ये संसारात् परं लोकं गताः पुण्यात्मानः तारकाः इति अभिहिताः, यतः ते अन्यान् अपि संसार-सागरात् तारयन्ति; शुक्लिकाः अपि तस्य शुक्लतया कथ्यन्ते। दिव्य-भौम-जात्यात्मनां मध्ये सूर्यः तस्य तीव्र-तेजः-संयोगेन तं नाम प्राप्नोति। "स्रवति" इति धातुः प्रवाह-गमनार्थे प्रयुज्यते; तस्य प्रवाह-तेजसः कारणात् सविता इति स्मृतः। "चन्द" इति धातुः बहुविधार्थः; शुक्लता, अमरत्वं, शीतलता, आनन्दः च तत्र प्रधानं विद्यते। सूर्य-चन्द्रयोः दिव्य-तेजस्वि-मण्डले आकाशे शोभमानं, जल-तेजसः संयुतं, शुक्लं, सुन्दरं, घटाकारं तत्र तिष्ठन्ति। तेषु सर्वेषु स्थलेषु कर्मदेवताः निवसन्ति; प्रत्येकं मन्वन्तरे ऋषयः, सूर्यः, ग्रहाः, अन्ये च तत्र निवसन्ति। एतानि देवगृहाणि स्थलानि इति प्रसिद्धानि; सूर्यः सूर्यस्थानं प्रविष्टवान्, चन्द्रः चन्द्रस्थानं प्रविष्टवान्। शुक्रः तस्य षोडशारं तेजस्वि स्थानं प्रविष्टवान्; बृहस्पतिः विशालं स्थानं, मंगलः रक्तं स्थानं प्रविष्टवान्। शनिः शनिस्थानं, बुधः बुधस्थानं, भानुः स्वर्भानुः च स्व-स्व स्थानं प्रविष्टवन्तः। सर्वे तारा अतारा च स्व-स्व स्थानं प्रविष्टवन्तः; एते पुण्यात्मनः तेजस्विनः देवगृहाणि इति ज्ञेयाः। एतानि स्थानानि सृष्टेः प्रलयपर्यन्तं तिष्ठन्ति; प्रत्येकं मन्वन्तरे एतानि दिव्यस्थानानि। देवाः पुनः पुनः स्व-स्वरूपेण तत्र निवसन्ति; गताः गतैः सह, आगन्तव्या आगन्तव्यैः सह तिष्ठन्ति। स्थानवासिनः वर्तमान-देवैः सह गच्छन्ति; सूर्यदेवः विवस्वान् अदितेः अष्टमः पुत्रः। चन्द्रदेवः उज्ज्वलः धर्मात्मा वसु इति प्रसिद्धः; शुक्रः दैत्यः, भार्गवः, असुराणां पुरोहितः इति ज्ञेयः। बृहस्पतिः महातेजस्वी देवगुरुः, अङ्गिरसः पुत्रः; बुधः मनोहरः, चन्द्रस्य पुत्रः इति स्मृतः। शनिः विकृतः संज्ञायाः विवस्वतः च पुत्रः; अग्निः विकेश्याः उत्पन्नः, मङ्गलस्य युवा स्वामी। दक्षस्य कन्याः तारा-नाम्ना स्व-स्व क्षेत्रे स्मृताः; स्वर्भानुः सिम्हिकायाः पुत्रः, प्राणीसंयोजकः असुरः। चन्द्र-सूर्य-ग्रह-तारासु अधिष्ठातृदेवताः उद्घोषिताः; एतानि स्थानानि तत्र स्थितदेवताः एवमुक्ताः। शुक्लः अग्निवत् दिव्यः विवस्वतः सहस्रकिरणस्थानं अपि सहस्रकिरणयुक्तं, अनिर्वचनीयं, तेजोमयं। दिशां निवासः रम्यः सूर्यकिरणगृहे स्थितः; शुक्रः षोडशकिरणयुक्तः, जलमयः देवः। रक्तः नवकिरणयुक्तः तस्य जलमयस्थानं; ब्रह्मणः द्वादशकिरणयुक्तः पिङ्गलवर्णः। शन्यष्टकिरणस्थानं कृष्णं, वृद्धं, लोहमयं; स्वर्भानुस्थानं लोहमयं, प्राणिनां दुःखस्थानं। तारा पुण्यात्मनां आश्रयः, तेषां किरणाः सुवर्णमयाः; ते तारा इति उच्यन्ते यतः तारा (आकाशं) तर्त्यन्ति, शुक्लतया च। सूर्यस्य विस्तारः नवसहस्रयोजनानि इति कथ्यते; तस्य मण्डलं तद्विस्तारस्य त्रिगुणं, भास्करस्य अपि। चन्द्रस्य विस्तारः सूर्यस्य द्विगुणः, तस्य मण्डलं तद्विस्तारस्य त्रिगुणं, पूर्णतया। सर्वेषां उपरि तारमण्डलानि स्थापितानि, प्रत्येकं अर्धयोजनमितानि; तेषां परं अन्यानि समूहानि। स्वर्भानुः तेषां अधः समः भूत्वा, भूमिसंलक्षणं चक्राकारं छायां उद्यमयति। तृतीयं तमसावृतं स्थानं ब्रह्मणा निर्मितम्; सूर्यतः निर्गत्य चन्द्रे संधिषु गच्छति। चन्द्रतः पुनः सूर्ये सूर्यसंधिषु गच्छति; स्वतेजसा प्रहारात् स्वर्भानुः इति प्रसिद्धः। चन्द्रतः षोडशांशः भागः भार्गवाय दत्तः; विस्तार-मण्डलात् तद् योजनैः गणितम्। भार्गवात् चतुर्थांशः न्यूनः बृहस्पतिः इति प्रसिद्धः; बृहस्पतेः केतु-वक्रौ अपि चतुर्थांशः न्यूनौ। विस्तार-मण्डलात् बुधः तयोः चतुर्थांशः न्यूनः; तारा-नक्षत्राणां रूपाणि सर्वाणि रूपयुक्तानि। तानि रूपाणि बुधस्य सदृशानि, किन्तु विस्तार-मण्डलात् तारा-नक्षत्राणां रूपाणि परस्परं क्षीणानि। पञ्चशतानि, चतुःशतानि, त्रिशतानि, द्विशतानि, शतानि—एतानि तारमण्डलानि सर्वेषां उपरि स्थापितानि। प्रत्येकं अर्धयोजनमितानि; तेष्यां न्यूनं नास्ति। तेषां उपरि ग्रहाः, उग्राः, सात्त्विकाः च। सौर्यः, आङ्गिरसः, वक्रः मन्दगामिनः इति प्रसिद्धाः; तेषां अधः चत्वारः, पुनः महाग्रहाः। सोमः, सूर्यः, बुधः, भार्गवः सर्वे शीघ्रगामिनः; यावन्ति नक्षत्राणि, तावन्ति तारा, कोटिशः गणितानि। सर्वेषां ग्रहाणां मध्ये सूर्यः अधः गच्छन् महाचक्रं निर्माति; तस्य उपरि चन्द्रः गच्छति। चन्द्रस्य उपरि नक्षत्रमण्डलं गच्छति; नक्षत्राणां उपरि बुधः, बुधस्य उपरि भार्गवः। भार्गवस्य उपरि वक्रः, वक्रस्य उपरि बृहस्पतिः; तस्य उपरि शनैश्चरः, यो देवगुरोः उपरि स्थितः। एवं दिव्य-स्थलानां, तत्र स्थितदेवताः, तेषां रूपाणि, विस्तारः, भूतानि, क्रमः च श्रद्धया पुण्येन च वर्णितम्।