एवं कुशद्वीपे सप्त पर्वतानि यथाक्रमं वर्णितानि। तेषां सप्त क्षेत्राणि पृथग् पृथग् वर्णयितुं इच्छामि। कुमुदस्य क्षेत्रं श्वेतं नाम्ना प्रसिद्धम्, उन्नतस्य क्षेत्रं लोहितं इति कथ्यते। वेणुमण्डलस्य क्षेत्रं अपि तेनैव नाम्ना विख्यातम्। बलाहकस्य क्षेत्रं जीमूतं स्वस्वरूपेण प्रख्यातम्। द्रोणस्य क्षेत्रं हरिकं, लवणं पुनः स्मृतम्। कङ्कस्य क्षेत्रं ककुनं, धृतिमत् इत्यपि प्रसिद्धम्। महिषस्य क्षेत्रं महिषं, प्रभाकरं च कथ्यते। ककुद्मिनः क्षेत्रं कपिलं नाम्ना प्रसिद्धम्। एते सप्त क्षेत्राणि, सप्त पर्वतानि च, पृथग् पृथग् विशिष्टानि; तेषां मध्ये नद्यः अपि ज्ञातव्या। तत्र अपि सप्त नद्यः प्रत्येक क्षेत्रे स्मृताः, द्वौ द्वौ नाम्नी, सर्वाः पुण्यजलाः। तत्र धूतपापा नदी, योनिः पुनः स्मृता; सीता द्वितीया, तथा निशा इत्यपि प्रसिद्धा। पवित्रा तृतीया, वितृष्णा चान्या; चतुर्थी ह्लादिनी, चन्द्रभा इत्यपि स्मृता। विद्युत्च पञ्चमी, शुक्ला अपि प्रसिद्धा; पुन्ड्रा षष्ठी, विभावरी नाम्ना च स्मृता। महती सप्तमी, धृति इत्यपि कथ्यते; एतेभ्यः शतशः सहस्रशः अन्याः नद्यः उत्पद्यन्ते। ताः नद्यः यत्र इन्द्रः वर्षति, तत्र प्रवहन्ति। एवं कुशद्वीपस्य व्यवस्था तवोक्ताः। शाकद्वीपस्य विस्तारः अपि शाश्वतः घोषितः; कुशद्वीपः तुप्तघृतोदकेन समुद्रेण परिवृतः। सर्वतः महाद्वीपः चन्द्रवत् परिवेष्टितः; तस्य विस्तारः क्षेत्रं च क्षीरसमुद्रस्य द्विगुणः। अधुना क्रौञ्चद्वीपस्य वर्णनं करिष्यामि; तस्य विस्तारः कुशद्वीपस्य द्विगुणः। क्रौञ्चद्वीपः तुप्तघृतोदकेन समुद्रेण चक्रवलयाकारं सम्यक् परिवेष्टितः। तत्र पर्वतानां श्रेष्ठाः सप्त पर्वता दृश्यन्ते। देवना पर्वतः प्रथमः, तस्य परं गोविन्दः पर्वतः। गोविन्दस्य परं क्रौञ्चः पर्वतः, तस्य परं पावनकः, पावनकस्य परं अन्धकारकः। अन्धकारकस्य परं देवावृत् पर्वतः, देवावृतस्य परं पुण्डरीकः महापर्वतः। एते सप्त पर्वता रत्नमयाः, प्रत्येकः क्षेत्रपर्वतः पूर्वस्य द्विगुणः। अधुना तस्य क्षेत्राणि नामानि शृणु। क्रौञ्चस्य क्षेत्रं कुशलं, वामनस्य मनोनुगं। मनोनुगस्य परं उष्णं तृतीयं क्षेत्रं, तस्य परं पावनकं, पावनकस्य परं अन्धकारकं। अन्धकारकस्य क्षेत्रं मुनिदेशः, तस्य परं दुन्दुभिस्वनं इति कथ्यते। तत्र जनाः शुद्धाः, प्रायः गौरवर्णाः, सिद्धचारणैः मिश्रिताः; तत्र नद्यः पुण्याः, प्रत्येक क्षेत्रे प्रवहन्ति। गौरी, कुमुद्वती, संध्या, रात्रिः, मनोजवा, ख्याती, पुण्डरीका, गङ्गा च सप्त नद्यः स्मृताः। तेषां समीपे सहस्रशः अन्याः नद्यः प्रवहन्ति; ताः नद्यः बहुधा, जलसमृद्धाः। तेषां क्षेत्राणां स्वरूपं, क्रमशः, शतवर्षेण अपि पूर्णं वर्णयितुं न शक्यते। तत्र जनानां सृष्टिः, विनाशः च — अधुना शाल्मलीद्वीपस्य वर्णनं शृणु। शाल्मलीद्वीपः क्रौञ्चद्वीपस्य द्विगुणः, तुप्तदधोदकेन समुद्रेण परिवृतः। तत्र नगराणि धर्मिष्ठानि; तत्र जनाः दीर्घकालं जीवन्ति, तत्र दुर्भिक्षं न विद्यते, भूमिशक्त्या तेजसा च युक्ताः। तत्र प्रथमः पर्वतः सुमना नाम्ना सूर्यवत् दीप्तिमान्; मध्यः पर्वतः पीतः, अनन्तरं घटमयः पर्वतः। सर्वसुखः नाम्ना तृतीयः पर्वतः, दिव्यौषधिभिः सम्पन्नः; सुवर्णमयः पर्वतः भृङ्गपक्षवत् शोभमानः अपि तत्र। तत्र रोहितः दिव्यः महापर्वतः, रम्यः, कौशलः, सुखसमृद्धिः। तृतीयः रोहितः, रोहिणा नाम्ना प्रसिद्धः, तत्र बहवः रत्नानि, इन्द्रः तान् रक्षति। तत्र प्रजापति स्वयम् सन्तुष्टः, सर्वं व्यवस्थितं करोति; तत्र मेघाः न वर्षन्ति, न शीतं, न उष्णं यथा अन्यत्र। तत्र त्रिषु द्वीपे जातिवर्णाश्रमविचारः नास्ति; न ग्रहाः, न चन्द्रः, न स्पर्धा, न मत्सरः, न भयम्। तत्र वनस्पतयः, जलानि, पर्वतस्रोतांसि च बहुलानि; षड्रसस्य आहारः तेषां स्वयमेव प्रादुर्भवति। तत्र न च नीचः, न उच्चः, न लोभः, न स्वामित्वम्; जनाः आरोग्ययुक्ताः, बलवन्तः, पूर्णसुखानन्दमयाः। तत्र त्रिंशत्सहस्रवर्षाणि मनसि स्थित्वा, सुखं, दीर्घायुः, सौन्दर्यं, धर्मं, ऐश्वर्यं च उपभुञ्जते। शाल्मलीद्वीपस्य अन्तेषु त्रिषु द्वीपेषु, एषा व्यवस्था विज्ञेयाः; शुभः द्वीपानां क्रमः शाल्मलीद्वीपस्य अन्ते यथाक्रमं वर्णितः।