श्वेतरश्मिभिः श्वेतमेघेषु जलं यः निगृह्णाति, तस्य मेघेषु स्थितानि वारि वायुनाऽभिप्रेरितानि पतन्ति। ततः षण्मासान् पर्यन्तं सर्वभूताभिवृद्धये वृष्टिर्भवति; वायुभिः मेघेषु गर्जनं जायते, अग्नेः स्फुलिङ्गैः तडित् उत्पद्यते इति कथ्यते। ‘मिह’ इत्यस्मात् मूलात् ‘मेघ’ इति शब्दः निष्पन्नः, तेन तस्य स्वरूपं निर्दिश्यते; मेघस्थानि जलानि न विनश्यन्ति, अतः मेघानां सतत्त्वं सिध्यति। सूर्यः ध्रुवेण निबद्धः वर्षायाः कर्ता च धर्ता च उच्यते। वायुः अपि ध्रुवेण प्रतिष्ठितः पुनः वर्षं सञ्चिनोति; ग्रहणोपशमात् स सूर्याद् नक्षत्रमण्डलाभिमुखं गच्छति। गतिसमाप्तौ सः सूर्ये प्रविशति, स च ध्रुवेण प्रतिष्ठितः; अतः सूर्यरथस्य व्यवस्था वर्ण्यते। सः रथः एकेन चक्रेण, पञ्चार spokes, त्रिभिः नाभिभिः, सूक्ष्मसुवर्णधुरेण, अष्टाभिः चक्रैः, एकेन नेमिना, तेजस्विना चक्रेण च सञ्चलति। तस्य च रथस्य विस्तारो दीर्घश्च शतसहस्रयोजनमितः; धुरः रथस्य मूलस्य द्विगुणः, यथाविधि परिमितः। स रथः ब्रह्मणा निमित्तकृत्याय निर्मितः, असङ्गः, सुवर्णमयः, दिव्यः, वायुनाऽधिष्ठितैः अश्वैः युक्तः। छन्दांसि अश्वरूपेण, चक्रानुसारं विन्यस्तानि, तस्य रथस्य स्वरूपं वरुणस्य रथवत् दृश्यते। तेन तेजस्वी सूर्यः प्रतिदिनं व्योम्नि सञ्चरति; सूर्यस्य रथस्य च अवयवाः संवत्सररूपेण विन्यस्ताः। सूर्यनाभिः एकं चक्रं स्मृतम्; तस्य पञ्चार spokes वर्षाणि, नेमिः षडृतवः। रात्रिः युगं, धर्मः पताका, अक्षयोः अन्तौ युगानि, कालविभागाः ऋतुवहाः इति स्मृतम्। तस्य लक्षणानि सीम्नः, दन्तपङ्क्तेः, निमेषस्य च स्मृतानि; निमेषः गमनम्, युगं विभागः इति च। अक्षयोः अन्तौ प्रयोजनं कामश्च उच्यते; सप्त छन्दांसि अश्वरूपेण वायुनाऽनुनीतानि शीघ्रं वहन्ति। गायत्री, त्रिष्टुप्, जगती, अनुष्टुप्, पङ्क्तिः, बृहती, उष्णिक्—एते सप्त छन्दांसि उच्यन्ते। चक्रं अक्षे प्रतिष्ठितम्, अक्षः ध्रुवे स्थितः; चक्रं अक्षेण सह भ्रमति, ध्रुवः अपि अक्षेण सह सञ्चरति। अक्षः चक्रेण सह ध्रुवेण प्रेरितः परिभ्रमति; एवमेव तस्य रथस्य व्यवस्था प्रयोजनबलात् सिध्यति। एवं रथस्य अवयवसंयोगेन सूर्यरथः प्रतिष्ठितः; तेन तेजस्वान् देवः व्योम्नि स्वर्गाभिमुखं सञ्चरति। तस्य रथस्य युगाक्षयोः अन्ते दक्षिणे स्थिते; भ्रममाणे, रश्मी तयोः, चक्रयुगयोः, द्वे। अस्य रथस्य व्योम्नि सञ्चरमाणस्य मण्डलानि कुम्भकारचक्रवत् सर्वतोवृत्तानि भ्रमन्ति। तस्य रथस्य युगाक्षयोः अन्ते, वाततरङ्गैः प्रेरिते, स्थिरमण्डले सर्वदिक् सञ्चरतः। भ्रममाणे, उत्तरायणदर्शने रश्मयः वृत्ते वर्धन्ते; दक्षिणायने अपि तद्वद् मण्डलानि सृज्यन्ते। रथस्य द्वौ रश्मी युगाक्षयोः अन्ते बध्यमाने ध्रुवेण धार्येते—एतौ सूर्यरथं वहतः। तौ रश्मी ध्रुवेण दृढस्थितेन आकृष्टे, सूर्यः तत्र अन्तर्बहिर् मण्डलेषु भ्रमति। अष्टाशीतिसहस्रवृत्तानि तयोः मध्ये सञ्चरन्, ध्रुवस्य विमुक्तौ, पुनः रश्मियुगसंयुक्तः सञ्चरति। एवं सूर्यः बहिर्वृत्तेषु शीघ्रं सञ्चरन् वृत्तेषु भ्रमति। स रथः देवैः मासे मासे क्रमशः अधिष्ठितः, तदा सूर्यं बहुभिः ऋषिभिः सहितं वहति। गन्धर्वाः, अप्सरसः, नागाधिपाः, राक्षसाश्च—एते मासे मासे द्वौ द्वौ सूर्ये वसन्ति। धाता, अर्यमा, पुलस्त्यः, पुलहः—एते प्रजापतयः; वासुकिः संकीर्णश्च नागौ। तुम्बुरु, नारदः च गन्धर्वश्रेष्ठौ; कृतस्थला, पुण्जिकस्थला अप्सरसौ। रथकारश्रेष्ठौ द्वौ, बलिनौ द्वौ, हेतिः प्रहेतिश्च राक्षसौ, ऋतौ यातुधानौ। मधुमाधवयोः मासयोः एषां समूहः सूर्ये वसति; ग्रीष्मयोः अपि मित्रवरुणौ। अत्रिवसिष्ठौ ऋषी, तक्षकः राम्भकश्च नागौ, मेनका सहजञ्या च, हाहाहूहू गायकौ। रथन्तरं रथकारश्रेष्ठौ द्वौ, नरश्च वधश्च यातुधानौ। एते शुचिशुक्रयोः मासयोः सूर्ये वसन्ति; ततोऽन्ये देवाः सूर्ये वसन्ति। इन्द्रः, विवस्वान्, अङ्गिराः, भृगुः, एलापत्त्रः, शङ्खपालनागः तत्र वसन्ति। विश्वावसु, सुषेण, प्रात, रथ, प्रम्लोचा, निम्रोचन्त्यप्सरसौ अपि तत्र वसतः। यातुधानः, हेतिः, व्याघ्र, तावु, नभस्य, नभश्च सूर्ये वसन्ति। शरदृतौ द्वौ मासौ देवाः सूर्ये वसन्ति—पर्जन्यः, पूषा, भरद्वाजः, गौतमश्च। चित्रसेनः गन्धर्वः, सुरुचिः, विश्वाची, घृताची शुभलक्षणे अपि तत्र वसतः। एवं सूर्यरथस्य दिव्यव्यवस्था, तस्य संचालनं, च तत्र वसन्त्यः दिव्याः शक्तयः, ऋषयः, नागाः, गन्धर्वाः, राक्षसाश्च, मासानुसारं निरूप्यन्ते।