एवं सप्तमं तु महतीत्युच्यते, सा च धृतिरिति प्रसिद्धा। एताभ्यः शतशः सहस्रशश्चान्याः नद्यः समुत्पद्यन्ते। ताः सर्वाः नद्यः यत्रेन्द्रः वर्षति तत्र प्रवहन्ति। एवं कुशद्वीपस्य विन्यासः सम्पूर्णतया निरूपितः। शाकद्वीपस्यापि विस्तारः शाश्वतः संप्रकाशितः। कुशद्वीपः सर्पिस्सलिलसमुद्रेण परिवेष्टितः स्थितः। सर्वतः स द्वीपः पूर्णचन्द्रवत् परिवृतः, तस्य व्यासपरिधी क्षीरसागरस्य द्विगुणः परिगण्यते। अथ क्रौञ्चद्वीपस्य वर्णनं करिष्यामि, यस्य विस्तारः कुशद्वीपस्य द्विगुणः। स च क्रौञ्चद्वीपः सर्पिस्सलिलसमुद्रेण चक्रवालाकार्यन्तरालेन समन्तात् परिवेष्टितः। तत्र द्वीपे श्रेष्ठाः पर्वताः विद्यन्ते—एकः देवन इति पर्वतः, तस्मादूर्ध्वं गोविन्दः पर्वतः। गोविन्दात्परं क्रौञ्चः प्रथमः पर्वतः, क्रौञ्चात्परं पावनकः, पावनकात्परं अन्धकारकः। अन्धकारकात्परं देवावृत् नाम पर्वतः, तस्मादूर्ध्वं पुण्डरीकः महापर्वतः। एते सप्त पर्वताः क्रौञ्चद्वीपस्य रत्नमयाः, प्रत्येकः वर्षपर्वतः पूर्वस्मात् द्विगुणः। तेषां वर्षाणि नामतः शृणु—क्रौञ्चस्य कुशलं वर्षं, वामनस्य मनोनुगं वर्षम्। मनोनुगात्परं उष्णं तृतीयं वर्षम्, उष्णात्परं पावनकं, पावनकात्परं अन्धकारकं वर्षम्। अन्धकारकवर्षात्परं मुनिदेशः, ततोऽनन्तरं दुन्दुभिस्वनः इति कीर्त्यते। तत्र तेषु वर्षेषु जनाः शुद्धाः, प्रायशः शुक्लवर्णाः, सिद्धचारणैः सह मिश्रिताः। तत्र नद्यः पुण्याः, प्रत्येकवर्षे प्रवहन्त्यः श्रूयन्ते—गौरी, कुमुद्वती, संध्या, रात्रिः, मनोजवा, ख्यातिः, पुण्डरीका, तथा गङ्गा इति सप्त नद्यः प्रसिद्धाः। तासां समीपे सहस्रशोऽन्याः नद्यः वहन्ति, सर्वाः जलसमृद्धाः। एवं तेषां वर्षाणां स्वरूपं सर्वं यथाक्रमं शतसंवत्सरैः अपि न सम्पूर्णं वर्णयितुं शक्यते। तत्र प्राणिनां सृष्टिप्रलयमपि वक्ष्यामि, शाल्मलीद्वीपस्य वर्णनं शृणु। शाल्मलीद्वीपः क्रौञ्चद्वीपस्य द्विगुणः, तं दधिसलिलसमुद्रः परिवेष्टितः। तत्र ग्रामाः पुण्याः, जनाः दीर्घायुषः, कदापि दुर्भिक्षं न भवति, पृथिव्याः तेजसश्च बलेन युक्ताः। तत्र प्रथमः पर्वतः सूर्यसङ्काशः सुमना नाम, मध्यः पीतः, ततः कुम्भमयः पर्वतः। सर्वसुख इति तृतीयः पर्वतः, दिव्यौषधिसंपन्नः, तत्र सुवर्णमयः पर्वतः भ्रमरपक्षसदृशः। तत्रैव महान् दिव्यः रोहितः पर्वतः, स रम्यः, कौशलसम्पन्नः, सुखसमृद्धिं वहति। तृतीयः रोहितः रोहिणा इति प्रसिद्धः, तत्र रत्नानि बहूनि, तान्यिन्द्रः स्वयमेव रक्षति। तत्र प्रजापतिः सन्तुष्टः सन् सर्वं स्वयमेव व्यवस्थितवान्। तत्र मेघाः न वर्षन्ति, न शीतं न चोष्णं यथा अन्यत्र। त्रिषु द्वीपेषु न जातिभेदः, नाश्रमभेदः, न ग्रहाः, न चन्द्रः, न द्वेषः, न मत्सरः, न भीः। तत्र वनस्पतयः, सलिलानि, पर्वतानां स्रोतांसि च बहुलानि; षड्रसयुक्तं भोजनं तेषां स्वयमेव उपलभ्यते। तत्र न च नीचः, न उच्चः, न लोभो, न स्वत्वमस्ति; जनाः आरोग्यसम्पन्नाः, बलवन्तः, परमसुखेन युक्ताः। ते त्रिंशत्सहस्रवर्षाणि मानसिकसिद्धौ स्थित्वा, सुखं, दीर्घायुः, सौन्दर्यं, पुण्यं, ऐश्वर्यं च भुञ्जते। शाल्मल्याः अन्ते, त्रिषु द्वीपेषु, एषा व्यवस्था विज्ञेया; शुभा द्वीपव्यवस्था शाल्मल्याः अन्ते निरूपिता। स द्वीपः पूर्णमण्डलाकृतिः, चक्रवत् परिवेष्टितः, सुरोदा नाम समुद्रेण द्विगुणेन परिवृतः। अथ षष्ठं द्वीपं गोमेदकं वर्णयिष्यामि, हे मुनयः! सुरोदा समुद्रः गोमेदकेन परिवेष्टितः। तस्य विस्तारः शाल्मल्याः द्विगुणः; तत्र द्वौ पर्वतौ विशेषतः ज्ञेयौ। प्रथमः सुमना नाम पर्वतः, स्वाभाविकाञ्जनसम्भूतः; द्वितीयः कुमुदः, सर्वौषधिसम्पन्नः। स सुवर्णमयः, विशुद्धः, पूज्यश्च; गोमेदकः मधुरसलिलसमुद्रेण परिवेष्टितः। षष्ठः समुद्रः, सुरोदात् द्विगुणः, तत्र विशालौ धातकीकुमुदौ हव्यस्य पुत्रौ स्थितौ। प्रथमं वर्षं सौमनं, धातकीभागः, तद् प्रथमं धातकिभाग इति स्मृतम्। गोमेदाख्यं वर्षं सर्वानन्दमयं, ततः द्वितीयं कुमुदं, कुमुदस्य द्वितीयं वर्षम्। एते द्वौ पर्वतौ वर्तुलौ, अन्ये सर्वे उन्नताः; तस्य द्वीपस्य पूर्वे सुमना पर्वतः स्थितः। स पूर्वपादतः पश्चिमपादान्तं यावत् समुद्रपर्यन्तं स्थितः; पश्चिमभागे कुमुदः तद्वत् स्थितः। एवं महर्षयः, द्वीपानां दिव्यविन्यासः, पर्वतानां महिमानः, नदीनां पुण्यप्रवाहः, तेषां जनानां सुखदुःखरहितजीवनं, सर्वं यथाक्रमं सम्यक् निरूपितम्।