एतेषां पर्वताधाराणां मध्ये सा प्रदेशः द्विधा विभज्यते; तस्याः द्वीपस्य दक्षिणभागः धातकीखण्ड इति प्रसिद्धः। तस्य उत्तरतः कुमुदाख्यं द्वितीयं श्रेष्ठं क्षेत्रं वर्तते; एते द्वौ जनसंपन्नौ देशौ गोमेदस्य विस्तारः स्मृतौ। अथ सप्तमं परमश्रेष्ठं द्वीपं वर्णयिष्यामि; तस्य समुद्रः इक्षुरससम्भूतः, स च गोमेदस्य द्विगुणः परिमाणेन। तं द्वीपं पुष्कराख्यः परिवृत्य तिष्ठति, स च कमलैः परिवेष्टितः; पुष्करे चित्रसानुः नाम महाश्रेष्ठः शैलः मध्ये विराजते, स च विविधवर्णः। तस्य शैलेः शिखराणि रत्नैः विभूषितानि, शिलाजालैः निर्मितानि; स महाशैलः चित्रसानुः द्वीपस्य पूर्वार्धे स्थितः। स सप्तविंशतिसहस्रयोजनपरिधिना विस्तारितः, चतुर्विंशत्योजनोन्नतः, महाबलसम्पन्नः। द्वीपस्य पश्चिमभागे मानसं नाम शैलः समुद्रतीरे स्थितः, पूर्णचन्द्रवत् शोभमानः। स एकपञ्चाशत्सहस्रयोजनमितोन्नतः; तस्य पुत्रः महावीतः पश्चिमभागस्य रक्षकः। पूर्वार्धे अपि प्रदेशः द्विधा विभक्तः; पुष्करं मधुरोदकेन समुद्रेण परिवृतम्। तस्य विस्तारः च परिधिः च गोमेदस्य द्विगुणः; तत्र जनाः त्रिंशत्सहस्रवर्षपर्यन्तं जीवन्ति। तेषां तत्र न कदाचन विपर्ययः; एषा तेषां स्वाभाविकी वृत्तिः। ते स्वस्थाः, सुखसमृद्धाः, मनसः सिद्धिं प्राप्नुवन्ति। त्रिषु द्वीपेषु सर्वत्र सुखं, दीर्घायुः, सौन्दर्यं च वर्तते; न तत्र कश्चित् हीनो वा श्रेष्ठो वा, सर्वे समबलरूपिणः। न तत्र हन्ता न च हन्यते, न स्पर्धा, न मत्सरः, न भीतः; न लोभः, न छलः, न द्वेषः, न स्वामित्वमपि। न च तत्र सत्यं न चासत्यं, न धर्मो न चाधर्मः; न वर्णाश्रमधर्माः, न कृष्यादिकर्माणि, न व्यापारः, न पशुपालनम्। त्रयी, दण्डविद्या, सेवाधर्मः, दण्डः च न विद्यन्ते; न च वृष्टिः, न नद्यः, न शीतोष्णं तत्र। तत्र केवलं पर्वतसम्भूताः प्रस्रवणजलानि सन्ति; कालः अपि तत्र उत्तरकुरुषां तुल्यः। सर्वत्र कालः सुखदः, जरायाः क्लेशरहितः; सृष्टिः धातकीखण्डे तथा महावीतदेशे अपि प्रवर्तते। एवं सप्तद्वीपाः सप्तभिः समुद्रैः परिवृताः; प्रत्येकद्वीपसंनिकृष्टः समुद्रः तस्य सदृशः एव। एवं द्वीपसमुद्रयोः परस्परवृद्धिः विज्ञेया; एकस्मात् समुद्रात् अन्यं प्रवहन्ति अपि च, तस्मात् सः 'समुद्र' इति कथ्यते। तत्र ऋषिभिः निर्दिष्टाः ऋतवः वर्तन्ते, चतुर्विधाः प्रजाः; ऋतवः रम्याः, वृष्टयः अपि यथोक्तं भवन्ति। चन्द्रस्य पूर्वे उदये समुद्रः सदा पूर्यते; चन्द्रस्य क्षये अथवा अस्ते, समुद्रः अत्यल्पः भवति। समुद्रस्य पूरणे, सः स्वयमेव पूर्यते; क्षये अपि, जलहानिः स्वयमेव तत्र। यथा चन्द्रस्य उदये, तस्य रश्मिसंयोगेन जलानि प्रस्फुटन्ति, एवं समुद्रः अपि वर्धते। जलानि नातिवर्धन्ति, न च अपि न्यूनानि भवन्ति, किन्तु शुक्लकृष्णपक्षयोः चन्द्रस्य वर्धनक्षयाभ्यां स्फीतसंकुचितानि भवन्ति। समुद्रस्य वर्धनक्षयौ चन्द्रस्य वर्धनक्षयस्य तुल्यौ; तस्य प्रमाणं शतदशपञ्चाङ्गुलानि इति कथ्यते। समुद्रजलस्य वर्धनक्षयौ चन्द्रग्रहणादिषु दृश्येते; द्विवारं परिवेष्टितत्वात् 'द्वीप' इति, जलधारणात् 'उदधि' इति कथ्यते। अपि च, निगीर्यन्ते इति 'गिरयः' कथ्यन्ते, संयोज्यन्ते इति 'पर्वताः' इति; शाकद्वीपे शाक इति पर्वतः एवं नाम्ना प्रसिद्धः। कुशद्वीपे भूमेः मध्ये कुशगुल्मः अस्ति; क्रौञ्चद्वीपे क्रौञ्च इति पर्वतः तत्र नाम्ना प्रसिद्धः। शाल्मलिद्वीपे शाल्मली इति महावृक्षः पूज्यते; गोमेदे गोमेद इति पर्वतः नाम्ना कथ्यते। पुष्करद्वीपे पद्मवती इति वटवृक्षः प्रसिद्धः; सः ब्रह्मणः अंशरूपः, अव्यक्तसम्भूतः, महादेवैः पूज्यते। तत्र ब्रह्मा प्रजापतिः साध्यैः सह निवसति; तत्र देवाः तं त्रयस्त्रिंशद्भिः महर्षिभिः सह पूजयन्ति। तत्र सः देवः देवेन्द्रैः प्रमुखैः महर्षिभिः च पूज्यते; जम्बूद्वीपात् नानाविधानि रत्नानि उत्पद्यन्ते। सर्वेषु तेषु द्वीपेषु, यथोचितं, धर्मेण ब्रह्मचर्येण सत्येन दमेन च जनाः वसन्ति। सर्वेषु तेषु द्वीपेषु, यथावर्णितेषु देशेषु, आरोग्यं च दीर्घायुः च द्विगुणं ततो द्विगुणं च भवति। तत्र जनाः स्वाभाविकबुद्धिभिः सर्वैः रक्षिताः भवन्ति, तेषां च भोज्यं प्रयत्नं विना सदा लभ्यते। तेषां भोज्यं षड्रसयुक्तं महाबलप्रदं च; तस्मात् परतः महत् तद् वर्तते, यः पुष्करं परिवेष्टयति। मधुरोदकसमुद्रः सर्वतः तं परिवृत्य स्थितः, तस्य बहिः वर्तुलः पर्वतः। सः लोकालोक इति प्रसिद्धः, सः प्रकाशः अपि च अप्रकाशः; तत्र प्रकाशः च तमः च, तस्मात् परतः अतीव तमः। पृथिव्याः विस्तारः जगतः अर्धमात्रः, बहिः सीमितः; सर्वतः तं महाजलराशिः आवृत्य तिष्ठति। जलानि पृथिव्याः दशगुणानि तां सर्वतः रक्षन्ति; अग्निः च जलस्य दशगुणः, सर्वत्र जलानि धारयति।