शृणु सूर्यस्य गमनं यथा स दक्षिणायनस्य आरम्भे शीघ्रं मुक्तबाणवत् स्खलति। स भास्वरचक्रं गृहित्वा सततं परिवर्तते; यदा सूर्यः मध्ये तिष्ठति, तदा अमरावत्यां स्थितः स्मर्यते। वैवस्वतस्य संयमपुरीमध्ये सूर्यस्योदयः दृश्यते, सुषायां मध्यरात्रिः, विभावरीमध्ये अस्तं गच्छति। वैवस्वतसंयमपुरीमध्ये यदा मध्याह्नः, तदा सुषायां वा वरुणस्य नगरे सूर्यस्योदयः दृश्यते। विभावरीमध्ये मध्यरात्रिः, महेन्द्रस्य नगरे सूर्यास्तः, सुषायां वा वरुणस्य नगरे यदा मध्याह्नः, तदा सूर्यः दृश्यते। विभावरीमध्ये सोमस्य नगरे च सूर्यस्योदयः, महेन्द्रस्य अमरावत्यां सूर्यः आरोहति। संयमपुरी वा वरुणस्य नगरे मध्यरात्रौ सूर्यास्तः; सूर्यः शीघ्रं स्खलति, दहनोपलचक्रवत्। सूर्यः नक्षत्रेषु परिवर्तमानः गच्छति; एवं दक्षिणदिक्चतुष्टये स स्खलति। प्रातःसन्ध्यायां च सायं सन्ध्यायां च पुनः पुनः उदयति; पूर्वाह्ने च अपराह्ने च द्वयोः द्वयोः देवालययोः तिष्ठति। सूर्यः मध्याह्ने पतति, तस्य किरणैः तेजसा च; उदयित्वा वर्धते, मध्याह्ने सूर्यः तीव्रं दहति। तदनन्तरं, यथा गाः लघुतराः भवन्ति, स अस्तं गच्छति; सूर्यस्योदयः च अस्तं च पूर्वपश्चिमदिके स्मर्यते। यथा अग्रे प्रकाशते, तथा पृष्ठे च उभयोः पार्श्वयोः च; यत्र सूर्यस्योदयः दृश्यते, तत् तेषां सूर्यस्योदयः इति कथ्यते। यत्र अस्तं गच्छति, तत् तेषां सूर्यास्तः इति स्मर्यते; सर्वेषां मेरुः उत्तरदिक्, लोकालोकः दक्षिणदिक्। पृथिव्याः महद्विप्रकारेण च तमसा च, गतम् च, सूर्यस्य किरणाः न गच्छन्ति; अतः रात्रौ न दृश्यते। उपरि सूर्यः लक्षशः किरणैः स्थितः दृश्यते; एवं सूर्यः पुष्करमध्ये तिष्ठति। स एकमुष्टे पृथिव्याः त्रिंशांशं गच्छति; अधुनैव सहस्रयोजनसंख्यां शृणु। पूर्णं लक्षं एकत्रिंशत्, पञ्चलक्षं, अन्ये अपि स्मर्यन्ते। एषः सूर्यस्य गमनं एकमुष्टे, यथानिर्दिष्टम्; एतेन क्रमेण दक्षिणभागे आगच्छति। सूर्यः एकमासं दक्षिणभागं गच्छति, उत्तरदिक् आरभ्य; ततः पुष्करमध्ये दक्षिणायनं करोति। मानसोत्तरमेरुव्यवधि त्रिगुणं स्मर्यते; अधुनैव दक्षिणभागस्य सर्वदिक् विस्तारं शृणु। नवकोटयोजनानि परिधौ गण्यन्ते, शतं च, चत्वारिंशत्, पञ्च च। एषः सूर्यस्य गमनं अहनि च रात्रौ; यदा दक्षिणदिक् परित्यज्य विषुवत्स्थले तिष्ठति। क्षीरसागरात् उत्तरदिक् गच्छन् परिधिं विषुवत्स्थले शृणु। त्रिकोटयोजनानि पूर्णानि विषुवत्स्थले परिधौ, एकविंशतिलक्षं अपि। यदा चित्रभानुः उत्तरभागे श्रावणे, गोमेधद्वीपे उत्तरदिक् गच्छन्। अधुनैव उत्तरभागस्य मापनं च परिधिं च; दक्षिण, उत्तर, मध्य, क्रमशः ज्ञातव्यम्। जरद्गवः मध्ये, ऐरावतः उच्चतमः, वैश्वानरः दक्षिणे निश्चितः। नागवीथि उत्तरमार्गः, अजवीथि दक्षिणमार्गः; उभे, तथा आशाढमूलम्, अजेवीथ्याः त्रयो आरम्भाः। अभिजितः पूर्वे स्वाति च, उत्तरनागमार्गस्य त्रयो नक्षत्राणि; अश्विनी च कृतिका दक्षिणे, त्रयो दक्षिणनागमार्गः स्मर्यन्ते। रोहिणी, आर्द्रा, मृगशीर्षः नागमार्गः; पुष्य, आश्लेषा, पुनर्वसु ऐरावतमार्गः। एते त्रयो मार्गाः, एषः उत्तरमार्गः; पूर्व, उत्तर फाल्गुनि, तथा मघा वृषराशेः। पूर्व, उत्तर प्रोष्ठपदा, रेवती गोमार्गः; श्रवण, धनिष्ठा, वरुणः जरद्गवः। एते त्रयो मार्गाः, एषः मध्यमार्गः; हस्त, चित्रा, स्वाति अजमार्गः। ज्येष्ठा, विशाखा, मैत्रा मृगमार्गः; मूल, पूर्वोत्तराषाढा वैश्वानरमार्गः। एते त्रयो मार्गाः दक्षिणमार्गे अपि; अधुनैव भागान्तरं योजनानि सूच्यते। एतेषां शतं एकत्रिंशत् स्मर्यते, त्रिशतं अन्यानि, तथा त्रयोत्रिंशत्। भागान्तरं योजनानि इति कथ्यते, तथा भागरेखान्तरं दक्षिण, उत्तरायनयोः। अधुनैव गणनाय योजनानि सूच्यन्ते; प्रत्येकं अन्तरम् सप्तैः संयुज्यते। सहस्रात् पंचविंशतिः अधिकाः; अन्तररेखयोः गच्छन्। उत्तरायने अन्तरवृत्तं गच्छति, दक्षिणायने बाह्यवृत्तं सूर्यः नित्यं गच्छति। एवं सूर्यस्य दिव्यं गमनं, नगराणि, मार्गाः, नक्षत्राणि, योजनसंख्याः च, शास्त्रानुसारं निरूपितं।