कल्पस्य आदि काले, तदा सर्वे मिलित्वा महान् सृष्टिप्रवाहः वह्यते स्म। स वै वाळखिल्यर्षिभिः परिवृतः, अह्निशः विचरति स्म। तम् ऋषयः प्रशान्तवाक्यैः स्तुवन्ति, गन्धर्वाप्सरसां गणैः गीतनृत्यैः सेवितः सः दृश्यते स्म। व्योमेश्वरः पक्षिणां, हरिणां, अश्वानां च सह गतिपथेषु भ्रमति, तत्रैव नक्षत्राणि चन्द्रमांसं च चरन्ति स्म। तस्य रश्मयः, सूर्यस्येव, वृद्धिं क्षयञ्च प्राप्नुवन्ति; चन्द्रस्य रथः त्रीणि चक्राणि द्वौ च अश्वौ उपविष्टः स्म। स रथः, अश्वैः सारथिना च सहितः, आपां गर्भात् उद्भवति; तत्र त्रीणि शुभ्राणि उत्तमानि अश्वाः च त्रीणि चक्राणि सन्ति। दश दिव्यानि अश्वान्यपि, मनसः सदृशं शीघ्रत्वेन, तत्र युक्तानि, तानि श्रान्तिं विना रथं वहन्ति स्म। तस्मिन् रथे अश्वाः श्वेतः चक्षुःश्रवा इति नामभ्यां ज्ञाताः; सर्वे एकवर्णाः, शङ्खप्रभया युक्ताः। अजा, त्रिपथा, वृष, वाजी, नर, हय, अंशुमान्, सप्तधातु, हंस, व्योममृग इति तेषां नामानि। एवं दश अश्वाः सोमस्य, नामभिः निर्दिष्टाः, देवमिन्दुं श्रान्तिं विना वहन्ति स्म। देवैः परिवृतः सोमः पितृभिः सह याति, शुक्लपक्षादारभ्य, यदा सूर्यः पृथक् स्थितः। सोमस्योपरि अंशः प्रतिदिनं पूर्यते; ततः सूर्यः यूपसंनिकर्षे स्थित्वा सोमस्य क्षयं करोति। पञ्चदशाहं सूर्यः एकया रश्म्या सोमं क्षपयति, पुनः प्रतिदिनं भागशः पूरयति। यदा सुषुम्णा ग्रसिता, तदा शुक्लपक्षे कला वृद्धिं यान्ति; तस्मात् कृष्णपक्षे ह्रासः, शुक्लपक्षे पूरणं दृश्यते। एवं सूर्यतेजसा चन्द्रमसो देहः पूर्यते; पौर्णमास्यां पूर्णः शुक्लः व्योमगोलकः दृश्यते। एवं सोमः प्रतिदिनं शुक्लपक्षे पूर्यते; ततो द्वितीयात् चतुर्दश्यन्तं कृष्णपक्षे ह्रासः। सोममयः अमृतः, जलसारः, मधुरः, मृदुः, अमृतश्च देवैः पियते। अर्धमासेन सूर्यतेजसा संगृहीतममृतं, पौर्णमास्यां देवा भक्षयितुमिच्छन्ति। एकरात्रं पितृभिः ऋषिभिश्च देवाः सोमं पिबन्ति, कृष्णपक्षादौ, यदा स सूर्यं पश्यति। अन्यस्मिन्काले सारः शनैः क्षीयते, तेषां संख्या त्रयस्त्रिंशदधिकत्रिशतं कथ्यते। त्रयस्त्रिंशत्सहस्रपर्यायान् देवाः सोमं पिबन्ति, क्षीयमाणे तस्य कृष्णपक्षाः वर्धन्ते। शुक्लपक्षाः ह्रासं यान्ति, कृष्णपक्षाः वर्धन्ते; एवं दिवसानां प्रवृत्त्या रात्रिकर्तुः अमृतं देवा पिबन्ति। अर्धमासं पीत्वा, देवाः अमावास्यायां प्रयान्ति; पितरः च रात्रिकर्तुः समीपं गच्छन्ति। तदा पञ्चदशभागे, रात्रिकर्तरि किंचित् अवशिष्टे, अनन्तरं दिनं पितरः पुनः पिबन्ति। द्वौ पक्षौ तैः पीयते, शेषाः कला अमावास्यायां रश्मिभ्यः अमृतरूपेण विमुच्यन्ते। अर्धमासस्य समाप्तौ, पीत्वा, अमृतं सह प्रयान्ति—ये सौम्याः, बर्हिषदः, अग्निष्वत्ताश्च। ये च कव्याः पितरः, ते सर्वे, पञ्चवर्षाः कव्याश्च, द्विजश्रेष्ठ। सौम्याः महातपस्विनः ज्ञेयाः, सौम्यबर्हिषदश्च; त्रयः अग्निष्वत्ताः पितृवंशे प्रतिष्ठिताः, द्विज। यदा पितरः पञ्चदशदिने कलां पिबन्ति, यावत् सा क्षीयते, तद्भागः पञ्चदशः। तथैव अमावास्यायां, अन्येन अन्तरालं पूर्यते; पक्षारम्भे वृद्धिह्रासौ स्याताम्, षोडशे दिने चन्द्रः विनश्यति—एवं सूर्यकृते रात्रिकर्तुः ह्रासवृद्धी भवतः। अधुना नक्षत्रग्रहाणां रथं वर्णयामि, पुनः राहोः रथं, ततः सोमपुत्रस्य तेजस्वि दीप्तरथं च। दश पीताश्वैः, वातवेगैः युक्तः स रथः—श्वेताः, पीताः, पिङ्गलाः, नीलाः, कृष्णाः, रक्ताश्च। श्वेताः, हरिताः, चित्राः, विचित्राश्च—एते दश श्रेष्ठाश्वाः वातजाताः तत्र युज्यन्ते। ततः भौमस्य रथः अपि अष्टधा सुवर्णमयः, अष्टाभिः रक्ताश्वैः ध्वजैः, वह्निजातैः युक्तः; स यौवान् ऋजु, तिर्यक्, प्रतिगच्छति। ततः विद्वानङ्गिराः, दिव्याचार्यः बृहस्पतिः, सुवर्णरथेन पाण्डुराश्वयुतः गच्छति। अष्टाभिः अश्वैः ध्वजैः च युक्तः, वह्निजातः, वर्षमेकं राशौ स्थित्वा स्वगत्याः गच्छति। अष्टाभिः अश्वैः ध्वजैः च वह्निसदृशैः युक्तः, शीघ्रगामी भर्गवः तस्मिन् रथे याति। ततः शनैश्चरः अपि, शीघ्रशक्तियुक्तेन कृष्णलोहमयेन रथेन अश्वैः युक्तः अग्रे गच्छति। स्वरभानवे, अष्टौ कृष्णाः शीघ्राश्वाः तीक्ष्णदंष्ट्राः तस्य तमोरथं वहन्ति। राहुः आदित्येषु स्थित्वा, चन्द्रमसं पक्षेषु उपेत्य, पक्षान्ते चन्द्रात् सूर्यं, सूर्याच्च तमः प्रति गच्छति। ततः केतुमतः अष्टौ वातवेगाश्वाः, कृशदेहाः, भीषणा, तण्डुलधूमसदृशवर्णाः तस्य रथं वहन्ति।