दक्षिणस्य सागरस्य दिशि ते महान्तः पर्वताः चक्रपर्वतस्य च मैनाकस्य च मध्ये दिवं स्पृशन्तः स्थिताः। तत्रैव संवर्तकाख्यः अग्निः तं जलं पिबति; समुद्रे स्थितः अग्निः तु और्वः वडवामुखनाम्ना प्रसिद्धः। एवं चत्वारः एते पर्वताः लवणसिन्धौ संस्थिताः, यदा कालेन सोमस्य कला इन्द्रभीत्या छिद्यमानाः आसन्। तेषां मध्ये सोमस्य वृद्धिक्षययोः निमज्जनं दृश्यते; एते भारतस्य प्रदेशविभागाः यथोक्तं वर्णिताः। केचित् अत्र दृश्यन्ते, अन्ये तु अन्यत्र, यथोक्तम्; तेषां गुणैः वर्षा अपि क्रमशः वर्धते। तेषु देशेषु प्रजाः स्वास्थ्यायुःधर्मकामार्थैः अंशशः युक्ताः भवन्ति। सर्वेषु तेषु प्रदेशेषु नानाविधानि भूतानि वसन्ति; एवं सर्वं जगत्, इयं च पृथिवी, धार्यते प्रतिष्ठितं च। अद्य तु शाकद्वीपस्य निश्चयं यथास्थितं व्याख्यास्यामि; शृणु, द्विजश्रेष्ठ, शाकद्वीपस्य वर्णनं करिष्ये। स द्वीपः जम्बूद्वीपस्य द्विगुणं विस्तीर्णः, परिधिः तु तस्य त्रिगुणः। लवणसिन्धुना सः द्वीपः परिवृतः; तत्र जनाः पुण्यशीलाः, चिरायैव मृत्युः तेषां आगच्छति। तत्र कदापि दुर्भिक्षं नास्ति, भूमिः शक्तियुक्ता; सप्त तेजस्विनः रत्नभूषिताः पर्वताः अपि तत्र सन्ति। शाकद्वीपे च अन्येषु च द्वीपेषु सप्त पर्वताः प्रत्येकस्मिन्; तेषु त्रयः समाः दीर्घाः च, सर्वेषु दिक्षु प्रदेशपर्वताः। महाश्मशानानि रत्नाकरादीनि नाम्ना, महतीः पर्वतानिव, सर्वतोविस्तीर्णानि तत्र सन्ति। उभयतः लवणक्षीरसिन्धवः गम्भीरौ; अद्य तु शाकद्वीपस्य सप्त दिव्यान् महापर्वतान् वर्णयिष्यामि। प्रथमः पर्वतः मेरुनामकः, देवर्षिगन्धर्वैः परिवृतः; तस्य पूर्वे उदयनाम सुवर्णमयः पर्वतः स्थितः। तत्र वृष्ट्यर्थं मेघाः समुत्पद्यन्ते च वियन्ते; तस्मात् परतः जलधाराख्यः महती जलनिधिपर्वतः स्थितः। सः चन्द्रनामकः, सर्वौषधिसम्पन्नः; तस्मात् इन्द्रः सदा परमं जलं आदत्ते। तत्रैव भीषणः नारदाख्यः दुर्निपातः पर्वतः अस्ति; तत्रैव नारदः पर्वतः च पर्वतः च प्रथमतः उत्पन्नौ। तस्मात् परं विशालः श्यामवर्णः महापर्वतः श्यामनामकः, यत्र जनाः प्रथमं श्यामत्वं प्राप्तवन्तः इति कथ्यते। स एव पर्वतः दुन्दुभिनामकः, श्यामपर्वतसदृशः; तत्रैव पुरा देवाः शब्दमृत्युदुन्दुभिं ताडितवन्तः। शाल्मलानामकः रत्नमालामयः पर्वतः विभागकर्ता; तस्य परतः रजतमयः महानस्तु पर्वतः स्थितः। सः सोमकः इति कथ्यते, यत्र पुरा देवाः मातुः कृते गरुडसहाय्येन अमृतं समानीय समवेताः। तस्य परतः अम्बिकेयाख्यः पर्वतः, सुमनानामापि, यत्र हिरण्याक्षः वाराहावतारेण निहतः। तस्मात् परं शोभनः विभ्राजः पर्वतः, सर्वौषधिभिः आवृतः, महाश्वेतशिलानामकः। तस्मात् अग्निः स्फुरति, तेन स विभ्राजः इति कथ्यते; केशवः अपि तत्र, यतः तस्मात् वायुः प्रवहति। अद्य तेषां पर्वतानां प्रदेशान् वर्णयिष्यामि, द्विजश्रेष्ठ; तेषां नामानि यथाक्रमं शृणु। प्रदेशाः अपि पर्वतानां नाम्नैव प्रसिद्धाः; उदयस्य प्रदेशः उदयः, जलधारस्य प्रदेशः अपि प्रसिद्धः। प्रथमः प्रदेशः गतभय इति, द्वितीयः जलधारस्य सुकुमारः इति स्मृतः। तृतीयः शैशिरः इति, तस्य नाम; नारदस्य कौमारः, सखोदयेति अपि। श्यामपर्वतस्य प्रदेशः अनीचकः, मुनिभिः अपि सः शुभः आनन्दकः इति कथितः। सोमकप्रदेशः पुष्पसमृद्धिः, असितः अपि सः, सोमकः इति प्रसिद्धः। अम्बिकायाः प्रदेशः मैनाकः, क्षेमकः अपि, तया सृष्टः; केसरः पर्वतः महाद्रुमः, धवनामकः अपि, तस्य प्रदेशः विभ्राजः इति कथ्यते। द्वीपस्य परिधिः दीर्घता च संक्षिप्तता च जम्बूद्वीपेन मीयते; मध्ये तत्र महावृक्षः स्थितः। सः वृक्षः शाकनामकः, तस्य जनाः तेन सह संलग्नाः; तत्र देवाः, गन्धर्वाः, सिद्धाः, चारणैः सह वसन्ति। ते तत्र विचरन्ति, तैः सह दृश्यन्ते च; तत्र पुण्यसमूहाः, सर्ववर्णसम्पन्नाः सन्ति। सप्त नद्यः तत्र प्रदेशेषु सिन्धुप्रवाहिन्यः; सर्वाः द्विनाम्न्यः, सप्तधा गङ्गा अपि स्मृता। प्रथमगङ्गा सुकुमारी नाम, शिवोदकधारिणी, मुनितप्ता इति अपि सा नदी प्रसिद्धा। द्वितीया सुकुमारी, तपसा सिद्धा; तृतीया नन्दा, पावनी। चतुर्थी शिबिका, द्विधा स्मृता; पञ्चमी इक्षुः, कुहू अपि। षष्ठी वेणुका च अमृता, सप्तमी सुकृता च गभस्ती इति प्रसिद्धाः। एवं शाकद्वीपस्य विस्तीर्णं, पर्वतविन्यासं, नदीप्रवाहं, तत्र स्थितानां जनानां पुण्यजीवनं च मुनिभिः यथावर्णितं, संक्षिप्य कथितम्।