ये ये नराः अश्वस्य अन्वेषणे भूमिं खनन्तः आसन्, तान् विष्णुना दग्धाः। असमञ्जसस्य पुत्रः अंशुमान् नाम प्रसिद्धः। अंशुमतः पुत्रः दिलीपः, तस्मात् दिलीपात् भागीरथः अभवत्। भागीरथः तपः कृत्वा भागीरथी नाम गङ्गां अवातरयत्। भागीरथस्य पुत्रः नाभागः, तस्मात् नाभागात् अम्बरीषः, तस्मात् सिन्धुद्वीपः अभवत्। सिन्धुद्वीपस्य पुत्रः अयुतायुः, तस्मात् ऋतुपर्णः, तस्य पुत्रः कर्मसु विख्यातः कल्माषपादः। कल्माषपादस्य पुत्रः अनरण्यः, तस्मात् निघ्नः, निघ्नस्य द्वौ पुत्रौ अनमित्रः रघुश्च। अनमित्रः वनं गतः, सः कृतयुगे राजा भविष्यति। रघोः दिलीपः, दिलीपात् अजकः अभवत्। दीर्घबाहोः अजः, अजात् दशरथः राजा, तस्मात् चतुर्भ्यः पुत्राः जाताः। सर्वे ते नारायणस्वरूपाः, तेषु रामः ज्येष्ठः, रावणविनाशकः, रघुवंशस्य वर्धकः। तस्य चरितं वाल्मीकिना, श्रेष्ठेन भार्गवेण, रचितम्। रामस्य पुत्रौ कुशः लवश्च, तौ इक्ष्वाकुवंशस्य वर्धकौ। कुशात् अतिथिः, अतिथेः निषधः, निषधात् नलः, नलात् नभः। नभतः पुण्डरीकः, तस्मात् क्षेमधन्वा, तस्य पुत्रः वीर्यशाली देवानिकः। देवानिकस्य पुत्रः अहीनगुः, तस्मात् सहस्राश्वः, ततो चन्द्रावलोकः, तस्मात् तारापीडः। तारापीडस्य पुत्रः चन्द्रगिरिः, तस्मात् भानुः, भानोः चन्द्रः, तस्मात् श्रुतायुः, यः भारतयुद्धे हतः। कश्यपवंशे द्वौ नलौ प्रसिद्धौ—एकः वीरसेनपुत्रः, अपरः नैषधराजा। एते दानशीलाः वैवस्वतवंशजाः, ये बहूनि यज्ञानि कृतवन्तः, मुख्यतः इक्ष्वाकुवंशोद्भवाः कीर्त्यन्ते। एवं श्रुत्वा, शिष्यः पृष्टवान्—"भगवन्, पितृवंशस्य परमं वंशं श्रोतुमिच्छामि, विशेषतः च श्राद्धदेवतारूपेण सूर्यचन्द्रयोः कृत्यम्।" सुतः प्रत्युवाच—"श्रृणु, पितृवंशस्य परमं वंशम्। दिवि सप्त पितृगणाः सन्ति, तेषु त्रयः अमूर्ताः। अन्ये चत्वारः देहवन्तः, सर्वे अपि अपरिमिततेजसः। अमूर्ताः पितरः प्रजापतेः वैराजस्य गणाः। तेषां देवगणाः वैराजाः, ये देवैः पूज्यन्ते, ये च योगात् पतित्वा पुनः शाश्वतान् लोकान् गच्छन्ति। ब्रह्मणः दिनान्ते ब्रह्मनिष्ठाः पुनर्जायन्ते, स्मृतिं प्राप्य, योगं ज्ञानं च पुनः लभन्ते। योगेन तेषां सिद्धिः प्राप्यते, या पुनः सुलभा न भवति। अतः श्राद्धदाने योगिनः एव पात्रा इति स्मृतम्।" "तत्र मनसः जाता कन्या हिमवतः पत्नी अभवत्। तस्याः पुत्रः मैनाकः, तस्य ज्येष्ठभ्राता क्रौञ्चः, येन क्रौञ्चद्वीपः चतुर्थः सर्पिर्मयः विज्ञायते। मेनायाः त्रयः योगयुक्ताः कन्याः—उमा, एकपर्णा, अपर्णा—सर्वाः घोरव्रतधारिण्यः। एकैका रुद्राय, सीताय, जैगीषव्याय च दत्ता। एताः कन्याः हिमवता दत्ताः, तपसा लोके प्रसिद्धाः।" "किं कारणं यत् पूर्वं दाक्षायणी स्वेच्छया आत्मानं दग्धवती? कथं हिमवत्पुत्री अपि तथा एव पृथिव्यां जाता? सा स्वयमेव तिरोभूता, उत ब्रह्मपुत्रस्य कन्या इति कथ्यते? हे सुत, जगन्मातुः तस्याः उपायं विस्तरेण वद।" "यदा दक्षस्य महायज्ञः आयोजितः, यत्र बहूनि दानानि वराश्च आसन्, देवाः च आमन्त्रिताः, तदा सती पितरं जगाद—'पितः, किमर्थं मम पतिरेष यज्ञे न पूज्यते?' दक्षः प्रत्युवाच—'शूलभृत् यज्ञाय अर्हः नास्ति।' यतः रुद्रः यज्ञनाशकः, तस्मात् अशुभः इति। ततः सती कोपिता—'एष यद् देहस्तवोत्पन्नः, तं त्यक्ष्यामि।' त्वं दशसु पितृषु एकः एव पुत्रः भविष्यसि, अश्वमेधे क्षत्रियत्वेन रुद्रेण हन्यसे।" "एवमुक्त्वा, सा योगं प्राप्य, स्वतेजसा स्वदेहं दग्धवती, देवदानवकिन्नरैः सह। गन्धर्वगुह्यकगणाः आगत्य पृच्छन्ति—'किमेतत्, किं जातम्?' दक्षः दुःखितः समीपं गत्वा प्रणम्य प्राह—'त्वं जगतो जननी, लक्ष्म्याः अधिष्ठात्री। देवी, त्वं मम कन्या स्नेहात् अभवः। त्वयि विना किञ्चिदपि चराचरं नास्ति। धर्मज्ञे, अनुग्रहम् ददास्व, मां मा परित्यज।'" "देवी प्रत्युवाच—'यत् आरब्धं तत् मया कर्तव्यम्, न संशयः। परं त्वं निःसंशयं यज्ञे शूलिनेन मर्त्येषु हन्यसे। सृष्ट्यर्थं तव प्रसादेन मम समीपे तपः कर्तव्यम्। त्वं प्रजापतित्वं प्राप्स्यसि, दशसु पुत्रेषु अङ्गजः पर्याप्तः। मम अंशेन षष्टिः कन्याः तव जायन्ते। मम संनिधौ तपः कुर्वन् त्वं परं योगं प्राप्स्यसि।'" "एवं श्रुत्वा, दक्षः पप्रच्छ—'निर्मले, केषु स्थलेषु त्वां द्रष्टव्यम्, स्तुतव्यम्, केन वा नाम्ना?' देवी प्राह—'सर्वेषु भूतेषु, सर्वत्र पृथिव्यां, सर्वेषु लोकेषु अहं दृश्येया। यत् किञ्चिदस्ति तद्विना मया नास्ति। तथापि, ये सिद्ध्यर्थिनः मां द्रष्टुम् इच्छन्ति, श्रेयसीं वा स्मर्तुम् इच्छन्ति, तेषां तेषु स्थलेषु अहं सत्यमुक्त्वा वक्ष्यामि।'" इति कथा एषा, पितृवंशस्य, हिमवत्पुत्रीणां, सतीदक्षयज्ञस्य च, यथाशास्त्रं प्रवाहवती संक्षिप्त्या निवेदिता।