तेषां दीर्घतपसोः प्रभावेण, अस्थिमात्रशरीराः, कृशाः, स्फुटस्नायवः दानवाः बभूवुः। तेषां तपसा तेजः स्फुटमिव नष्टम्। तदानीं तेषां त्रयाणां दानवानां त्र्यग्नितापितैर्लोकैः सर्वेषु लोकमण्डलेषु तमः प्रविवेश, वाक् अपि दुर्बला बभूव, यतः त्रिभिः तैः दानवैः सकलमिदं विश्वं दग्धमिवाभवत्। अथ तेषां पुरतः साक्षात् जगतां पितामहः ब्रह्मा प्रादुरभवत्। तं सहसा आगतम् अवलोक्य, ते वीर्यवन्तः दैत्याः तं पितामहम् प्रणम्य प्रहृष्टाः वचः ऊचुः। स्वपितामहम् स्तुत्वा, तान् तपसा दीप्तान् दानवान् निरीक्ष्य ब्रह्मा हृष्टवदनलोचनः प्रहसन वाक्यमुवाच— “अहमागतः, हे पुत्राः, भवद्भ्यः तव तपसा तुष्टः, वरं दातुम्। यत्काम्यते, यदवाञ्छितं, तत् वदत।” एवं ब्रुवाणे ब्रह्मणि, ते पितामहम् उपसृत्य, विश्वकर्मा मयः, प्रहर्षपूर्णनेत्रः, उवाच— “भगवन्, पूर्वं दैत्याः तरकासुरयुद्धे देवैः पराजिताः। शस्त्रैराहत्य, हतानपि, शत्रुभिः पीडिताः, भयकम्पिताः पलायिता देवैः। शरणं न लब्धं, न च रक्षां, त्वद्भक्त्या तपसा च अहं—” “—तादृशं दुर्गं निर्मातुमिच्छामि, यत् देवैरपि दुष्प्रापम्। त्रिपुरं तत्र, वरद, मम कृते—” “—पृथिव्युत्थितैः, आपजैः, मुनिशापैः, दिव्यास्त्रैः, देवैः च, अवध्यं भवतु, भगवन्। यदि ते रोचते, त्रिपुरं दुर्गममप्रधृष्यं भवतु।” एवं विश्वकर्मणा उक्तः, ब्रह्मा मयम् प्रहसन् उवाच— “पापाचारिणां अमरत्वं न दत्तव्यम्, हे दानव। तस्मात् दुर्गनिर्माणं शीघ्रं आरभ्यताम्।” पितामहवचनं श्रुत्वा, दैत्याधिपः मयः तत्क्षणात् दुर्गनिर्माणे प्रवृत्तः। ततः अञ्जलिपुटः स ब्रह्माणं पद्मसम्भवम् पुनरुवाच— “योऽयं दुर्गं एकबाणेनैकवारं विमोचितेन विनाशयेत्, स एव युद्धे हन्तुं समर्थः। शेषं अवध्यं भवतु।” “एवं भवतु,” इति देवपितामहः मयाय ददौ। स्वप्नवत् स दृश्यः तत्रैव अन्तर्हितः। पितामहे निर्गते, दानवाः मयेन नेतृता सह प्रस्थिताः। वरदानात् प्रमोदिताः, महत्तपसा च, मयः महाबुद्धिः दानवराजः, सर्वेषां मध्ये श्रेष्ठः बभूव। स दुर्गनिर्माणे धृतिमान् अभवत्, चिन्तयामास— “कथं मया तादृशं दुर्गं निर्मीयते, यतोऽहं त्रिपुरं पूर्वं निर्मितवान्? तत्र दिव्यनगरी मया केवलं वास्यते, अन्यैर्न निःसंशयं। एकबाणेन अदुष्प्रधर्ष्या सा नगरी भविष्यति। एवं देवाः मया निश्चितानुसारं व्यवस्थितव्याः। प्रतिनगरस्य विस्तारः शतयोजनं, तथा एव व्यासः अपि शतयोजनम्। पुष्यसंयोगे निर्माणं सम्पूर्णं भविष्यति, सा च पुरी सनातनी। पुष्यसंयोगे ताः व्योम्नि संयास्यन्ति, पुष्ये संयुक्ताः, यः ताः प्राप्नोति—” “—स एकघातेन शतानि पुरातनानां पुरीणां विनाशयेत्। एकं लोहपुरं पृथिव्यां, एकं रजतपुरं व्योम्नि। रजतस्योपरि सुवर्णपुरी भविष्यति। एवं एतेन त्रयाणां पुरीणां योगेन त्रिपुरं स्यात्, शतयोजनविस्तीर्णम्, दुष्प्रवेश्यम्।” “—शिखरैः, शतशस्त्रनिर्गमयन्त्रैः, चक्रैः, शूलैः, कम्पनैः, महान्द्वारैः मन्दरमेरुसदृशैः, दीप्तगोपारैः अलङ्कृतम्। मयेन रक्षितं, सतारकमिति विख्यातं, दृढं, सुरक्षितं, विद्युत्प्रभया आवृतम्—त्रिपुरं को हन्तुं समर्थः, त्रिनेत्रात् अन्यः?” एवं चिन्तयन् दानवः दिव्यशक्त्या त्रिपुरं दुर्गं ससर्ज, यथा मनसा निश्चितम्। तत्र प्राकारः, मार्गः, द्वारम्, शिखरद्वारम्, राजपथः, गलीः, सभाभवनानि, चत्वराणि च। अन्तःपुरे रुद्रायतनानि, मण्डपाः, तडागानि, सरांसि, सरितः। उद्यानानि, सभाभवनानि, विहारभूमयः, रम्याणि दानवविहारस्थानानि च सर्वत्र। एवं नगरशिल्पी मयः मनसा त्रिपुरं निर्मितवान्, यथा श्रुतम्। लोहकृतं पुरं मयेन निर्मितम्, तत्र तारणामकः प्रभुः अधिपः अभूत्। रजतपुरं पूर्णचन्द्रसदृशदीप्तिमत्, विद्युत्माली मेघसदृशदीप्त्या तत्र अधिपः। सुवर्णपुरं मयेन निर्मितम्, तत्र स्वयं मयः प्रविष्टः, स्वामी अभवत्। तारकस्य पुरं शतयोजनविस्तीर्णम्, तथा विद्युत्मालेः अपि नगरं शतयोजनसमीपे स्थितम्। मयस्य स्वकीयमहानगरी मेरुसदृशी, पुष्यसंयोगे तेन निर्मिता। दानवः त्रिपुरं निर्मितवान्, यथा त्रिनेत्रेण पुष्पकं, मयेन गच्छता पुरी पुरी निर्मिता। वरुणप्रदेशे तत्र शतशः, सहस्रशः, सुवर्णरजतालोहमयानि उत्तमानि भवनानि आसन्। एवं त्रिपुरनिर्माणकथा दिव्यरूपेण सम्पूर्णा।