ततः मायदानवप्रेरिताः अन्ये प्रमुखाः दानवाः हतांश्च दैत्यांश्चोद्यम्य तं सरः प्रविश्य प्रक्षिप्यन्ति। तत्र ते अपि तेजोमयदेहाः स्वाभूषणवस्त्रैः शोभिताः, दिव्याः स्वर्गस्थ इव, सरसः समुत्तस्थुः। ततो दानवाः केचन पुनः जीवितं प्राप्ताः, सरः प्रविष्टाः सिंहनादं कृत्वा अग्रे धावन्ति, असुरा अपि तथैव अभ्यधावन्। दानवाः प्रमथान् उपहसन्तः ऊचुः—"किमर्थं अग्रे गच्छथ प्रमथाः? ये हतान् युष्माभिः, तान् सरः पुनः जीवयति।" तेषां वाचं नागग्रहसमस्पष्टां श्रुत्वा शङ्कुकर्णः शीघ्रं देवेश्वरं समीपं गत्वा उक्तवान्—"हताः हताः, देव! प्रमथैः असुरा विनष्टाः, पुनः तु वर्षेण पुनरुत्थितानां धान्यानां इव उग्ररूपेण उत्थायन्ति।" "त्रिपुरे अस्मिन नगरे, अमृतरसपूर्णः सरः अस्ति इति कथ्यते; यत्र हतान् दानवान् क्षिपन्ति, तत्र ते पुनः जीवन्ति।" एवं शङ्कुकर्णः महेश्वरं सूचितवान्। तदा दानवानां बलं भीषणं अभवत्, भयङ्कराणि निमित्तानि अभवन्। तारकः, अत्युत्कटनेत्रः, हरिवदनविक्षतः, महाक्रोधेन महादेवस्य रथं प्रति अभ्यधावत्। त्रिपुरे महान् नगाडीनां शङ्खानां शब्दः अभवत्; देवांश्च देवेश्वरस्य रथं दृष्ट्वा दानवाः निर्गताः। तत्र भूमिः कम्पिताः, शताङ्गः भूमौ पतितः। तस्मिन विक्षोभे रुद्रः स्वयम्भूः च उद्विग्नौ अभवन्। ताभ्यां देवद्वयेन सह उत्तमः रथः, आधाररहितं स्थानं प्राप्तः, पतितुं आरभत, धर्मात्मा इव दुर्बलः। यथा शरीरं प्राणक्षयात् शिथिलं भवति, वा ग्रीष्मे जलं क्षीयते, तथा रथः अपि शक्तिहीनः, स्नेहविघ्नः अभवत्। तदा महाप्राणः रथात् उत्पन्नः, त्रिलोकाकारं विश्रान्तं उत्तमं रथं उत्थापयामास। तस्मिन क्षणे जनार्दनः पीतवस्त्रधारी रथात् उत्प्लुत्य, महाबलरूपेण वृषरूपं धृत्वा, उग्रं रथं गृहीत्वा स्थितः। तस्य वृषस्य शृङ्गाभ्यां रथः त्रिलोकं वहति, यथा वृषः स्वगणं वहति। ततः तारकः, पर्वताधिपतिवद्विहङ्गः, ब्रह्माणं प्रति अभ्यधावत्, तं अभिपीड्य अपातयत्। तारकाघातेन ब्रह्मा युगं अङ्कुशं स्थापयित्वा, पुनः पुनः मुखात् श्वासं निष्क्रान्तवान्। तत्र दानवदैत्यैः महान् भीषणः शब्दः अभवत्, तारकपूजायै, मेघनिनादसमः। तदा रथचक्रं, उत्तमवृषैः वृषराजैः च पूजितं, महायुद्धे दितिपुत्रबलं समूलं चूर्णयित्वा, केशवः त्रिपुरनगरं प्रविष्टवान्। देवगुरुः तदा सरः स्थितं अमृतं पानं कृतवान्, यथा सूर्यः रात्रेः तमः हरति, तं कमलवनं जलभारितमेकं श्वेतपङ्कजैः नीलोत्पलैः शोभितं। दैत्यराजसरोवरं पीत्वा, जनार्दनः पीतवस्त्रधारी, महाबाहुः गर्जनं कृत्वा, बाणं प्रविष्टवान्। ततः दानवाः, प्रमथेश्वरैः तीक्ष्णघातैः क्षिप्ताः, रक्तनदीभिः प्रवाहिताः, भयङ्करमुखैः भयिताः, युद्धे यथाः कौशलिनः मनुष्या अपि पलायन्ति। तारकः विद्युत्पुष्पमालया भूषितः, मायया प्रमथैः सह नगरे आक्रमितवान्, किन्तु बाणैः विद्धः, पलायितः, यथा शरीरं वातेन निर्गच्छति। प्रमथेश्वराः, अभिमानवृद्ध्याः तेजसा दीप्ताः—महेन्द्रः, नन्दिः, षडाननः—महायुद्धे गर्जनं कृत्वा, अहंकारं कृत्वा, "जयामः!" इति चन्द्रदिग्पतिभिः सह हृष्टाः। युद्धे प्रमथैः भग्नाः शत्रवः नगरे प्रविष्टाः, भीताः, प्रमथैः नगरद्वारं विदारितम्। तत्र ते गजाः भग्नदन्ताः, वृषाः भग्नशृङ्गाः, पक्षिणः भग्नपक्षाः, नद्यः क्षीणवारिणः इव अभवन्। दैत्याः, प्रायः मृत्युप्रायाः, देवैः विकृतमुखाः, विषण्णाः, "किं कुर्याम?" इति ऊचुः। ततः तेषां मनः शुष्कं जातम्, कमलमुखः मायः, दैत्यश्रेष्ठः, तेषां प्रति उक्तवान्। "प्रमथैः सह तीव्रयुद्धं कृत्वा, तान् युद्धे तुष्ट्वा, प्रमथैः सह सहायकैः सह..." "यूयं दैत्याः, नगरे प्रथमं प्रविष्टाः, पश्चात् प्रमथैः बलात् पीडिताः, भीत्या पुनः प्रविष्टाः। स्पष्टं देवाः प्रतिकूलं वर्तन्ते; न संदेहः। यत्र प्रसिद्धाः वनं पर्वतम् प्रविशन्ति।" "हा, कालस्य शक्ति! हा, कालः अजेयः, यदा एतादृशं दुर्गं अपि घेरितम्।" "यदा अहं विवादं अकार्षम्, मेघवत् गर्जनं कृत्वा, दैत्याः तेजोहीनाः अभवन्, यथा ग्रहाः चन्द्रोत्थाने।" तदा सरसः रक्षकाः, विनाशकाले मेघवत्, मायं समीपं गत्वा, अञ्जलिं कृत्वा, यमसमं तं अभिवाद्य स्थिताः। "यः सरः, त्वया गुप्तः निर्मितः, यस्य जलं अमृतरसयुक्तम्, सः कमलैः पूर्णः, मत्स्यैः व्याप्तः, पङ्कजैः मलिनः।" "सः वृषरूपेण केनापि पीतः, दैत्यश्रेष्ठ, तं सरः इदानीं जडः इव दृश्यते, चेतनाहीनस्त्रीवद्।" एवम् सररक्षकेभ्यः श्रुत्वा, मायः दानवनाथः, "हाहा!" इति पुनः पुनः उच्चैः उक्त्वा, दितिपुत्रेभ्यः उक्तवान्—"यदि मम मायया निर्मितः सरः पीतः, तर्हि वयं विनष्टाः; न संदेहः, दानवाः, त्रिपुरा नष्टा।