निषधस्य महति शैले विष्णुपदाख्यं सरः प्रतिष्ठितम्, यस्य पुरतः गन्धर्वप्रियाया नदीः प्रवहन्ति स्म। मेरुशिलायाः पार्श्वतः चन्द्रप्रभाख्यं महत्सरः समुत्पद्यते, तस्माद् जम्बूनदी पुण्या निर्गच्छति, या जाम्बूनदं सुवर्णं वहति। पयोदाख्यं सरः नीलवर्णं निर्मलं पद्मैः पूरितं च, तस्मात् पुण्डरीकपयोदयोः द्वे नदी समुत्पद्येते। उत्तमं मानसाख्यं सरः तत्र, यस्मात् मृग्या मृगकान्ते च द्वे नदी प्रवहतः। कुरुभूमिषु सरांसि प्रसिद्धानि, पद्ममत्स्यसमाकुलानि, जयेत्याख्यानी द्वादश संख्या, सागरसमानि दृश्यन्ते। तस्मात् शान्तीमध्व्याख्ये द्वे नदी समुत्पद्येते; किम्पुरुषाद्यष्टसु प्रदेशेषु देवाः वर्षं न प्रेषयन्ति। तत्र स्रोतांसि जलानि च उद्गच्छन्ति, बलाहक, ऋषभ, चक्र, मैनाकाख्याः पुण्यनद्यः प्रवहन्ति। सर्वदिक्स्थिताः सलिलसागरान्तर्गता, चन्द्रकान्त, द्रोण, सुमहान् इत्येते पर्वताः प्रतिष्ठिताः। उत्तरदिकि चक्र, बधिरक, नारदश्च महापर्वताः समुद्रम् अभिप्रविशन्ति। पश्चिमदिक्प्रविष्टाः जीमूत, द्रावण, मैनाक, चन्द्रपर्वताः सागरं यान्ति। दक्षिणदिक्प्रवाहाः पर्वताः चक्रमैनाकयोर्मध्ये दक्षिणमार्गे व्योम्नि स्थिताः। तत्र संवर्तकाख्यः अग्निः तं जलं पिबति, सागरसन्निविष्टोऽग्निः और्वो वडवामुख इत्यपि प्रसिद्धः। एवं चत्वारः पर्वताः लवणोदधौ स्थिताः, यदा चन्द्रकलाः क्षीयन्ते, तदा पूर्वं इन्द्रभीत्या निमग्नाः। तेषां मध्ये शुक्लकृष्णपक्षयोः निमज्जनं दृश्यते; एषा भारतवर्षविभागः संक्षेपेण उक्तः। केचित् अत्र दृश्यन्ते, अन्ये अन्यत्र; तेषां गुणैः वर्षा परिपाकक्रमेण वर्धते। तेषु प्रदेशेषु प्रजाः स्वस्वभागेन आरोग्य, दीर्घायु, धर्म, काम, अर्थैः युक्ताः। तेषु सर्वेषु प्रदेशेषु नानाप्रकाराः प्राणिनः वसन्ति; एवं सर्वं जगदिदं पृथिव्या आधाररूपेण स्थितम्। अथ शाकद्वीपस्य निश्चयं कथयामि; यथास्ति, तथा शृणु द्विजश्रेष्ठ। तस्य विस्तारो जम्बूद्वीपस्य द्विगुणः, परिधिः तु तस्य त्रिगुणः। लवणसागरः तेन द्वीपेन परिवृतः; तत्र जनाः धर्मिष्ठाः, चिरायैव मृत्युः तेषां आगच्छति। तत्र कदाचन दुर्भिक्षं नास्ति, भूमिः तेजसा युक्ता; सप्त रत्नमयाः दिव्याः पर्वताः तत्र शोभन्ते। शाकद्वीपे चान्येषु द्वीपेषु अपि सप्त सप्त पर्वताः; त्रयः तु समवायिनः, सर्वदिक्स्थिताः प्रदेशपर्वताः। महाश्मशानानि रत्नाकराद्याख्यानि, सर्वदिक्प्रसारितानि, महतीन्युत्तिष्ठन्ति। उभयोः पार्श्वयोः लवणक्षीरसागरौ गम्भीरौ; अद्य शाकद्वीपे सप्त दिव्यान् महापर्वतान् वर्णयामि। प्रथमः मेरुः, देवर्षिगन्धर्वसंवृतः; तस्य पूर्वे उदय इति सुवर्णपर्वतः। तत्र मेघाः वर्षार्थं समुत्पद्यन्ते; तस्य परे जलधाराख्यः महापर्वतः स्थितः। सः चन्द्र इत्युच्यते, सर्वौषधिभिः समन्वितः; तस्मात् इन्द्रः सदा परमं जलम् आदत्ते। तत्र नारद इत्याख्यः दुर्गमः पर्वतः, तत्रैव नारदपर्वतौ प्रथमे समुत्पन्नौ। तस्य परे विशालः कृष्णवर्णः श्याम इत्याख्यः पर्वतः, यत्र जनाः प्रथमं कृष्णत्वं प्राप्तवन्तः इति कीर्त्यते। स एव दुण्डुभिः पर्वतः, श्यामसदृशः; तत्रैव देवाः प्राचीनकाले शब्दमृत्युदुण्डुभिं ताडितवन्तः। शाल्मलः रत्नमालामयः पर्वतः विभागरूपेण स्थितः; तस्य परे महाश्वेतपर्वतः अस्त्वित्याख्यः। सोऽपि सोमकः, यत्र प्राचीनकाले देवाः मातुः कृते गरुडसहाय्येनामृतं जगृहुः। तस्य परे आम्बिकेय इत्याख्यः, सुमना इति च प्रसिद्धः; तत्रैव हिरण्याक्षो वाराहरूपेण हतः। आम्बिकेयस्य परे विभ्राज इत्याख्यः तेजस्वी, सर्वौषधिभिः आच्छादितः, महास्फटिकपर्वतः। तस्मात् अग्निः स्फुरति, अतः स विभ्राज इत्युच्यते; केशव इत्यपि अत्र प्रसिद्धः, तस्मात् वातः वायति। एतेषां पर्वतानां प्रदेशान् वर्णयामि, द्विजश्रेष्ठ; तेषां नामानि यथाक्रमं शृणु। पर्वतानां नाम्नैव प्रदेशाः, उदयस्य प्रदेशः उदय इत्युच्यते, जलधारस्य च प्रदेशः प्रसिद्धः। प्रथमः प्रदेशः गतभय इत्याख्यः; द्वितीयः जलधारस्य सुकुमार इत्यस्मिन्स्मृतः। तृतीयः शैशिरः इत्याख्यः; नारदस्य कौमारः, सुखोदय इति च। श्यामपर्वतस्य प्रदेशः अनीचक इत्याख्यः, मुनिभिः च आनन्दक इति शुभनाम्ना कथितः। एवं पर्वतसरित्सरोवरप्रदेशविभागैः, नानाप्रकारजीवसमाकुलया, धर्मकामार्थयुक्तया, पृथिव्या विस्तारः, तस्य च महिमा संक्षिप्त्या निवेदितः।