शृणुत, मुनयः, दिव्यस्य भूगोलस्य वर्णनं यथाक्रमं प्रवक्ष्यामि। क्रौञ्चस्य प्रदेशस्य नाम कुशलं, वामनस्य प्रदेशः मनोनुग इति विख्यातः। मनोनुगात् परं तृतीयः प्रदेशः उष्णः, ततः परं पावनकः, पावनकात् परं चान्धकारकः स्थितः। अन्धकारकस्य प्रदेशात् मुनिदेशः, ततोऽपि परं दुन्दुभिस्वन इति श्रूयते। तत्र जनाः शुद्धाः, प्रायः गौरवर्णाः, सिद्धचारणैः सहिताः; तत्र प्रवहन्त्याः नद्यः पुण्याः, प्रत्येकप्रदेशे शुभफलदाः। तासां सप्तनदीनां नामानि—गौरी, कुमुद्वती, संध्या, रात्रिः, मनोजवा, ख्यातिः, पुण्डरीका, तथा गङ्गेति कीर्त्यन्ते। तासां समीपे सहस्रशः अन्याः नद्यः प्रवहन्ति, तासां जलं बहुलं, नदीः अपि अनेकार्थाः। एतेषां प्रदेशानां स्वरूपं यथाक्रमं शतसंवत्सरैः अपि सम्पूर्णं वर्णयितुं न शक्यते। तत्र स्थितानां भूतानां सृष्टिप्रलयवृत्तान्तं शृणु, शाल्मलीद्वीपस्य वर्णनं प्रवक्ष्यामि। शाल्मलीद्वीपः क्रौञ्चद्वीपस्य द्विगुणः, सः दधिमण्डोदकसागरैः परिवृतः। तत्र ग्रामाः पुण्याः, जनाः दीर्घायुषः, मृत्युः चिरात् एव आगच्छति, क्षुधाभावः न कदापि, पृथिव्याः बलवीर्यसम्पन्नत्वात्। आद्यः पर्वतः सूर्यसङ्काशः सुमना नाम, मध्ये पीतः पर्वतः, ततः कुम्भसम्भवः पर्वतः। तृतीयः पर्वतः सर्वसुखनामकः, दिव्यौषधिसम्पन्नः; तत्र सुवर्णमयः पर्वतः मधुपक्षसदृशः विराजते। तत्र महान् दिव्यः रोहितः पर्वतः, सः रम्यः, कौशलसम्पन्नः, सुखमङ्गलप्रदः। तृतीयः रोहितः रोहिणा नाम, रत्नसमृद्धः, तत्रैव इन्द्रः तान् रक्षति। प्रजापतिरपि तत्र प्रसन्नः, सः सर्वं स्वयमेव व्यवस्थां करोति; तत्र न मेघाः वर्षन्ति, न शीतं नोष्णं यथा अन्यत्र। त्रिषु द्वीपेषु न च वर्णाश्रमविचारः, न ग्रहाः, न चन्द्रः, न द्वेषः, न मत्सरः, न भयम्। तत्र ओषधयः, जलानि, पर्वतानि स्रोतांसि च सन्ति; षड्रसान्नं स्वयमेव उपजायते। तेषु न च नीचोच्चभावः, न लोभः, न स्वामित्वबुद्धिः; जनाः स्वस्थाः, बलिनः, पूर्णसुखभाजः। त्रिंशत्सहस्रवर्षपर्यन्तं तत्र जनाः मनःसिद्धौ स्थिताः, सुखायुः, रूपसम्पन्नाः, धर्मशीलाः, ऐश्वर्ययुक्ताः च। शाल्मल्याः अन्ते त्रिषु द्वीपेषु एषा व्यवस्था बोध्या; शुभः शाल्मल्याः अन्तःक्रमः एवमुक्तः। शाल्मलीद्वीपः वृताकारः, चक्रवत् परिवृत्तः, सुरोदसागरैः परिवृतः, यः तस्य द्विगुणः। अधुना षष्ठं द्वीपं गोमेदकं वर्णयामि, हे मुनयः; सुरोदसागरः गोमेदकेन परिवृतः। तस्य विस्तारः शाल्मल्याः द्विगुणः; तत्र द्वौ पर्वतौ विज्ञेयौ, उभौ विशिष्टौ। आद्यः सुमना पर्वतः, स्वाभाविकाञ्जनमयः; द्वितीयः कुमुदः पर्वतः, सर्वौषधिसम्पन्नः। सः सुवर्णमयः, परमशोभनः, पूज्यः; गोमेदकः मधुरोदसागरैः परिवृतः। षष्ठः सागरः, यः सुरोदस्य द्विगुणः, तत्र विस्तीर्णौ धातकीकुमुदौ हव्यपुत्रौ। प्रथमः प्रदेशः सौमनः, धातकीखण्डनामकः; सः प्रथमभागः धातकीखण्ड इति स्मृतः। गोमेदनामकः प्रदेशः सर्वसुखदः, द्वितीयः कुमुदः, ततः कुमुदप्रदेशः। एते द्वौ पर्वतौ वृताकारौ, शेषाः सर्वे उन्नताः; तस्य द्वीपस्य पूर्वे सुमना पर्वतः स्थितः। सः पूर्वपश्चिमदिशि आधारैः समुद्रपर्यन्तं विस्तारः; पश्चिमभागे कुमुदः तद्वत् एव स्थितः। एतेषां पर्वतानां आधारैः प्रदेशः द्विधा विभक्तः; दक्षिणभागः धातकीखण्डः इति कथ्यते। उत्तरभागे कुमुदः द्वितीयः प्रदेशः, एते द्वौ जनसमृद्धौ गोमेदस्य विस्तारः। अधुना सप्तमं श्रेष्ठं द्वीपं वर्णयिष्यामि; तस्य सागरः इक्षुरससम्भूतः, सः गोमेदस्य द्विगुणः। तं परिवृत्य पुष्करद्वीपः स्थितः, पद्मैः परिवेष्टितः; पुष्करे अन्तः चित्रसानुः पर्वतः शोभनः, महान्, वर्णसमुच्चययुक्तः। तस्य शिखराणि रत्नमण्डितानि, शिलाजालसम्भूतानि; चित्रसानुः पर्वतः द्वीपस्य पूर्वार्धे विराजते। सः सप्तविंशत्यधिकसहस्रयोजनपरिमितः, चतुर्विंशद्योजनमायतः, महाबलसम्पन्नः। पश्चिमार्धे मानसः पर्वतः स्थितः, तटसमीपे, पूर्वचन्द्रवत् उद्भासमानः। सः एकपञ्चाशद्युत्तरसहस्रयोजनमायतः; तस्य पुत्रः महावीतः पश्चिमार्धस्य रक्षकः। पूर्वार्धे पर्वतस्य प्रदेशः अपि द्विधा विभक्तः; पुष्करः मधुरोदसागरैः परिवृतः। विस्तारतः परिधिः च गोमेदस्य द्विगुणः; तत्र जनाः त्रिंशत्सहस्रवर्षपर्यन्तं जीवन्ति। एवं सप्तद्वीपविस्तारः, तेषां पर्वतानां, नदीनां, सागराणां च दिव्यवर्णनं क्रमेण संक्षेपेण उपवर्णितम्।