योगबलात् पुनरप्राप्यं सिद्धिं प्राप्नुवन्ति योगिनः। अतः श्रद्धायां दातव्यं दानैः केवलं योगिभ्यः इति शास्त्रस्य निर्देशः। तेषां मध्ये मनसः कन्या हिमवतः पत्नीत्वं प्राप्नोति। तस्याः पुत्रः मैनाकः, ज्येष्ठभ्राता च क्रौञ्चः, येन क्रौञ्चद्वीपः, घृतपूरितः चतुर्थो द्वीपः, प्रसिद्धः अभवत्। मेनायाः तिस्रः कन्याः योगसम्पन्नाः अभवन्—उमा, एकपर्णा, अपर्णा—सर्वाः तपश्चर्यायाम् अनुगता। तासु एकं रुद्राय, एकं सीताय, अन्यां जैगीषव्याय दत्तवती। एताः कन्याः हिमवता प्रदत्ताः, जगति महातपःख्यातयः अभवन्। किं कारणम् यत् पूर्वं दाक्षायणी स्वेच्छया आत्मानं दग्धवती? कथं च हिमवत्कन्या पुनः पृथिव्यां तद्वद् जाताभूत्? सा किमात्मानं न्यवर्तयत्, उत ब्रह्मपुत्रस्य कन्येति ख्याता? हे सूत, जगन्मातुः, विस्तरेण विद्धि, केन प्रकारेण इति। यदा दक्षस्य महायज्ञः समारब्धः, विपुलदानवरदः, देवाः निमन्त्रिताः, तदा सती पितरं प्रति अवदत्—“पितः, किमर्थं मम पतिः अस्मिन्यज्ञे न पूज्यते?” दक्षः प्रत्युवाच—“शूलभृत् यज्ञार्थं योग्यः नास्ति।” रुद्रः यज्ञविघातकः इति अशुभः मन्यते। तदा सती क्रुद्धा अभवत्—“एतन्मूलकायं त्यक्ष्यामि” इति। तदा सा शपथं दत्त्वा अवदत्—“त्वं दशपितृषु एकः पुत्रः भविष्यसि; अश्वमेधयज्ञे क्षत्रियत्वेन रुद्रेण नाशं यास्यसि।” एवमुक्त्वा योगेन प्रविष्टा, स्वतेजसा देहं साकं देवैः, दानवैः, किन्नरैः च दग्धवती। गन्धर्वगुह्यकगणाः समागताः—“किमेतत्? किमिदं जातम्?” इति पृच्छन्तः। तदा दुःखितः दक्षः समीपमागत्य, प्रणम्य, अवदत्—“त्वं जगतो जननी, लक्ष्म्याः अधिष्ठात्री देवी; त्वया मम कन्यात्वं कृपया स्वीकृतम्। त्वद्विना चराचरं किञ्चन नास्ति। धर्मज्ञे, कृपां कुरु, मां मा त्यज।” देवी प्रत्युवाच—“यद्यद् आरब्धं, तत् मया नूनं सम्पाद्यं; परं त्वं यज्ञे मर्त्येषु शूलिने निहतः भविष्यसि। सृष्ट्यर्थं तव अनुग्रहेण मम समीपे तपः कर्तव्यम्; त्वं प्रजापतित्वं लप्स्यसे, दशसु पुत्रेषु अङ्गजः पर्याप्तः स्यात्। मम अंशेन षष्टिः कन्याः तव पुत्र्यः भविष्यन्ति; मम सन्निधौ तपः कुर्वन् परमं योगं प्राप्स्यसि।” एवमुक्तः दक्षः पप्रच्छ—“निर्मले, केषु स्थानेषु त्वां पश्येयम्, स्तुवेयम्, केन नाम्ना?” देवी अवदत्—“सर्वेषु भूतेषु, सर्वत्र पृथिव्यां, सर्वेषु लोकेषु अहं दृश्येया; यदस्ति, तत् मय्यन्यद्विना नास्ति। तथापि, ये सिद्ध्यर्थिनः मां द्रष्टुम् इच्छन्ति, श्रेयस्कामाः वा स्मरन्ति, तेषां स्थानानि सत्यम् वक्ष्यामि।” “वाराणस्यां अहं विशालाक्षी; नैमिषे लिङ्गधारिणी; प्रयागे ललिता देवी; गन्धमदने कामाक्षी; मानससरोवरस्य कुमुदा, विश्वकायाख्या, तथैव अम्बरे। गोमन्ते गोमती; मन्दरे कामचारिणी; चैत्ररथे मदोत्कटा जयन्ती; हस्तिनापुरे। कन्यकुब्जे गौरी; मलयगिरौ रम्भा; एकाम्भके कीर्तिमती; विश्वेश्वरे सर्वे मां विश्वेति जानन्ति। पुष्करे पुरूहूता; केदारे मार्गदायिनी; नन्दे हिमालयशिखरे; गोकर्णे भद्रकर्णिका। स्थाणेश्वरे भवानी; बिल्वे बिल्वपत्रिका; श्रीशैले माधवी; भद्रेश्वरे भद्रा। वराहगिरौ जया; कमलालये कमला; रुद्रकोटौ रुद्राणी; कालञ्जरगिरौ काली। महालिङ्गे कपिला; मर्कोटे मुकुटेश्वरी; शालग्रामे महादेवी; शिवलिङ्गे जलप्रिया। मायापुर्यां कुमारी; सन्ताने ललिता; उत्पलाक्ष्यां सहस्राक्षी, कमलाक्षी, महोत्पला। गङ्गायां मंगलाख्या, पुरुषोत्तमे विमला; विपाशायां अमोघाक्षी, पुंड्रवर्धने पातला। सुपार्श्वे नारायणी; विकुटे भद्रसुन्दरी; विपुले विपुला; मलयाचले कल्याणी। कोटितीर्थे कोटवी; माधववने सुगन्धा; गोडाश्रमे त्रिसन्ध्या; गङ्गाद्वारे रतिप्रिया। शिवकुण्डे शिवानन्दा; देविकातटे नन्दिनी; द्वारावत्यां रुक्मिणी; वृन्दावनवने राधा। मथुरायां देवकी; पाताले परमेश्वरी; चित्रकूटे सीता; विन्ध्याचले विन्ध्याधिवासिनी। सह्याद्रौ एकवीरा; हरिश्चन्द्रे चन्द्रिका; रामतीर्थे रमणा; यमुनायां मृगवती। करवीरे महालक्ष्मी; विनायके उमादेवी; वैद्यनाथे आरोगा; महाकाले महेश्वरी। उष्णतीर्थे अभया; विन्ध्यगुहायां चामृता; माण्डव्ये माण्डवी; महेश्वरपुरी स्वाहा। छगलन्दे प्रचण्डा; मकरन्दे चण्डिका; सोमेश्वरे वरारोहा; प्रभासे पुष्करावती। सरस्वत्यां देवमाता; परावरतीरे माता; महालये महाभागा; पयोष्ण्यां पिङ्गलेश्वरी। कृतशौचस्थले सिंहिका; कार्तिकेयस्थले यशस्करी; उत्पलवर्तके लोला; शोणसङ्गमे सुभद्रा। सिद्धपुरे मातरः लक्ष्मीः; भरताश्रमे अङ्गना; जलन्धरे विश्वमुखी; किष्किन्धागिरौ तारा।” एवं जगन्मातुः महात्म्यं, तस्याः विभिन्नरूपाणि च, दक्षाय निवेदितानि।