अत्रैव हेमपर्वतः स महान् पर्वतः, यः हरितालशिखरैः समन्वितः, सर्वतः द्वीपं परिवेष्टयति। तृतीयः पर्वतः बलाहकः, स्वाभाविकाञ्जनशिखरो, 'द्युतिमान्' इति प्रसिद्धः, स एव महान् पर्वतः। चतुर्थः पर्वतः द्रोणः, यत्र औषधयः संपन्नाः वर्धन्ते, विशेषतः विशल्यकरणी मृतसञ्जीवनी च। स एव पर्वतः, पुष्पैः समृद्धः, 'पुष्पवान्' इति कथ्यते; तेषु पञ्चमः पर्वतः 'कङ्क' इति नाम्ना, रसेन पूर्णः। 'कुशेशय' इति अपि स एव भूधरः, दिव्यपुष्पफलयुतः, दिव्यौषधिसंयुक्तश्च। षष्ठः पर्वतः तत्र 'महिष' इति, मेघसदृशः, 'हरि' इति च प्रसिद्धः। तत्र अग्निः निवसति, 'महिष' इति नाम्ना, स सप्तमः पर्वतः, आपां समुत्पन्नः; तस्य शिखरं 'ककुद्मान्' इति कथ्यते। 'मन्दर' इति स शुभः पर्वतः, सर्वभूतधातुसंयुक्तः; 'मन्द' इति शब्दः गुह्यस्य प्रकाशकः। जलानि विदारयति इति 'मन्दर' इति कथ्यते; तत्रैव इन्द्रः स्वयं नानाविधरत्नानि रक्षति। प्रजापतिं गृहीत्वा, भूतानां मध्ये विभागः कृतः; तेषु अन्तःसंस्थानं द्विगुणम् इति स्मर्यते। एवं सप्त पर्वताः कुशद्वीपे निरूपिताः; अधुना तेषां सप्त क्षेत्राणि पृथक् पृथक् वक्ष्यामि। कुमुदस्य क्षेत्रं 'श्वेत' इति, उन्नतस्य अपि तथैव; उन्नतस्य क्षेत्रं 'लोहित' इति विख्यातम्। 'वेणुमण्डलक' इति अपि तस्य नाम; बलाहकस्य क्षेत्रं 'जीमूत' इति, स्वस्वरूपयुक्तम्। द्रोणस्य क्षेत्रं 'हरिक' इति, 'लवण' इति पुनः स्मृतम्; कङ्कस्य क्षेत्रं 'ककुन' इति, 'धृतिमत्' इति अपि। महिषस्य क्षेत्रं 'महिष' इति, 'प्रभाकर' इति च; ककुद्मिनः क्षेत्रं 'कपिल' इति प्रसिद्धम्। एते अपि सप्त क्षेत्राणि, सप्त पर्वताः च पृथक्तया विशेष्यन्ते; तेषां मध्ये नद्यः अपि शृणु। तत्र अपि सप्त नद्यः प्रत्येकक्षेत्रे स्मृताः; सर्वाः द्विनाम्नः, सर्वाः पुण्यजलानि मत्ताः। 'धूतपापा' इति एका नदी, 'योनि' इति पुनः स्मृता; द्वितीया 'सीता', 'निशा' इति च। तृतीया 'पवित्रा', 'वितृष्णा' इति च; चतुर्थी 'ह्लादिनी', 'चन्द्रभा' इति अपि। 'विद्युच्चा' इति पञ्चमी, 'शुक्ला' इति अपि; षष्ठी 'पुण्ड्रा', 'विभावरी' इति च। सप्तमी 'महीती', 'धृति' इति अपि; एभ्यः शतशः सहस्रशः च अन्याः नद्यः प्रवर्तन्ते। ताः नद्यः यत्र इन्द्रः वर्षति तत्र प्रवहन्ति; एवं कुशद्वीपस्य व्यवस्था तवोक्तम्। शाकद्वीपस्य विस्तारः अपि प्रोक्तः, यः शाश्वतः; कुशद्वीपः घृतोदकेन समन्तात् परिवेष्टितः। सर्वतः स महाद्वीपः चन्द्रवत् परिवेष्टितः; विस्तारतः परिधिना च क्षीरसागरस्य द्विगुणः इति गण्यते। अधुना क्रौञ्चद्वीपस्य वर्णनं करिष्यामि; तस्य विस्तारः कुशद्वीपस्य द्विगुणः। घृतोदकसागरः क्रौञ्चद्वीपं परिवेष्टयति, यन्त्रचक्रवालार्धपरिमाणेन। तत्र द्वीपे प्रमुखाः पर्वताः दृश्यन्ते; 'देवन' इति पर्वतः, तस्मात् परं 'गोविन्द' इति पर्वतः। गोविन्दस्य परतः 'क्रौञ्च' इति आदिपर्वतः; तस्मात् परं 'पावनक', तस्मात् परं 'अन्धकारक' पर्वतः। अन्धकारकस्य परतः 'देवावृत्' इति पर्वतः, तस्मात् परं 'पुण्डरीक' इति महापर्वतः। एते सप्त पर्वताः क्रौञ्चद्वीपस्य रत्नमयाः; प्रत्येकं वर्षपर्वतं पूर्वस्मात् द्विगुणं विस्तारतः। अधुना तस्य क्षेत्राणि नामानि वक्ष्यामि; शृणु—क्रौञ्चस्य क्षेत्रं 'कुशल' इति, वामनस्य 'मनोनुग' इति। मनोनुगस्य परं तृतीयं क्षेत्रं 'उष्ण' इति; तस्मात् परं 'पावनक', तस्मात् परं 'अन्धकारक'। अन्धकारकस्य क्षेत्रं 'मुनिदेश', तस्मात् परं 'दुन्दुभिस्वन' इति स्मृतम्। तत्र जनाः शुद्धाः, प्रायः शुक्लवर्णाः, सिद्धचारणैः सह मिश्रिताः; तत्र नद्यः पुण्याः, प्रत्येकक्षेत्रे प्रवहन्त्यः। 'गौरी', 'कुमुद्वती', 'संध्या', 'रात्रि', 'मनोजवा', 'ख्याती', 'पुण्डरीका', तथा 'गङ्गा' इति सप्त नद्यः स्मृताः। तासां समीपे सहस्रशः अन्याः नद्यः प्रवहन्ति; ताः नद्यः बहुवत्यः, जलसमृद्धाः। एतेषां क्षेत्राणां स्वभावः, सर्वेषां परम्परया, शतसंवत्सरैः अपि सम्यक् वर्णयितुं न शक्यते। तत्र भूतानां सृष्टिः च विनाशः च, अधुना शृणु, शाल्मलीद्वीपस्य विषये वदामि। शाल्मलीद्वीपः क्रौञ्चद्वीपस्य द्विगुणः, दधिदकसागरेण परिवेष्टितः। तत्र ग्रामाः पुण्याः; जनाः दीर्घकालं जीवन्ति, मृत्युः चिरात् आगच्छति, दुर्भिक्षं कदापि न भवति, यतो हि ते भूमिबलवर्चसि युक्ताः।