तस्मात् दिनरात्र्योः पर्यायात् आपः ताम्रवर्णाः भवन्ति; यदा सूर्यः पुनः अस्तं गच्छति, तदा आपः दिवसम् प्रविशन्ति। तस्मात् रात्रौ आपः श्वेताः प्रभास्वराः दृश्यन्ते; एषा क्रमेण, पृथिव्याः उत्तरदक्षिणभागयोः अपि, तादृशं दृश्यते। अत्र, सूर्यस्य उदयास्तमयाभ्यां दिनरात्र्यौ आपः प्रविशतः; स च सूर्यः, यः प्रकाशते, स्वैः रश्मिभिः आपः पिबति। सः अग्निः, तीक्ष्णः सहस्रपदः, रक्तघटसदृशः, सर्वतः सहस्रनाड्याः द्वारा आपः आकृष्यति। नद्यः, समुद्राः, सरांसि, कूपाः—एतेभ्यः आपः तस्य सहस्ररश्मिभिः नीताः; तेन शीतलता, वर्षा, उष्णता च प्रवर्तन्ते। तेषु चतुःशतानि नाडीनां विविधरूपाणि सन्ति—काचित् चन्दनसुगन्धाः, काचित् विशुद्धाः, काचित् चिह्नयुक्ताः, काचित् च चेतनाः। याः सर्वाः वर्षजनन्यः रश्मयः, ताः अमृताः जीवनदायिन्यश्च; ताः शीतात् उत्पद्यन्ते, तासु त्रिंशद्रश्मयः परस्परं सम्बद्धाः इत्युच्यन्ते, सर्वाः च सूर्यस्य रश्मयः चन्द्रेन, ताराभिः, ग्रहैश्च पीयन्ते। तासु काचित् मध्यस्थाः, काचित् रमणीयाः, शीतजनन्यः; काचित् श्वेताः, काचित् दिशः, काचित् गावः, काचित् सर्वभूतजनन्यः इति। एते सर्वे त्रिंशद्रश्मयः, नाम्ना श्वेताः, उष्णतां जनयन्ति; सर्वाः मानवान्, देवान्, पितॄंश्च पुष्णन्ति। मानवाः औषधिभिः, पितरः हविषा, सर्वे देवाः अमृतैः—एभिः रश्मिभिः सततम् तृप्यन्ति। वसन्तग्रीष्मयोः सूर्यः क्रमशः त्रिभिः रश्मिभिः तापनं करोति; वर्षाशरद्व् ऋतुयोः सः चतुर्भिः रश्मिभिः वर्षां वृष्टिं च करोति। हेमन्तशिशिरे पुनः सः त्रिभिः रश्मिभिः हिमं सृजति; तेन औषधयः बलं लभन्ते, अमृतं हविश्च पुनः दत्तम्। सूर्यः त्रिभिः रश्मिभिः त्रिषु ऋतुषु अमृतं दत्त्वा अमृतत्वं प्रयच्छति; एवं सहस्रगुणा सूर्यरश्मयः लोककार्याणि साधयन्ति। एषः सहस्रगुणः पुनः ऋतूनां मासानां च विभागेन नानाविधं विभज्यते; एवं प्रकाशमानं तेजस्वि भृगुंण्डलम् ‘जगत्’ इति प्रसिद्धम्। तत् एव ताराग्रहचन्द्राणां आधारः गर्भश्च; सर्वाणि नक्षत्राणि ग्रहाश्च सूर्यादेव उत्पन्नानि ज्ञेयानि। सुषुम्ना नाम सूर्यस्य सा रश्मिः येन क्षीणः चन्द्रः वर्धते; हरिकेशः पुरतः स्थितः, यः ताराणां मूलं सृजति। दक्षिणे विश्वकर्मा नाम रश्मिः, यः बुधं पुष्णाति; पश्चिमे विश्वावसुः, सः शुक्रस्य मूलकारणम् इति प्रसिद्धः। पोषकः रश्मिः मङ्गलस्य मूलम्; षष्ठः अश्वभू नाम रश्मिः बृहस्पतेः मूलम्। पुनः, शनैश्चरस्य पोषकः रश्मिः सुराट् इति कथ्यते; यतः सः न क्षीयते, तस्मात् ताः ताराः इत्युच्यन्ते। एते क्षेत्राणि रश्मिभिः सूर्यं प्रति यान्ति; सूर्यः तानि क्षेत्राणि गृह्णाति, अतः ताः ताराः इति कथ्यन्ते। ये इह लोकात् परं लोकं गताः, येषां आत्मानः पुण्याः, ताः ‘तारका’ इति उच्यन्ते यतः ताः परान् तारयन्ति, ‘शुक्लिका’ इति च शुक्लत्वात्। सर्वेषु दिव्येषु, पार्थिवेषु, आंशिकेषु च भूतगणेषु, सूर्यः तस्य दाहकतेजसा योगात् ‘सूर्यः’ इति नाम्ना प्रसिद्धः। ‘स्रवति’ इति धातुः प्रवाहगमनयोः अर्थे प्रयुज्यते; प्रवाहतेजसोर्योगात् सः ‘सविता’ इति स्मृतः। ‘चन्द’ इति धातोः नानार्थत्वं उक्तम्; सः श्वेतत्वे, अमृतत्वे, शीतत्वे, हर्षे च मुख्यः। सूर्यचन्द्रमसोः तेजस्विनोः दिव्ययोः गोलयोः, यौ व्योम्नि प्रकाशेते, आपः तेजश्च तयोः स्वरूपम्; श्वेतौ, सुन्दरौ, घटसदृशवपुषौ, तत्र स्थितौ। एतेषु सर्वेषु स्थानेषु कर्मदेवताः निवसन्ति; प्रतिमन्वन्तरेषु मुनयः, सूर्यः, ग्रहाः च तथा एव। एतानि देवालयानि, ‘स्थानानि’ इति प्रसिद्धानि; सूर्यः सूर्यस्थानं प्रविष्टः, चन्द्रः अपि चन्द्रस्थानं प्रविष्टः। शुक्रः शुक्रस्थानं प्रविष्टः, यत् तेजस्वि षोडशारं निवासः; बृहस्पतिः विशालस्थानं प्रविष्टः, मङ्गलः रक्तस्थानं प्रविष्टः। शनैश्चरः शनैश्चरस्थानं प्रविष्टः, बुधः अपि बुधस्थानं प्रविष्टः; भानुः स्वर्भानुः च स्वस्वस्थानानि प्रविश्य स्थितौ। सर्वे तारा अताराश्च स्वस्थानानि प्रविश्य स्थिताः; एते पुण्यतेजस्विनः देवालयाः इति ज्ञेयाः। एतानि स्थानानि सृष्टेः प्रलयपर्यन्तं तिष्ठन्ति; प्रतिमन्वन्तरेषु एतानि दिव्यस्थानानि भवन्ति। देवाः स्वस्वरूपेण एतेषु स्थानेषु पुनः पुनः वसन्ति; गताः गतैः सह तिष्ठन्ति, आगन्तव्यमानाः आगन्तव्यैः सह। ये स्थाने निवसन्ति, ते वर्तमानदैवतैः सह प्रवर्तन्ते; सूर्यदेवः विवस्वान् अदितेः अष्टमः पुत्रः। प्रभामयः धर्मात्मा चन्द्रः ‘वसु’ इति प्रसिद्धः; शुक्रः दैत्यः, भार्गवः, असुराणां पुरोहितः इति ज्ञेयः। बृहस्पतिः महातेजाः देवगुरुः, अङ्गिरसः पुत्रः; बुधः मनोहरः चन्द्रस्य एव पुत्रः इति स्मृतः। शनैश्चरः विकृतः संज्ञायाः विवस्वतः च पुत्रः; अग्निः विकेश्याः जातः, स च मङ्गलस्य युवराजः। दक्षस्य कन्याः, याः तारानाम्ना प्रसिद्धाः, स्वक्षेत्रेषु स्मृताः; स्वर्भानुः सिंहिकायाः पुत्रः, असुरः, यो भूतानि संनयति। चन्द्रसूर्यग्रहताराणां मध्ये, तेषां अधिपदेवताः प्रसिद्धाः; एतानि स्थानानि तत्र स्थितदेवताः च एवं वर्णिताः। श्वेतं, वह्निसदृशं, दिव्यं, सहस्ररश्मेः विवस्वतः स्थानं अपि सहस्ररश्मि, अनन्तम्, तेजोमयं च। दिशां निवासः रम्यः सूर्यरश्मिगृहे स्थितः; शुक्रः षोडशरश्मिसंयुक्तः, आपोमयः देवता इति।