शाल्मलः तु रत्नमालया निर्मितः तिष्ठति तत्र विभागकर्ता इव, तस्य पार्श्वे महान् रजतपर्वतः अस्तु नाम स्थितः। तत्रैव सोमकः इति ख्यातः पर्वतः, यत्र प्राचीनकाले देवाः मातुः कृते गरुडसहाय्येन अमृतं समानीय समवेताः आसन्। तस्मात् परतः आंबिकेय इति पर्वतः, सुमना इति अपि प्रसिद्धः, यत्र हिरण्याक्षः वराहरूपेण भगवता निहतः। आंबिकेयस्य परतः शोभनः विभ्राजः पर्वतः अस्ति, सर्वैः औषधिभिः आवृतः, महान् स्फटिकगिरिः इति प्रसिद्धः। तस्मात् पर्वतात् वह्निः प्रकाशितः इति सः विभ्राजः इति कथ्यते; अत्रैव सः केशवः इति अपि प्रसिद्धः, यतः तस्मात् वायुः प्रवहति। एतेषां पर्वतानां देशान् अहं वर्णयिष्यामि, द्विजश्रेष्ठ, तेषां नामानि यथाक्रमं शृणु। पर्वतानां यथा नामानि, तथैव तेषां देशानां नामानि; उदयस्य देशः उदयः एव, जलधारस्य च देशः प्रसिद्धः। प्रथमः देशः गतभयः इति, द्वितीयः जलधारदेशः सुकुमारः इति स्मृतः। ततोऽनन्तरं शैशिरः इति देशः, तस्यैव नाम, नारदस्य देशः कौमारः, स एव सुखोदयः इति च। श्यामपर्वतस्य देशः अनीचकः, मुनिभिः सः आनन्दकः शुभः इति अपि कथितः। सोमकस्य पुष्पसमृद्धः शुभदेशः असितदेशः इति बोध्यः, स एव सोमकः इति कथ्यते। आंबिकायाः देशः मैनाकः, क्षेमकः अपि, सा एव निर्मिता; केसरपर्वतः महाद्रुमः इति स्मृतः, स एव धवः अपि, तस्य देशः विभ्राजः इति प्रसिद्धः। तस्य द्वीपस्य परिमाणं दीर्घता च, लघुता च, जम्बूद्वीपेनैव मीयते; तस्य मध्ये महान् वृक्षः स्थितः। तत्र शाक इति महावृक्षः अस्ति, तस्यैव जनाः तेन सह संलग्नाः; तत्र देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, चारणैः सहिताः वसन्ति। ते तत्र विचरन्ति, रमन्ते च, तैः सह दृश्यन्ते; तत्र पुण्याः समुदायाः, चतुर्वर्णसम्पन्नाः। सप्त नद्यः तत्र देशेषु प्रवहन्ति, सर्वाः समुद्रं प्रति यान्ति; सर्वाः द्विनाम्न्यः, सप्तधा गङ्गा इति स्मृता। प्रथमगङ्गा सुकुमारी, शुभा, शिवजलधारिणी, सा एव मुनितप्ता इति नदी प्रसिद्धा। सुकुमारी द्वितीया नाम्ना, तपसा सिद्धा; नन्दा तृतीया, पावनी, इति कथ्यते। शिबिका चतुर्थी, सा द्वेधा स्मृता; इक्षुः पञ्चमी, तथैव कुहू। वेणुका, अमृता षष्ठी, सुकृता, गभस्ती सप्तमी इति प्रसिद्धाः। एता सप्त, शिवजलधारिण्यः, प्रतिवर्षं शाकद्वीपवासिनः सर्वान् जनान् पिपालयन्ति। अन्याः नद्यः, प्रवाहाः, सरांसि च, जलसमृद्धानि, यत्र यत्र इन्द्रेण वर्षा कृता, तत्र तत्र सम्प्राप्तानि। तासां पुण्यनदीनां नामानि, प्रमाणानि च, सर्वथा न शक्यन्ते गणयितुम्। तत्र जनाः सदा प्रमुदिताः, ताः नद्यः पिबन्ति; ते शान्ताः, निर्भयाः, सदा सुखिनः इति वर्ण्यन्ते। सप्त ख्याताः देशाः, सुखसंपन्नाः, आरामदायिनः, क्षेमयुक्ताः, नवानपि सहिताः, चतुर्वर्णाश्रमधर्मनिष्ठाः। सर्वे स्वस्थाः, दृढदेहाः, मृत्युवर्जिताः; न तत्र हानिः, न च वृद्धिः। तत्र न चतुर्षु युगेषु यथा आयुविभागः, न तत्र; तत्र कालः त्रेतायुगवत् प्रवर्तते। शाकद्वीपे च अन्येषु पञ्चस्वपि द्वीपेषु, सर्वत्रैव एषा स्थितिः बोध्या; देशानुसारात् कालः स्वाभाविकः इति मन्यते। तत्र कदापि न वर्णाश्रमसंकरः, न धर्मात् व्यतिक्रमः, न च दुःखम्; ते जनाः अविच्छिन्नं सुखं अश्नुते। न तत्र मोहः, न लोभः, न मत्सरः, न द्वेषः, न च भीः; न च प्रकृतिविपर्यासः, एष एव स्वभावः। न तत्र कालः, न दण्डः, न दण्डयिता; धर्मं ज्ञात्वा, ते स्वधर्मेण परस्परं रक्षन्ति। तत्र कुश इति महावृत्तद्वीपः अस्ति, नद्यः, जलानि, मेघोपमाः पर्वतैः परिवृतः। सः सर्वैः रत्नैः अलङ्कृतः, मणिमुक्तादिभिः, अन्यैः रम्यैः, विचित्ररूपैः, रमणीयप्रदेशैः शोभितः। सर्वत्र पुष्पफलवृक्षैः परिपूर्णः, सदा धनधान्यसमृद्धः, नित्यं पुष्पफलाच्छादितः, सर्वरत्नैः परिवृतः। सर्वतः ग्राम्यैः, मृगैः च, सर्वप्रकारैः पशुभिः आवृतः; कुशद्वीपस्य वर्णनं संक्षेपेण शृणु। ततः अहं सम्यक् तृतीयम्, कुशद्वीपं वर्णयिष्यामि, यः सर्वतः क्षीरसागरपरिवृतः। सः शाकद्वीपात् द्विगुणः, तत्र अपि सप्त पर्वताः, रत्नोत्पादनस्थानानि इति प्रसिद्धाः। तत्र रत्नमयाः पर्वताः, नद्यश्च; तेषां नामानि मम वचः शृणु। सर्वे द्विनाम्नः, यथा शाकद्वीपे। प्रथमः पर्वतः सूर्यसङ्काशः कुमुदः, स एव विद्रुमोच्चयः इति महान् पर्वतः। द्वितीयः पर्वतः तत्र उन्नतः इति प्रसिद्धः, सर्वधातुमयशृङ्गः, शिलासमूहैः आवृतः।