पुरातनैः कृतः प्राकारः शतयोजनविस्तीर्णः, स यथा भवेनैकघातेन विनाशितुं शक्यते, तथा पुष्यनक्षत्रसंयोगे सर्वेऽपि क्षणमात्रेण नश्येयुः। तदा देवाः संतप्तचित्ताः सन्निविश्य ‘गच्छाम’ इति ब्रुवन्तः, पितामहेन सह भवस्य सभां प्रविशन्ति। तत्र तं भूतभाव्यनाथं गिरिवासिनं त्रिशूलधरं माम् अपि महात्मना नन्दिना सह ददृशुः। ते देवाः तं अजं देवमग्निसमप्रभं दृष्टवन्तः, यस्य नेत्रे अग्निकुण्डसदृशे, सहस्रसूर्याग्निवर्चसम्, अग्निवर्णाभरणं च। चन्द्रप्रभया शोभमानं, चन्द्रादपि सौम्यतरं मुखं, नीलरक्तवर्णं, पशुपतिं वरदं पार्वतीपतिं शम्भुं समुपेत्य स्तोतुम् आरभन्त। ‘नमः भवाय शर्वाय रुद्राय वरदाय च। पशूनां पतये नित्यं जटिलाय घोररूपिणे। नमो महादेवाय भीमाय शान्त्यै त्र्यम्बकाय च। ईशानाय भयघ्नाय अन्धकान्तकृते नमः। नीलकण्ठाय भीमाय सृष्टिकर्त्रे ब्रह्मणा स्तुताय। कुमारशत्रुनाशाय कुमारपित्रे नमो नमः। रक्ताय धूम्राय श्रेष्ठाय घोराय नित्यनीलशिखाय त्रिशूलिने दिव्यशायिने। नमः सर्पाय त्रिनेत्राय हिरण्यरेतसेऽव्यये। अम्बिकापतये देवैः सर्वैः स्तुताय च। वृषध्वजाय कपालिने जटिने ब्रह्मचारिणे। उदकात्तप्ताय ब्राह्मणाय अजिताय च। विश्वात्मने विश्वसृजे सर्वव्यापिने स्थिताय च। दिव्यरूपाय देवाय शम्भवे परमात्मने। सुलभाय प्रियाय स्तुत्याय पूज्याय सदा। भक्तवत्सलाय सर्वदा भक्तानां मनसोऽर्थदाय च।’ एवं ब्रह्मादिभिः स्तुतः महेश्वरः प्रजापतिं संबोधितवान्—‘क्वेदं महद्भयं देवेषु?’ इत्युक्त्वा, ‘स्वागतं वः देवाः, यद्वः मनसि तद्वदत। तत्क्षणाद्दास्यामि, न हि मया किंचन निगूढं भवति। नूनं वः कल्याणं करिष्यामि, अहं घोरतपः, परं तपश्चरामि। ये वः द्विषन्ति, मयापि ते द्विष्टाः, तेषां घोरबलानां नाशः भवेनैव कर्तव्यः।’ एवं स्नेहेन भगवता उक्ताः, ब्रह्मणा सह सर्वे देवाः रुद्रं भाग्यवन्तमिति, भागभाग्यसम्पन्नमिति चोचुः। ‘भगवन्, वयं घोरतपः कृतवन्तः, दैत्यबलात्पीडिताः त्वां शरणं गताः। मायानामकः कश्चित् दितिसुतः, त्रिनेत्रः, युद्धप्रियः, तेन तृपुरं नाम दुर्गं निर्मितं, धवलशिखरयुक्तं। तस्मिन्गृहे निःशङ्काः दानवाः अस्मान् बाधन्ते, महादेव, यथार्हं किंकरं प्रेषय।’ ‘नन्दनाद्याः सर्वोपवनाः नष्टाः, रम्भाद्याः सर्वाः अप्सरः दानवैः गृहीताः। इन्द्रस्य गजेन्द्राः कुमुदाञ्जनवामनैरावतादयः अपि दानवैः हृताः। इन्द्रस्य श्रेष्ठाश्वाः अपि दानवैर्युद्धरथेषु योजिताः। यद्वः रथाः गजाः स्त्रियः वित्तं च, तत्सर्वं दैत्यैः हृतम्। अस्माकं जीवितमपि सन्दिग्धम्।’ एवं शक्रपुरोगमैः देवैः उक्तः, त्रिनेत्रः वरदः वृषवाहनः प्रभुः तान् प्रत्युवाच—‘देवाः, दानवभयं महद्वो निवार्यताम्। त्रिपुरं दहिष्यामि, मम वचनं कुरुत। यदि तं नगरं सह निवासिभिः दग्धुमिच्छथ, मम उपयुक्तं रथं सज्जीकुरुत, किमर्थं विलम्बः?’ एवं उक्त्वा, देवाः पितामहैः सह ‘एवं भवतु’ इत्युक्त्वा महादेवाय दिव्यं रथं निर्मितवन्तः। भूमिर्द्वौ च कुबेरौ रथचक्रे अभवताम्, मेरुशिरः रथाधारः, मन्दरः अक्षः। चन्द्रसूर्यौ सुवर्णरजतचक्रे, कृष्णशुक्लपक्षौ पार्श्वे। ब्रह्मपुरोगमाः देवाः रथनाभ्यौ, द्वौ प्रारम्भौ पार्श्वयन्त्रे, तानि यन्त्राणि देवैः कृतानि। कम्बलाश्वतरौ द्वौ नागौ, भृग्वङ्गिरसाव् बुधाङ्गारकौ च, शनि: च तत्र, दिव्यं व्योम रथच्छत्रं देवैः निर्मितम्। द्विजिह्वं त्रिधारं सुवर्णध्वजं रत्नमुक्तास्फटिकमण्डितं, अष्टमुखैः देवैः परिवृतं कृतवन्तः। गङ्गा सिन्धुः शतद्रुः चन्द्रभागा इरावती वितस्ता विपाशा यमुना गण्डकी च रथे योजिताः। सरस्वती देविका सरयू च, एते सर्वे वेणुनाम्ना रथे संस्थापिताः। धृतराष्ट्रनामकाः नागाः, गणिकाजन्याः, वासुकिवंश्या रैवताः च, ते सर्वे गर्विताः शीघ्रगामिनः बाणरूपे स्थिताः, विविधचिह्नवर्णितमुखाः। सुरसा सरमा कद्रू विनता शुचिः तृषा बुभुक्षा सर्वोघ्रा मृत्यु: सर्वशमः च अपि तत्र आसन्। एवं देवैः महेश्वरस्य रथः दिव्यरूपेण सज्जीकृतः, तेन त्रिपुरदाहाय स भगवान् शिवः सज्जः बभूव।