वसन्ते ग्रीष्मे च सूर्यः क्रमशः त्रिभिर् रश्मिभिः तापं करोति; वर्षासु शरदि च चतुर्भिर् रश्मिभिः वर्षणं करोति। हेमन्ते शीतकाले पुनः त्रिभिर् रश्मिभिः हिमं स्रिजति; तेन वनस्पतयः बलं प्राप्नुवन्ति, पुनः सोमं हविंश्च ददाति। सूर्यः त्रिभिः रश्मिभिः त्रिषु ऋतुषु सोमेन अमृतत्वं ददाति; एवं सहस्रधा सूर्यरश्मयः लोकस्य कार्याणि साधयन्ति। एतत् सहस्रधा पुनः ऋतुषु मासेषु च नानाविधं विभज्यते; एवं दीप्तं तेजस्वि वर्तुलं चक्रं लोके प्रसिद्धं भवति। एष एव आधारः, नक्षत्राणां, ग्रहाणां, चन्द्रस्य च योनिः; सर्वाणि चन्द्रमण्डलानि ग्रहाः च सूर्याद् उत्पन्नानि ज्ञेयानि। सूर्यस्य रश्मिः सुषुम्ना, येन क्षीणः चन्द्रः वर्धते; अग्रे हरिकेशः, नक्षत्राणां उत्पत्तिकर्ता। दक्षिणतः विश्वकर्मा रश्मिः, येन बुधः पोष्यते; पश्चिमे विश्वावसु, शुक्रस्य उत्पत्तिकर्ता। पुष्यरश्मिः मङ्गलस्य उत्पत्तिकर्ता, षष्ठः अश्वभू नाम रश्मिः गुरोः उत्पत्तिकर्ता। शनैश्चरस्य पोष्यरश्मिः सुराट् नाम; सः न क्षीयते, अतः तारेति नक्षत्राणि कथ्यन्ते। एतानि क्षेत्राणि सूर्यं रश्मिभिः उपगच्छन्ति; सूर्यः तानि क्षेत्राणि गृह्णाति, अतः तारेति नक्षत्राणि कथ्यन्ते। ये लोकात् परं गच्छन्ति, पुण्यात्मानः, तारेति उच्यन्ते, तारा इति, तैर् अन्यान् तारयन्ति; शुक्लिका इति, शुक्लत्वात्। दिव्येषु, भौतेषु, कुलजेषु च सर्वेषु, सूर्यः तत्तेजःसंयोगात् तस्मात् नाम्ना प्रसिद्धः। 'स्रवति' धातुः प्रवाहे गत्यर्थे उच्यते; प्रवाहात् तेजोभ्यः, सविता इति स्मृतः। 'चन्द' धातुः नानार्थकः; शुक्लत्वे, अमृतत्वे, शीतत्वे, हर्षे च प्रधानः। सूर्यचन्द्रयोः तेजस्वि दिव्यमण्डले, व्योम्नि दीप्ते, वार्युत्तमश्च, शुक्लं, सुन्दरं, घटाकृतिं, तत्र निवसन्ति। सर्वत्र कर्मदेवताः तत्र तत्र वसन्ति; प्रत्येकं मन्वन्तरे, ऋषयः, सूर्यः, ग्रहाः, अन्ये च। एतानि देवस्थानानि, स्थानानि इति प्रसिद्धानि; सूर्यः सूर्यस्थानं प्रविष्टः, चन्द्रः चन्द्रस्थानं प्रविष्टः। शुक्रः शुक्रस्थानं प्रविष्टः, दीप्तं षोडशारं निवासम्; बृहस्पतिः विस्तीर्णं स्थानं प्रविष्टः, मङ्गलः रक्तं स्थानं प्रविष्टः। शनैश्चरः शनिस्थानं प्रविष्टः, बुधः बुधस्थानं प्रविष्टः; भानुः, स्वरभानुः च स्वस्थानं प्रविष्टौ। सर्वाणि नक्षत्राणि, अनक्षत्राणि च स्वस्थानं प्रविष्टानि; एते पुण्यदीप्ताः देवस्थानानि ज्ञेयानि। एतानि स्थानानि सृष्टिप्रलयपर्यन्तं तिष्ठन्ति; प्रत्येकं मन्वन्तरे, एतानि दिव्यस्थानानि। देवाः पुनः पुनः स्वस्वरूपेण एतेषु स्थानेषु वसन्ति; गताः गतैः सह तिष्ठन्ति, आगन्तव्या आगन्तव्यैः सह। स्थानवासिनः वर्तमानदेवैः सह तिष्ठन्ति; सूर्यदेवः विवस्वान् आदित्याः अष्टमः पुत्रः। तेजस्वि धर्मात्मा चन्द्रदेवः वसु इति प्रसिद्धः; शुक्रः दैत्यः, भार्गवः, असुराणां पुरोहितः ज्ञेयः। बृहस्पतिः महातेजाः, देवगुरुः, अङ्गिरसः पुत्रः; बुधः मनोज्ञः, चन्द्रस्य पुत्रः स्मृतः। शनैश्चरः विकृताकृतिः, संज्ञायाः विवस्वतः पुत्रः; अग्निः विकेश्याः जातः, मङ्गलस्य युवा स्वामी। दक्षस्य कन्याः, नक्षत्रनाम्नः, स्वक्षेत्रेषु स्मृताः; स्वरभानुः सिंहिकायाः पुत्रः, असुरः, प्राणिनां संयोगकर्ता। चन्द्रसूर्यग्रहणक्षत्रेषु अधिष्ठातृदेवताः प्रसिद्धाः; एतानि स्थानानि, स्थानवासिनः देवताः, एवं वर्णिताः। शुक्लः, अग्निसदृशः, दिव्यः, सहस्ररश्मिः विवस्वतः स्थानं अपि सहस्ररश्मिः, अपरिमितं, प्रकाशमयम्। दिशां निवासः, रम्यः, सूर्यरश्मिस्थाने स्थितः; शुक्रः षोडशरश्मिः, वार्यात्मा देवता। रक्तः, नवभिः रश्मिभिः, तस्य वार्यात्मा स्थानम्; ब्रह्मणः द्वादशरश्मिः, पीतवर्णः। शनैश्चरस्य अष्टारश्मिः स्थानं कृष्णं, वृद्धं, लौहम्; स्वरभानुः लौहस्थानं, प्राणिनां दुःखस्थानम्। नक्षत्राणि पुण्यात्मनां आश्रयः, तेषां रश्मयः सुवर्णमयाः; तारा इति उच्यन्ते, तारणात्, शुक्लत्वात्। सूर्यस्य विस्तारः नवसहस्रयोजनः कथ्यते; तस्य मण्डलं त्रीगुणं विस्तीर्णं, भास्करस्य अपि तद्वत्। चन्द्रस्य विस्तारः सूर्यस्य द्विगुणः; तस्य मण्डलं तस्य त्रीगुणं, पूरणात्। सर्वेषां उपरि नक्षत्रमण्डलानि स्थाप्यन्ते, अर्धयोजनमितानि; तेषां परं अन्यानि समूहानि। समत्वं प्राप्य, स्वरभानुः तेषां अधः गच्छति, भूमिश्यामा छायां वर्तुलाकृतिं उत्थापयति। तृतीयं तमोमयं स्थानं ब्रह्मणा निर्मितम्; सूर्याद् निर्गम्य, संधिषु चन्द्रं याति। चन्द्रात् सूर्यं पुनः संधिषु याति; स्वतेजसा आघातात्, स्वरभानुः इति प्रसिद्धः। चन्द्रात् षोडशभागः भार्गवाय समर्पितः; विस्तारात्, मण्डलात्, एतत् योजनैः गण्यम्। एवं सूर्यस्य, चन्द्रस्य, ग्रहाणां, नक्षत्राणां च उत्पत्तिः, स्थानानि, देवताः च, रश्मयः, विस्तारः, गुणाः, कार्याणि च, शास्त्रानुसारं दिव्यं कथाम्।