शृणुत, भगवन्तो, दिव्यानां लोकानां च महद्विस्तरं यथावत्। श्वेतवर्णाः सिततारा धर्मिष्ठानां शरणं भवन्ति, तेषां च किरणाः सुवर्णवर्णाः सन्ति। तारा इति ताः उच्यन्ते, यतः ताः व्यतीत्य गच्छन्ति, स्वच्छत्वाच्च। सूर्यस्य वापि वासो जलमयः, रक्तवर्णः, नवकिरणयुक्तः; ब्रह्मणः द्वादशकिरणसम्पन्नः स एव पीतकान्तिः। शनैश्चरस्य स्थानं कृष्णवर्णं, वृद्धमिव, लौहित्येन सदृशम्; स्वर्भानोरपि स्थानम् आयसमयं, प्राणिनां दुःखप्रदं च। सूर्यस्य विस्तारः नवसहस्रयोजनमितः, तस्य मण्डलम् त्रीगुणं विस्तीर्णम्, यथा भास्करस्यापि। चन्द्रस्य तु विस्तारः द्विगुणः सूर्यस्य, तस्य मण्डलम् त्रीगुणं तस्मात्, पूर्णत्वात्। सर्वेषां तु उपरि तारा-मण्डलानि स्थाप्यन्ते, प्रतिमण्डलं अर्धयोजनमितम्; तेषां परतः अन्यानि गणानि सन्ति। तासु अधस्तात् स्वर्भानुः समो भूत्वा गच्छति, भूम्याः छायां मण्डलरूपां संहरन्। तृतीयं तु तमोमयं स्थानम् ब्रह्मणा निर्मितम्; स सूर्याद् अपेत्य संधिषु चन्द्रमसं प्राप्नोति। चन्द्रमसः पुनः स सूर्यं गच्छति, तत्र संधिषु; स्वतेजसा हन्ता इति सः स्वर्भानुः कथ्यते। चन्द्रमसः षोडशांशः भागः भर्गवाय निर्दिष्टः, विस्तारमण्डलाभ्यां योजनैः परिमीयते। भर्गवात् त्र्यंशं न्यूनः बृहस्पतिः, बृहस्पतेः पुनः केतुर्वक्रश्च त्र्यंशं न्यूनौ। ताभ्यां द्वाभ्यां विस्तारमण्डलाभ्यां बुधः त्र्यंशं न्यूनः; तारा-नक्षत्राणां रूपाणि तत्र सर्वे रूपसम्पन्नानि। तानि रूपाणि बुधसदृशानि, किन्तु विस्तारमण्डलाभ्यां तारा-नक्षत्राणां रूपाणि परस्परं न्यूनानि सन्ति। पञ्चशतानि, चतुःशतानि, त्रिशतानि, द्विशतानि, शतानि च—एतानि तारा-मण्डलानि सर्वेषां उपरि स्थाप्यन्ते, प्रतिमण्डलं अर्धयोजनमितम्; तस्माद् न्यूनं किञ्चिदपि नास्ति। तेषामुपरि ग्रहाः, उग्राः, सात्त्विकाश्च। सूर्यः, आङ्गिरसः, वक्रश्च मन्दगामिनः; तेषामधस्तात् चत्वारः अन्ये महाग्रहाः। सोमः, सूर्यः, बुधः, भर्गवश्च शीघ्रगामिनः; यावन्ति नक्षत्राणि, तावन्त्येव तारा, कोटिशः परिगण्यन्ते। सर्वेषां ग्रहाणां मध्ये सूर्यः अधः गच्छन् महन्मण्डलं करोति; तस्योपरि चन्द्रमाः गच्छति। चन्द्रमसः उपरि नक्षत्रमण्डलं, तस्योपरि बुधः, बुधस्योपरि भर्गवः। भर्गवस्योपरि वक्रः, वक्रस्योपरि बृहस्पतिः, तस्योपरि शनैश्चरः, यः देवगुरोः उपरि स्थितः। शनैश्चरस्योपरि सप्तर्षीणां मण्डलम्, तस्योपरि ध्रुवः, तस्योपरि सर्वं स्वर्गलोकमस्ति। द्विसहस्रयोजनपरिमाणे, शतयोजनाधिके च, प्रतिग्रहं नक्षत्रमण्डलात् उपरि स्थितम्। तारा-ग्रहयोः मध्ये स्थानानि एकैकशः स्थिता; ग्रहाः, चन्द्रः, सूर्यश्च दिव्यतेजसा आकाशे प्रकाशन्ते। तारा-नक्षत्रैः सहिताः, निश्चितगत्यनुक्रमेण चरन्ति; चन्द्रः, सूर्यः, ग्रहाः, तारा च स्वस्वनिचोच्चगृहाणि धारयन्ति। यदा ते संमिलन्ति वा पृथग्भवन्ति वा, तदा जनाः तान् एककाले पश्यन्ति, यतः ते एवं व्यवस्थिताः परस्परं संयुक्ताश्च। तेषां संयोगः पण्डितैः अव्यग्रेण बुद्ध्या विज्ञेयः; एवं भूमेः च दिव्यदीपनां च व्यवस्था। द्वीपानां, सागराणां, पर्वतानां, दिशां, नदीनां, तत्र निवसतां च—एषा सूर्यबलात् दिव्यदीपनां व्यवस्था स्थापिताः, यः चक्रवत् अन्तःशून्यः, मध्ये सघनः, ध्रुवाद् अधिष्ठितः। सर्वे एते वृत्ताकाराः, उन्नताः, प्रभुना लोकव्यवस्थायै निर्मिताः। कल्पारम्भे स्वयम्भुवा पूर्वचिन्तया एषा व्यवस्था कृताः, यत् सर्वं तेजोमयं तस्य व्यवस्था। एषा आदिप्रकृतेः विश्वरूपविस्तारः; तेषां आगमनगमनानि कश्चन न गण्यते, न च मानुषः मांसचक्षुषा दिव्यदीपनां गतिं पश्येत्। एवं तु दिव्यलोकव्यवस्थां श्रुत्वा, ब्राह्मणाः पुनः पप्रच्छुः—कथं भगवतः महेश्वरस्य त्रिपुरान्तकत्वं, कथं स देवः ताः पुरीः अदहदिति विस्तारतः श्रोतुमिच्छामः। वयं सर्वे पुनः पुनः सुसम्मान्य त्वां पृच्छामः—मायया रचितां त्रिपुरां, तां दुस्तराम्, देवेन एकबाणेन कथं दग्धा इति, विस्तरेण वद। तत् शृणुत—कथं देवः त्रिपुरां विनाशयामास। मायासुरः, मायायाः पिता, महायोगी, तस्याः रचनाकारः। स युद्धे पराजितः, घोरतपः कृत्वा, तस्मिन्नेव समये दैत्याः तस्य कृपया तपः समारब्धवन्तः। तेषु विद्युन्माली बलसम्पन्नः, तारकः च वीर्यवान्, तौ मायाशक्तिसंयुक्तौ, मायासमिपे स्थित्वा, तपः कुर्वन्तौ, त्रिलोका इव, वा त्रयः अग्नयः इव दृष्टौ। दानवाः त्रिलोकदाहिनः, तपः कुर्वन्तः, शिशिरे जले शय्यां कृत्वा, ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्ये स्थित्वा, वर्षासु च व्योम्नि च शरीराणि क्षपयन्तः, फलमूलपुष्पजलैः जीवन्तः, सेवकप्रियैः। कदाचित् यथालभ्याहारभक्षिणः, वल्कलैः मृद्विलेपितैः वासयन्तः, निर्मले क्लिन्ने च सरसि निमग्नाः। एवं तेषां तपसा त्रिपुरस्य विनाशाय कारणं जातम्।