दशभिः हरिद्भिः तुरगैः वातवेगेन समन्वितम् एकं रथं योज्यते—श्वेतैः, हरिद्भिः, चित्रकैः, नीलैः, कृष्णैः, रक्तैश्च। श्वेताः, हरिताः, चित्राः, विचित्राश्च—एते दश उत्तमा अश्वाः वातसम्भवाः तस्मिन्योज्यन्ते। ततः, मंगलस्य रथः अपि अष्टधा स्वर्णमयः उच्यते, अष्टभिः रक्तैः ध्वजिनः अश्वैः वह्यमानः, अग्निसम्भवैः; स यौवनः सम्यग्वक्रं प्रतिकूलं च गच्छति। ततो विद्वान् अंगिराः, दिव्यः गुरु बृहस्पतिः, स्वर्णरथे पीतवर्णैः अश्वैः युक्तः सञ्चरति। अष्टभिः अग्निजैः ध्वजिनः अश्वैः युक्तः, स एकवर्षं राशौ वसति, स्वगत्याऽपि सञ्चरति। अष्टभिः अग्निसदृशैः ध्वजिनः अश्वैः युक्तः शीघ्रगामी भार्गवः तस्मिन् रथे सञ्चरति। ततः शनैश्चरः अपि शीघ्रबलयुक्तेन कृष्णलोहमयेन रथेन अश्वैः वह्यमानः अग्रे गच्छति। स्वर्भानोरपि अष्ट कृष्णाः शीघ्रगामिनः तीक्ष्णदंष्ट्राः अश्वाः तमोरथं वहन्ति। राहुः आदित्येषु स्थितः, चन्द्रमसम् अमावास्यायाम् उपगच्छति; पक्षान्ते चन्द्रात् सूर्यं प्रति, सूर्याच्च तमः प्रति गच्छति। ततः केतुमतः अष्ट वातवेगाः तनुका भीषणदेहाः धूमधूसरवर्णाः अश्वाः सन्ति। एते ग्रहाश्वाः तेषां रथैः सह मया वर्णिताः—सर्वे वातसूत्रैः बद्धाः ध्रुवे निबद्धाः सन्ति। एते वातसूत्रैः बद्धाः, यथाक्रमं ग्रहान् वहन्ति, अदृश्यैः सूत्रैः संयुक्ताः। एवं बद्धाः चन्द्रः, सूर्यः, ग्रहाश्च नभसि भ्रमन्ति, यावत् तारागणः ध्रुवं पश्यति। यथा नदीमध्ये काष्ठम् उदकेन वह्यते, तथा दिव्यस्थानानि अपि वातवेगेन चालयन्ति; अतः, ये नभसि वह्यमानाः, ते देवस्थानानि इति कथ्यन्ते। यावन्ति तारा अस्ति, तावन्त्यस्य रश्मयः; सर्वे ध्रुवे बद्धाः, भ्रमन्ति, अन्यांश्च भ्रमयन्ति। यथा तैलाभ्यक्तं चक्रं भ्रमति, अन्यानि च भ्रमयति, तथा आकाशदीप्तयः वातबद्धाः सर्वतः भ्रमन्ति। ते वातप्रेरितं अग्निचक्रवत् भ्रमन्ति; वातेन प्रेर्यन्ते इति सः प्रवाहः इति कथ्यते। एवं ध्रुवे नियुक्तः तारागणः भ्रमति; एषः तारास्तम्भः, ध्रुवः शिशुमारनक्षत्रे आकाशे स्थितः। दिवा कृतं यत् पापं, तद्रात्रौ दृष्ट्वा, शिशुमारदेहे स्थितास्ताराः तन्मोचयन्ति। संवत्सरान् दृष्ट्वा, तावन्तः एव जीवति; शिशुमारस्य सर्वविभागरूपं ज्ञात्वा। उत्तानपादः तस्योर्ध्वहनुः ज्ञेयः, यज्ञः अधोहनुः, धर्मः शिरसि प्रतिष्ठितः। नारायणः हृदि, साध्याः अश्विनौ च अग्रपादयोः, वरुणः आर्यमाणश्च पृष्ठोरुभ्यां। संवत्सरः तस्य गुप्तयोः, मित्रः गुदे; पुच्छे अग्निः, महेन्द्रः, मरीचिः, कश्यपः, ध्रुवश्च। एषः तारास्तम्भः, यो नास्तमियति नोदियते, नक्षत्रैः, चन्द्रेण, सूर्येण, ग्रहैः, तारागणेन सह। सर्वे तं प्रति स्थिताः, आकाशे चक्रवत्, ध्रुवे प्रतिष्ठिताः, ध्रुवमेव प्रदक्षिणं कुर्वन्ति। ते ध्रुवं, देवेषु श्रेष्ठं, स्तम्भरूपेण व्योम्नि स्थितं, परितः भ्रमन्ति; अग्नीध्रकश्यपानां स एव परमः ध्रुवः। एषः एव एकः नक्षत्रचक्रं मेरुद्वयस्य शिखरे गृहीत्वा, अधः आकर्षन्, मेरुं पश्यन्, परितः सञ्चरति। एवं सर्वं यत् त्वया उक्तं, तत् सम्पूर्णं श्रुतम्; कथं देवस्थानानि सन्ति? पुनः दीप्तयः वर्णनीयाः। एतत्सर्वं वक्ष्यामि—सूर्यचन्द्रयोः गतिं, देवस्थानानि च कथं तिष्ठन्ति, तदपि सूर्यचन्द्रवत्। अग्निदिने रात्रौ, ब्रह्मणा, यस्य कारणं अप्रकटं, अयं अव्यक्तः जगत् आसीत्, रात्र्याः तमसा आच्छन्नः। यदा केवलानि चत्वारि महाभूतानि अवशिष्टानि, ब्रह्मा तेषां अध्यक्षः आसीत्, स्वयम्भूः प्रभुः तत्र, जगतः तत्त्वानां च कार्यं साधयन्। स तेजस्विनं रूपं गृहित्वा, विचरन्, सृष्टिं चिन्तयन्, कल्पादौ अग्निं ज्ञात्वा, आपः पृथिवीं च आश्रित्य। तद् दीप्त्यर्थं संहृत्य, त्रिधा पुनः अभवत्—योऽयं लोके पचति, स पार्थिवः अग्निः इति कथ्यते। यो सूर्ये दीप्तिमान् स शुद्धः अग्निः स्मृतः; विद्युत्, जठराग्निः, सोमाग्निः, अनलः च अग्निः एव। केचित् तेजसा ज्वलन्ति, केचित् अनलाः एव; दारुणोत्थितः अग्निः आपः शमयन्ति। यः ज्वालायुक्तः पचति, स अग्निः, तुज्यतेजाः, सोमगुणः; श्वेतमण्डले यः, निर्उष्णः, न प्रकाशते। सूर्यदीप्तिः, पादेन, सूर्ये अस्तं गच्छति; रात्रौ स अग्नौ प्रविशति, तस्मात् अग्निः दीप्तिमान्। सूर्य उदिते, अग्नेः उष्णता तत्र पादेन प्रविशति, अग्निदीप्तिः दिवा तदा दहति। तेजः च उष्णता च, सूर्याग्निसम्बन्धेन, दिवा रात्रौ च अनुशृण्वन्ति। पृथिव्याः उत्तरार्धे, तथैव दक्षिणे, सूर्ये पुनः उदिते, रात्रिः आपः प्रविशति।