‘यदि त्रिपुरं दिवि स्थितं युगान्तपर्यन्तं स्थास्यति, अथवा नारायणस्य त्रिधा मार्गः सिद्ध्येत्, दानवानां न भविष्यति पुनः। धर्मं न वयं त्यक्ष्यामः, यत्र त्वया नियोज्येमहि; न देवहीनं लोकं न दैत्यहीनं जनाः द्रक्ष्यन्ति’’ इति। एवं समालोच्य, प्रमोदिताः नगरपतयः, देवशत्रवः, सायंसमे समये, हर्षपूर्णाः, कामदूतकार्यं स्वीकुर्वन्तः तत्र स्थिताः। पुनः पुनः रत्नमणिसदृशः चन्द्रमाः, पूर्वशिखरं प्रति सञ्चरन्, तमः निहन्ति स्म; पुण्यः चन्द्रः आकाशे वर्धमानः सञ्जातः। स हंसः इव पद्मभूषितः सरसि, महालोहितशिलाशिखरे सिंह इव, विष्णोः वक्षसि मुक्ताहार इव, अत्रेः नेत्रसम्भूतः चन्द्रमाः आकाशे निमग्नः, लोकान् प्रबोधयन्, सुधारश्मिं सिञ्चन्, विराजते स्म। शीतांशुना चन्द्रेण उदिते, नगरीं प्रकाशयता, असुराः सायं समये, गृहान् आत्मानं च शोभयन्तः, रमणीयाः बभूवुः। राजमार्गेषु, प्रासादेषु, गृहेषु च, चम्पकवर्णदीपाः अल्पतैलेन दीप्यमानाः बभासिरे। तदानीं मन्दिरेषु, तैलेन पूरिताः दीपाः प्रज्वालिताः; रत्नमयेषु गृहेषु, तान् दीपान् तारा इव चन्द्रोदयकाले विराजन्ति स्म। चन्द्रकिरणैः, अन्तर्दीपैश्च दीप्तैः, त्रिपुरान्धकारः कुलदुःखसमः क्षयं गच्छति स्म। तस्मिन् नगरे, कौमारसंध्यायाम्, हासमानकिरणेन चन्द्रेण, कामवशगाः दैत्याः प्रियतमेभिः सह गृहेषु स्थग्नाः बभूवुः। येषां पञ्चशरैः वृषध्वजेन समाकुलितं चित्तम्, तान् मीनध्वजः पुनः स्वबाणैः विद्धवान्; तत्र असुरश्रेष्ठेषु, तेषां स्वनार्यः कामाग्निना ताम्रिका अभवन्। यत्र तत्र दानवीषु क्रीडालापः, वीणास्वनः, मदमत्तकोकिलनादः च, तत्र मदनः धनुर्बाणधारी, तेषां हृदयानि मन्थयति स्म। शीघ्रं रजनीतमः निहत्य, सुधाजालं प्रसारयन्, चन्द्रमाः स्वप्रिया रोहिण्या सह आकाशे संमिलित्वा, तेजसा स्वराज्यं स्थापयति स्म। तत्र काचित् कुलवधूः, प्रियपादसंस्थिता, शोभनतिलकं कपोले निधाय, मुखं सुसज्जयति स्म। मण्डलदर्पणे स्वमुखं दृष्ट्वा, ‘‘एष मे दीप्तिमान्मुखम्’’ इति मृदुलं जपति स्म; प्रियसंस्पर्शस्मरणेन, तस्मिन्नेव भावे सुखमवाप। अन्याः युवत्यः कामेन मदेन च आकुलिताः, रोमाञ्चिताङ्ग्यः, प्रियं प्रति शीघ्रं धावन्ति स्म, यथा रात्रिः सूर्येण क्षिप्रं समाप्तिम् इच्छति। काचित् प्रियतमेण परितुष्टा, अन्याः चिरं प्रियमन्विष्य सन्तुष्टा, अपराः प्रियवचनैः परितोषं प्राप्ताः। अञ्जनचिह्नितलोचना, गोमयचन्दनलिप्ताङ्ग्यः, असुरनार्यः कनककलशाः इव, अमृतपूरिताः, शोभन्ते स्म। नववर्णरुधिररागितोष्ठाः दैत्याः, प्रियासक्ताः, प्रासादेषु तन्त्रीनादे रमन्ते; स्त्रीलापे पुनः पुनः उदासीनाः सञ्जाताः। कदाचित् मधुरगीतं समुपजायते, यत् कामशरैः निर्मितं निधानमिव; उद्यानेषु रम्यं संगीतं कुर्वन्ति, कौशलात् तद्विनिर्मुञ्चन्ति। गीतनिनादे, काचित् सुरतालं साधयति, काचित् प्रियं तत्र तोषयति, काचित् प्रियं जागरयति, पुनः पुनः प्रमुदितं कुर्यात्। एवं त्रिपुरनगरे तारके निहते, प्रमथानां हर्षनिनादः, मयस्य युक्तिवचनानि, दैत्येषां प्रतिज्ञा, चन्द्रालोकसंभावना, रात्रौ कामविलासः च, सर्वं तत्र समजनि।