देवाः, ब्रह्मणा नेतृकृताः, दिव्यं रथं निर्मितवन्तः। तस्य रथस्य चक्रे चन्द्रसूर्यौ स्वर्णरजतसम्भूते अभवताम्। पक्षयोः कृष्णशुक्लपक्षौ तयोः पार्श्वयोः अभवताम्, हे देवेश्वराः। देवैः चक्रवलये निर्मिते, तयोः आरम्भयोः यन्त्राणि च देवैः कल्पितानि। तं रथं कम्बलः अश्वतरः च द्वौ नागौ परिव्याप्तवन्तौ। भृगवः, अंगिरसः, बुधः, अंगारकः च तत्र उपस्थिताः। शनिर्भी तत्र आसीत्, सर्वे च उत्तमाः देवाः आकाशं रथच्छदं रूपेण शोभनं कृतवन्तः। देवाः द्विजिह्वं त्रिसूत्रं सुवर्णध्वजं निर्मितवन्तः, रत्नैः, मुक्ताभिः, नीलमणिभिः भूषितं, अष्टमुखैः देवैः परिवृतं। गङ्गा, सिन्धुः, शतद्रुः, चन्द्रभागा, इरावती, वितस्ता, विपाशा, यमुनाः, गण्डकी च नद्यः तत्र समाविष्टाः। सरस्वती, देविका, सरयू च—एताः उत्तमाः नद्यो रथे वेणुनाम्नि समाख्याताः। धृतराष्ट्रनामा नागाः, गणिकाजाताः, वासुकिवंशजाः, रैवतवंशजाः च नागाः, गर्विताः, शीघ्रगामिनः, तत्र बाणरूपे स्थिताः, तेषां मुखानि विविधचिह्नैः शोभितानि। सुरसा, सरमा, कद्रू, विनता, शुचि, तृषा, बुभुक्षा, सर्वोग्रा, मृत्युः, सर्वशमः च तत्र उपस्थिताः। ब्रह्मवध्या, गोवध्या, बालवध्या, प्रजाभया, गदा तथा शूलरूपेण रथं अभिगच्छन्। तत्र युगं कृतयुगः आसीत्; चतुष्टयज्ञकर्तारः, चतुर्वर्णाः, आपः च सुवर्णकुण्डलैः भूषिताः उत्पन्नाः। तद् युगं रथस्य अग्रभागे स्थापितम्, महाबलिनागधृतराष्ट्रेण दृढं बद्धम्। ऋग्वेदः, सामवेदः, यजुर्वेदः, अथर्ववेदः—एते चत्वारः रथस्य अश्वाः अभवन्। दानानि, अन्नदानं अग्रेण, सर्वाणि दानानि, अश्वेषां भूषणानि सहस्रशः अभवन्। द्वौ पद्मौ, तक्षकः, कर्कोटकः, धनञ्जयः—एते नागाः अश्वपुच्छबन्धनरूपे स्थिताः। मन्त्रयज्ञक्रियाः, ओंकारसम्भूताः, आपदः, उपायाः, पशुयज्ञाः, हविः च तत्र आसीत्। तस्य रथस्य उपवाहाः सहस्ररत्नमुक्तामणिवैदूर्यैः भूषिताः। अंकुशः ओंकारः, तस्य अग्रे वषट्कारः; सिनीवाली, कुहू, राका, शुभानुमति अश्वयोकत्ररूपे स्थिताः, तेषां रूपं वर्तनेषु। कृष्णः, पीतः, श्वेतः, मञ्जिष्ठः—एते शुद्धध्वजाः वातेन चलिताः प्रकटिताः। धनुः षडृतवः निर्मितम्; संवत्सरः ज्या अभवत्; अजाराः ज्या; साम्बिका धनुषः दृढभागः। कालः एव पुण्यरुद्रः, संवत्सरः तस्य रूपम्; अतः उमा कालरात्रिः ज्या-अजारारूपे अभवत्। त्रिपुरं गर्भिणीं दग्धवान् त्रिनेत्रः तस्य बाणः विष्णु, सोम, अग्नि, त्रिदेवाः संयुक्तः। मुखं अग्निः, अग्रं सोमः, तमोहरः; शक्तिसंयोगः बाणः, तेजः चक्रे स्थितम्। शक्तिवृद्ध्यर्थं वासुकिः नागराजः महाविषं विसर्जितवान्, शक्तिं आवृत्य। देवाः दिव्यं अद्भुततेजस्वि रथं निर्माय, लोकनाथं समीपं गत्वा इदं वचनं ऊचुः— "अयं रथः अस्माभिः राक्षसगणान् विजित्य निर्मितः; इन्द्रप्रमुखैः देवैः आपदुद्धरणाय भवतु।" तं परमं रथं मेरुशिखरसदृशं, त्रिलोकश्रेष्ठं, देवैः "साधु!" इति स्तुत्वा, शङ्करः तं दृष्टवान्। शङ्करः पुनः पुनः रथं निरीक्ष्य "साधु!" इति उच्चैः उक्त्वा, अमराधिपः इन्द्रं अन्यान् देवांश्च संबोधितवान्— "यथा रथः मम निर्माणः, हे उत्तमजनाः, तस्य तेजसा युक्तः शीघ्रः सारथिः नियुक्तः भवतु।" इति उक्त्वा, देवाः बाणैः आहतवत् इव, महतीं चिन्ताम् आपन्नाः, "कथं एतत् साध्यते?" इति ऊचुः। "कः अन्यः देवः महादेवसमः?" इति चिन्तयन्तः, चक्रधारिणं अपि त्यक्त्वा, सः अपि तत्र शरणं गतः। पर्वतैः युक्ता वृषा इव, सर्वे देवाः श्वसन्तः, "कथं एतत्?" इति ऊचुः। तेषु देवेषु, देवेशः, लोकभारसम्पीडितान् देवांश्च संबोध्य, "अहं सारथिः भविष्यामि," इति उक्त्वा, ज्येष्ठः अश्वान् आदत्त। ततः देवैः गन्धर्वैः च महत् सिंहनादः अभवत्, ब्रह्मा च अंकुशधारणं सारथ्यं स्वीकरोत्। सर्वेश्वरः तं ब्रह्माणं रथस्थं दृष्ट्वा, तं योग्यसारथिं घोषितवान्, हरः रथं आरोहति। हरः रथं आरोहितवान्, अश्वाः तस्य भारात् भूमौ घुटिकायां पतिताः, धूलिः निगीर्णा। देवः वेदान् भयात् कम्पमानान्, संतप्तान् दृष्ट्वा, दुःखी पुत्रः इव पितरं, तान् दुःखितान् पितृन् उद्धृतवान्। पुनः सिंहनादः रथात् उद्भूतः, समुद्रनादसदृशं देवैः जयशब्दः अभवत्। ओंकारमयमणिं गृह्य, वरदः स्वयम्भूः अश्वान् तेषां वेगेन प्रेरयन्, तान् शिक्षयन्।