तत्र भूमिः कम्पितवती, शताङ्गः भूमौ पतितः। तं विक्षोभं दृष्ट्वा रुद्रः स्वयम्भूः च पितामहः उद्विग्नौ अभवताम्। ताभ्यां देवद्वाभ्यां सहितः स उत्तमः रथः, आधाररहितं स्थानं प्राप्त्वा, शनैः पतितुम् आरभत, धर्मवान् पुरुषः इव स्खलितः। यथा शरीरं प्राणधातुषु क्षीणेषु शिथिलं भवति, वा यथा जलं ग्रीष्मे शनैः क्षीयते, तथा स रथः क्षीणशक्तिर्भूतः, तस्य स्निग्धता विक्षिप्ता। तदा रथात महान् प्राणः उत्पत्य, क्लान्तं उत्तमं रथं त्रैलोक्याकारं उत्थापयामास। तस्मिन् क्षणे जनार्दनः पीतवस्त्रधारी रथात उत्पत्य, महाबलमृष्याकारं धृत्वा, भयंकरं रथं गृहीत्वा स्थितः। स महान् रथः, तस्य शृङ्गाभ्याम् आकृष्टः, त्रिलोक्यं वहन्, गोः स्वं गोसमूहं वाहयन् इव आसीत्। तदा तारकः नाम दैत्यराजः, गिरिश्रेष्ठवत् पक्षयुक्तः, ब्रह्माणं प्रति धावत्, तं प्रहारं कृतवान्। तारकप्रहारात् ब्रह्मा युग्ये अंकुशं दत्त्वा, बारं बारं मुखात् प्राणं निष्क्रामयन् दीप्तिमान् अभवत्। तत्र दैत्यदानवानां भीषणः महान् निनादः उत्पन्नः, तारकपूजार्थं, मेघगर्जनसदृशः। तदा रथचक्रं, श्रेष्ठगोषु गोपतिषु च महायुद्धे पूजितं, दितिसुतानां सैन्यं समूलं चूर्णयित्वा, केशवः त्रिपुरनगरं प्रविष्टः। देवगुरुः अमृतं पानं कृतवान्, यथा सूर्यः रात्रिसंहततमः नाशयति, तं कमलाकीर्णं सरः, जलवृष्टिमेघैः शोभितं, श्वेतपद्मैः, पुष्पितनलिनैः अलंकृतं। दैत्यराजसरोवरात् पानं कृत्वा, जनार्दनः पीतवस्त्रधारी, महाबाहुः, गर्जन्, तदनन्तरं बाणं प्रविष्टः। तदा दैत्याः, तीक्ष्णपतिसैन्यैः आहताः, तेषां नद्यो रक्तवर्णाः, भयङ्करमुखैः भीताः, युद्धकुशलैः पुरुषैः यथा पलायनं कुर्वन्ति, तथा मुखानि अपासारयन्। तारकः विद्युत्प्रभमालया भूषितः, माया प्रमथैः सह नगरं आक्रम्य, बाणैः विद्धः, वायुसंवेगात् शरीराणि यथा वियन्ति, तथा पलायनं कृतवान्। सेनापतयः, अभिमानवृद्ध्याः दीप्तिमन्तः—महेंद्रः, नन्दी, षडाननः—युद्धे गर्जन्तः, हास्यं कृत्वा, 'जयामः' इति चन्द्रदिशपतिभिः सह उद्गीतवन्तः। प्रमथैः युद्धे भग्नाः शत्रवः नगरं प्रविष्टवन्तः, भीताः, प्रमथैः द्वाराणि चूर्णितानि। ते गजाः दन्तच्छिन्नाः, वृषाः शृङ्गभङ्गाः, पक्षिणः पक्षच्छिन्नाः, नद्यः क्षीणजलाः इव अभवन्। तत्र दैत्याः, मरणसन्निकर्षे, देवैः विकृतवदनाः, विषण्णाः, 'किं कुर्याम?' इति उचुः। तदा तेषां मनांसि शुष्कानि सन्ति, कमलमुखः दैत्यः माया, दैत्यश्रेष्ठः, तान् संबोधितवान्। प्रमथैः सह कठिनं युद्धं कृत्वा, तान् प्रसन्नं कृतवान्, प्रमथैः सह। हे दैत्याः, युष्माकं नगरं प्रथमं प्रविष्टम्, पश्चात् प्रमथैः पीडिताः पुनः भीत्या प्रविष्टवन्तः। स्पष्टं, देवाः प्रतिकूलं आचरन्ति; नात्र संशयः। यत्र तेजस्विनः पर्वतवनं प्रविशन्ति। अहो कालस्य शक्ति! अहो कालः दुर्जेयः, यत्र इदं दुर्गं अपि आक्रान्तम्। मम विवादे मेघगर्जनवत्, दैत्याः तेजोहीनाः, यथा चन्द्रोत्थाने ग्रहाः। तदा सरःरक्षकाः, विनाशकाले मेघवत् आगत्य, करान् संहित्य मायायै समस्तितः, तं यमसमं घोषितवन्तः। स सरः, तव मायया निर्मितः, अमृतरसयुक्तः, कमलाकीर्णः, मत्स्यसमृद्धः, कुमुदैः मलिनः। तं सरः, वृषरूपेण कश्चित् पीतवान्, हे दैत्यनायक; अधुना स सरः जडवत्, चेतनाहीनां स्त्रीं इव दृश्यते। सरःरक्षकाणां वचनं श्रुत्वा, माया दानवेश्वरः, बारं बारं 'हाहा' इति उच्चैः, दितिसुतान् प्रति उवाच। यदि मम मायया निर्मितः सरः पीतः, तर्हि वयं विनष्टाः; नात्र संशयः, हे दानवाः, त्रिपुरं नष्टम्। दैत्याः देवैः हताः वा, पुनः जीविताः वा, सरः पीतः वा, पीतवस्त्रधारीणां पानं कृतम् वा—अत्र अन्यः कः, विष्णोः अजितस्य गदाधारिणः विना, मम मायया रक्षितं अमृतरसयुक्तं सरः पातुं समर्थः? दैत्यगूढानि अपि विषयाः पृथिव्यां अप्रसिद्धाः न; यत्र मम वरदाने कौशलं प्रसिद्धं, यद्यपि बुद्धिमन्तः न इच्छन्ति। अयं प्रदेशः समतलः, रम्यः, वृक्षपर्वतान् रहितः; तत्र नूतनं जलं पूरयित्वा, वातगणाः पीडां कुर्वन्ति। यदि प्रमथानां बलं सहनं शक्यं मन्यध्वम्, समुद्रसीम्नि स्थितं, वातप्रवाहसमं—तेषां आक्रमणानि, समुद्रपूरकाले, उत्साहहीनानि भविष्यन्ति, रथमार्गैः विघ्नितानि। युद्धकाले, शत्रुहननं, भीत्या पलायनं च, समुद्रः आकाशसदृशः, अस्माकं शरणं भविष्यति। इत्युक्त्वा, माया दैत्यराजः त्रिपुरसहितः शीघ्रं समुद्रं, नदीनां बन्धुं, अगच्छत्। समुद्रे गभीरजले, दिव्यं नगरं उत्पन्नम्, प्राचीनदुर्गाणि स्तम्भाभरणानि च यथावत् स्थितानि। त्रयः नगराः गत्वा, त्रिपुरद्विषः त्रिनेत्रः ब्रह्माणं, वेदज्ञं, उवाच। 'हे पितामह, दानवाः भीताः, हे भगवन्; ते दानवाः तव विशालसमुद्रे शरणं गृहीतवन्तः।