तदा भवपादस्य दलेन अश्वर्षभयोः स्तनदन्तौ त्रिशूलपाणिना पीडितौ पतितौ। तस्मात् कालात् प्रभृति अश्वगवां स्तनदन्तौ मन्दभावं प्राप्तवन्तौ, तेनैव तादृशाविव दृश्येते स्म। तदनन्तरं ताम्रलोचनः रक्तपिङ्गाक्षः भीषणदृष्टिर् तारकः नन्दिना, स्वकुलस्य हर्षवर्धनेन, रुद्रस्य सन्निधौ दृढं बद्धः। ततः तीक्ष्णपरशुधरः नन्दिः दानवेश्वरं तरुमिव चन्दनं छित्त्वा भूमौ पातितवान्। परशुना विदारितः स तारकः, शूरवीर्यसमन्वितः, गण्याधिपतिं प्रति खड्गमुत्क्षिप्य, गजः पर्वतहत इव, पलायितः। ततः स यज्ञोपवीतं गृहित्वा छित्त्वा गर्जितवान्; तदा तारकवधसमये गणेश्वरैः सिंहनिःस्वनः संकर्षणशङ्खध्वनिश्चाभवत्। कृष्णप्रमथानां वाद्यनिनादं च श्रुत्वा, समीपस्थितः मयः महाबलिनं विद्युन्मालिनं प्रति वाक्यमुवाच। "किं नु एष निनादो बहुमुखानां गर्जितसदृशः, यथा समुद्रभेद इव श्रूयते? ब्रूहि विद्युन्मालिन्, किमेतत्? किं गजपतयः गणपालाः संग्रामं गताः?" एवं मयेनोक्तः विद्युन्माली, सूर्यरश्मिसमप्रभः, रणभूमिं प्राप्त्वा, शत्रुजयाय देवताः प्रति हृष्टः वाक्यमुवाच— "धृते, यशःस्थानं यमवरुणेन्द्ररुद्रबलसमन्वितं तारकं, सर्वयुद्धशिखरं, गणेश्वरैः संग्रामे निहतम्।" तारकनिपातं श्रुत्वा प्रमथाः हर्षपूरितनेत्रतनवः, सूर्याग्निसदृशदीप्तनयनाः, मेघनिनादेन गर्जन्तः। मित्रवचनं श्रुत्वा, सुवर्णमालाभूषितः मयः रणभूमौ, नूतनशशिशेखरं, अञ्जनगिरिसन्निभं विद्युन्मालिनं प्रति वाक्यमुवाच— "विद्युन्मालिन्, न कालेऽयं प्रमादस्य; वीर्येण नगरं विपद्विमुक्तं करिष्यामि।" ततः क्रुद्धः विद्युन्माली, त्रिपुरेश्वरः मयः, महाअसुरैः सह, गणश्रेष्ठान् निपातितवन्तौ। यत्र यत्र विद्युन्माली मयश्च गतवन्तौ, तत्र तत्र प्रमथाघातैः नगराणि रिक्तानि जातानि। ततः यमवरुणदुन्दुभीनां शब्दैः, पाणवानां डिण्डिमानां च घोषैः, सिंहनादैः हस्तताडनैश्च, देवाः भवं पूजयित्वा स्थिताः। महत् तेजसा दीप्तः, सहस्रसूर्यसमप्रभः, सत्यनिष्ठतपस्विभिः स्तुतः, महादैत्यैः पूजितः, स सूर्यः पर्वतस्य संध्यासमीपे इव स्फुरति स्म। ततः तारकवधे प्रमथेषु निष्कासितेषु, भयाकुलचित्तः मयः दानवान् पुनः पुनरुवाच— "असुरेश्वराः, मम वचः शृणुत; मया च युष्माभिश्च कर्तव्यं यत्, तत् प्रवक्ष्यामि। यदा पुष्यनक्षत्रे समुपस्थिते, चन्द्रे चन्द्रमुखे आगते, तदा त्रयः नगरा एकत्वं यास्यन्ति, क्षणमात्रम्।" "निरभयं समये कार्यं, कोकिलध्वनिना सूचिते, पुष्यनक्षत्रनगरेण युक्तं समयं मया निश्चितम्।" "यः तस्मिन्नवसरे नगरे गणं संग्रहीतुं यतते, स देवस्यैकबाणेन भस्मीभवेत्।" "यद् युष्माकं प्राणबलं देवद्वेषश्च, तत्सर्वं हृदि स्थाप्य नगरं रक्ष्यताम्।" "सर्वैः प्रयत्नैः महेश्वरस्यैकं भीषणरथं प्रतिहन्यताम्, यथा तेन बाणो न मोच्येत।" "एवं कृत्वा त्रिपुररक्षां, देवाः शक्तिहीनाः पुष्ययोगस्य प्रतीक्षां करिष्यन्ति।" एवं मयवचनं श्रुत्वा, त्रिपुरनिवासिनः दैत्याः सिंहनादं कृत्वा मयमिव मयम् ऊचुः— "यत्नेन वयम् एवं करिष्यामः; यथा रुद्रेण नगरे बाणो न मोच्यते, तथा वयम् आचरिष्यामः।" "अद्य संग्रामं गच्छामः, रुद्रवधकामुकाः—इति दितिसुताः हृष्टाः रोमाञ्चिताङ्गाः ऊचुः।" "वा त्रिपुरं दिवि स्थितं युगे यावत् अविचाल्यं स्थास्यति, वा नारायणस्य त्रिधा मार्गः स्यात्, दानवा वा न स्युः।" "न वयं धर्मं त्यक्ष्यामः, यत्र त्वया नियोज्येमहि; न देवहीनं, न दैत्यहीनं जगत् जनाः पश्येयुः।" एवं समालोच्य, तान् प्रमुदितान् नगरपतिं, सुरद्विषः, सायं सन्ध्यायां, प्रेमदूतधर्मेषु प्रवृत्ताः। पुनः पुनः महारत्नं चन्द्रमाः पूर्वशिखरं प्रतिगच्छन्, तमः नुदन्, दिवि पावनचन्द्रः प्रसारितः। यथा पद्माभूषितः हंसः महाह्रदस्थः, यथा वैडूर्यशिखरे सिंहः विश्रान्तः, तथा विष्णोरुरसि मुक्ताहारः विश्रान्त इव, एवं अत्रेः नेत्रसमुत्पन्नः चन्द्रः आकाशे निमग्नः लोकान् प्रकाशयन् अमृतकिरणम् सिञ्चति। शीतांशुः उदितः सन्, नगरे प्रकाशं वितन्वन्, असुराः सन्ध्याकाले गृहेषु स्वात्मानं शोभयन्ति स्म। सर्वेषु मार्गेषु, राजपथेषु, प्रासादेषु, गृहेषु च, चम्पकवर्णदीपाः अल्पतैलैः ज्वलन्ति स्म। ततो मठेषु तैः दीपैः तैलपूरितैः प्रज्वालितैः, रत्नमयगृहाणि धनसमृद्धानि, दीपप्रभया ग्रहैः चन्द्रोदयकाले इव दीप्तानि। चन्द्रकिरणैः प्रज्वलितानि, दीपैः अन्तःप्रभया च दीप्तानि, त्रिपुरे तमः कुलदुःखवद् विलीनम्। तस्मिन्नगरे, कौमारसंध्यायां, चन्द्रहासप्रभया हासयन्, कामबाणपीडिताः दैत्याः प्रियाभिः सह गृहेषु विलम्बमानाः। ये वृषध्वजस्य पञ्चबाणैः विवेशिताः, तान् मीनध्वजदेवः पुनः विवेशयामास; तेषु प्रमुखासुरेषु, स्वस्त्रीणां कामातुराणां मुखानि लज्जयाऽऽस्रक्तानि।