देवाः शक्रपुरोगमाः महादेवम् उपगम्य निवेदयामासुः—"भगवन्, त्रिपुररूपेण दैत्यानां दुर्गे आश्रिताः निर्भयाः अस्मान् निरन्तरं पीडयन्ति। यथोचितं स्वदूतं प्रेषय। नन्दनादिवनानि विनष्टानि, रम्भाद्याः सर्वाः अप्सरसो दैत्यैः गृहीतानि। इन्द्रस्य कुमुदः, अञ्जनः, वामनः, ऐरावतः च अन्ये च गजाः अपहृताः। श्रेष्ठाः इन्द्रस्य रथवाहनाः अश्वाः अपि दैत्यैः गृहीताः, तेषां रथेषु सेवन्ते। यद् यद् रथाः, गजाः, नार्यः, धनं च अस्माकं आसीत्, तत् सर्वं दैत्यैः हृतम्; अस्माकं जीवितमपि सन्दिग्धमस्ति।" एवं देवैः उक्तः, शक्रपुरोगमैः, त्रिनेत्रः वरदः प्रभुः वृषारूढः तान् उवाच—"भो देवाः, दानवानां यः महाभयम् अस्ति, तत् मास्तु। अहम् त्रिपुरं दाहयिष्यामि। यथाऽहम् ब्रवीमि, तथा कुरुत। यदि भवन्तः इच्छन्ति यत् अहम् तां पुरीं सहितवासिभिः दाहयामि, तर्हि मम यथायोग्यं रथं सज्जीकुरुत। किम् विलम्ब्यते?" ततः देवाः पितृभिः सहिताः "एवं भवतु" इति प्रत्युवाचुः, महादेवस्य दिव्यं रथं निर्मितवन्तः। पृथिवी च द्वौ कुबेरौ रुद्रपार्षदौ च चक्रे अभवन्, मेरुशिरः अधारः, मन्दरः अक्षः कृतः। चन्द्रसूर्यौ सुवर्णरजतसम्बद्धौ चक्रे जातौ; कृष्णपक्षः शुक्लपक्षः च रथस्य पार्श्वे। ब्रह्मपुरोगमाः देवाः रथाङ्गानि, द्वौ आरम्भौ, द्वौ पार्श्वयन्त्रौ च निर्मितवन्तः। कम्बलः अश्वतरः द्वौ नागौ रथं परिवेष्टितवन्तौ; भार्गवः, अङ्गिराः, बुधः, अङ्गारकः च तत्र आसन्। शनैश्चरः अपि तत्र आसीत्; सर्वे देवाः आकाशं रथच्छत्ररूपेण निर्मितवन्तः। द्विजिह्वम्, त्रिधारम्, सुवर्णमयं पताकं रत्नैः मुक्ताफलैः नीलमणिभिः च शोभितम्, अष्टमुखैः देवैः परिवृतं च अकुर्वन्। गङ्गा, सिन्धु, शतद्रुः, चन्द्रभागा, इरावती, वितस्ता, विपाशा, यमुना, गण्डकी च तत्र समाविष्टाः। सरस्वती, देविका, सरयूश्च—एता उत्तमनद्यः 'वेणुः' इति रथे अभवन्। धृतराष्ट्रनामा नागाः, गणिका-प्रभवाः, वासुकिवंश्या, रैवतवंश्या नागाः च, तेजसा युक्ताः शीघ्रगामिनः, विविधचिह्नवदनाः, शररूपे स्थिताः। सुरसा, सरमा, कद्रू, विनता, शुचिः, तृषा, बुभुक्षा, सर्वोग्रा, मृत्यु, सर्वशमश्च, ब्रह्मवध्याः, गोवध्याः, बालवध्याः, प्रजाभयाः च गदाद्यायुधरूपेण रथं उपससृपुः। कृतयुगं तत्र आसीत्; चातुर्वर्ण्यस्य याजकाः, जलानि, सुवर्णकुण्डलैः भूषिताः, समुत्पन्नाः। कृतयुगः रथस्याग्रे स्थितः, धृतराष्ट्रेण महाबलेन नागेन बद्धः। ऋग्वेदः, सामवेदः, यजुर्वेदः, अथर्ववेदः चत्वारः अश्वाः अभवन्। दानानि, अन्नदानादीनि, सहस्रशः अश्वालंकाररूपेण स्थितानि। द्वौ पद्मौ, तक्षकः, कर्कोटकः, धनञ्जयः च—एते नागाः अश्वपुच्छबन्धनानि अभवन्। मन्त्रयज्ञक्रियाः, ओंकारसम्भूताः, आपदः, उपायाः, पशुबन्धाः, हविः च तत्र आसन्। ते यज्ञोपवाहाः दिव्ये रथे रत्नमुक्तामणिसंयुताः आसीन्। अंकुशः ओंकारः, अग्रे वषट्कारः; सिनीवाली, कुहू, राका, अनुमतिः शुभाः अश्वयोकत्राणि अभवन्। कृष्णः, पीतः, श्वेतः, रक्तः—एते शुद्धध्वजाः वातेन सञ्चलिताः प्रादुर्भूताः। षडृतुरूपं धनुः, संवत्सरः ज्या, आजारा ज्यानाम्नि, साम्बिका धनुर्भागः। कालः एव भगवान् रुद्रः, संवत्सरः स एव; अतः उमा कालरात्रिः ज्यानाम् आजारा अभवत्। त्रिपुरं गर्भिणीं दग्धवान् त्रिनेत्रः, तस्य बाणः विष्णु-चन्द्र-अग्न्यादित्रिदेवात्मा आसीत्। बाणमुखं अग्निः, अग्रे सोमः, तेजोमिलनं बाणः, प्रभा रथचक्रधारिका आसीत्। तत्र शक्तिवृद्ध्यर्थं वासुकिः नागराजः अतिविषमुत्सृज्य शक्तिं आवृतवान्। एवं दिव्यं दिव्यतेजसम् अद्भुतरथं निर्माय, देवाः लोकनाथं उपगम्य ऊचुः—"एषः रथः अस्माभिः कृतः, दानवसेनाविजयी, इन्द्रपुरोगमदेवानां आपदुद्धरणाय अस्तु।" स रथः मेरुशिखरसमः, त्रैलोक्ये श्रेष्ठः, देवैः "साधु! साधु!" इति स्तुतः, शङ्करः तं निरीक्ष्य हर्षितः। पुनः पुनः रथं दृष्ट्वा "साधु! साधु!" इति वदन्, अमराधिपः इन्द्रं देवांश्च उवाच—"यथा एषः रथः मया कृतेन भवद्भिः निर्मितः, तथा तस्य तेजसा युक्तः शीघ्रगामी सारथिः स्थाप्यताम्।