सा सरिता, यथापूर्वं, कठोरप्रदेशान् वेत्रशङ्कुपथांश्च प्लावयन्ती, उज्जानं च कामरून् संक्राम्य, कूथघासाच्छादितभूमिम् अगच्छत्। इन्द्रद्वीपसंनिकर्षे सा लवणोदधिम् प्रविवेश, ततः पावनी त्वरितं पूर्वदिशं प्रति प्रवृत्ता। सा तोमरान् हंसपथांश्च प्लावयन्ती, पूर्वप्रदेशान् अतिक्रम्य, पर्वतम् अनेकस्थलेषु विदार्य कर्णप्रावरणमश्वमुखांश्च आगच्छत्। मेरुं सिंच्य विद्यातरप्रदेशं प्राप्तवती, तत्र शैमिविषये महाह्रदं प्रविवेश। ताभ्यः सरितः शतानि सहस्राणि चान्याः प्रवहन्ति, यतः इन्द्रः वर्षं ववर्ष। वंशौकसाया नदीतीरे सुरभिवनं नाम, यत्र कुवेरात्मा हिरण्यशृङ्गो महात्मा जितेन्द्रियः निवसति। स महाबलपराक्रमी यज्ञं परित्यज्य, तत्र अगस्त्यादिभिः पण्डितैः ब्रह्मराक्षसैः परिवृतः। एते चत्वारः कुवेरस्य पार्षदाः तत्रैव साकं निवसन्ति; एवं पर्वतानिवासिनां सिद्धिः विज्ञेया। तेषां मध्ये धर्मकामार्थाः परस्परसंगेन द्विगुणिताः; हेमकूटशिखरे तद् ह्रदं नागालयं प्रसिद्धम्। तस्मात् सरस्वती ज्योतिष्मतीति ख्याता, या पूर्वपश्चिमसमुद्रमध्ये निमग्ना। निषधगिरौ विष्णुपदं नाम ह्रदं, यतः गन्धर्वप्रियासरिता समुत्पद्यते। मेरुशृङ्गात् चन्द्रप्रभाख्यं महाह्रदं, तत्र पवित्रा जम्बूनदी, यत्र जाम्बूनदं सुवर्णं लभ्यते। पयोदः सरो नीलं शुद्धं पद्मयुतं, तत्र पुण्डरीकपयोदयोः द्वे नद्यः प्रवर्तेते। तद् उत्तममानसाख्यं सरः, तस्मात् मृग्या मृगकान्ते च द्वे नद्यः प्रवहतः। कुरुभूमौ जयाख्यं द्वादश सरांसि प्रसिद्धानि, पद्ममत्स्ययुतानि, सागरसदृशानि। तस्मात् शान्ती मध्वीति द्वे नद्यः प्रवर्तेते; किम्पुरुषाद्यष्टावन्तः प्रदेशेषु देवाः न वर्षन्ति। तत्र निर्गच्छन्ति स्रोतांसि, प्रवहन्ति पुण्यानद्यः बलाहकर्षभचक्रमैनाकाश्च। सर्वतो दृढस्थिताः, लवणोदधौ निमग्नाः, चन्द्रकान्तद्रोणसुमहान् पर्वताश्च। उत्तरदिशि चक्रबधिरकनारदाश्च महोदधिं प्रति उत्क्षिप्य निमग्नाः। पश्चिमाभिमुखाः जीमूतद्रावणमैनाकचन्द्रपर्वताः महोदधिं प्रति अभितः प्रवृत्ताः। ते महापर्वताः दक्षिणसागरतः पर्यन्तं व्याप्य, चक्रमैनाकयोः मध्ये दक्षिणपथे नभः स्पृशन्ति। तत्र संवर्तकाख्यः वह्निः तां जलधारां पिबति; सागरसन्निवेशोऽपि वह्निरौरवो वडवामुखाख्यः। एवं चत्वारः पर्वताः लवणोदधौ स्थिताः, यदा इन्दुकलाः छिद्यमानाः, पूर्वं इन्द्रभीत्या। तेषु शुक्लकृष्णपक्षयोः निमज्जनं दृश्यते; एते भारतवर्षविभागाः यथोक्तं। केचन अत्र दृश्यन्ते, अन्ये तत्र यथोक्तम्; तेषां गुणैः वर्षवृद्धिः क्रमेण दृश्यते। तत्र प्रादेशिकाः जनाः स्वास्थ्यायुषो धर्मकामार्थैः यथांशं संपन्नाः। तेषु प्रदेशेषु नानाविधानि भूतानि वसन्ति; एवं जगदिदं पृथिवी च स्थितं प्रतिष्ठितं च। अथ शाकद्वीपस्य निश्चित्यं प्रवक्ष्यामि; शृणु मे शाकद्वीपवर्णनं द्विजोत्तम। तस्य विस्तारः जम्बूद्वीपस्य द्विगुणः, परिधिश्च विस्तारस्य त्रिगुणः। स लवणसागरः तद्वीपेन परिवृतः; तत्र जनाः पुण्यशीलाः, चिरायैव मृत्युः तेषां भवति। तत्र कदापि दुर्भिक्षं न, भूमिः तेजसा युक्ता; सप्त रत्नमयः दिव्याः पर्वताः तत्र वर्तन्ते। शाकद्वीपे चान्येषु द्वीपेषु सप्त सप्त पर्वताः; त्रयः समाः दीर्घाः सर्वतो दिशि तत्र प्रदेशपर्वताः। तत्र रत्नाकराद्याख्यानि महाश्मशानानि, सर्वतो दीर्घाणि पर्वतानि समुत्थितानि। उभयतः लवणक्षीरसागरौ गभीरौ; अधुना शाकद्वीपे सप्त दिव्यपर्वतान् प्रवक्ष्यामि। तत्र प्रथमः मेरुः, देवर्षिगन्धर्वैः परिवृतः; पूर्वे उदयनाम सुवर्णपर्वतः। तत्र मेघाः वर्षहेतोः समुत्थाय वियन्ति; ततोऽन्यः महदुदकधारी पर्वतः स्थितः। स चन्द्राख्यः, सर्वौषधिसम्पन्नः; तस्मात् इन्द्रः सदा परमं जलं आदत्ते। तत्र नारदाख्यो दुरारोहः महापर्वतः; तत्रैव नारदपर्वतौ प्रथमे समुत्थितौ। ततोऽन्यः श्यामवर्णः महापर्वतः श्यामाख्यः, यत्र जनाः प्रथमतः श्यामत्वं प्राप्तवन्तः कथ्यते। स एव दुण्डुभिः पर्वतः, श्यामपर्वतसदृशः; अत्र पूर्वं देवैः शब्दमृत्युदुन्दुभिः आहतः इति।