एते जनाः चक्षुःनदी च तान् प्लावयित्वा सागरम् अगच्छताम्। तथैव दरदाः, उर्जगवः, गान्धाराः, औरसाः, कुहवः च सागरं प्राप्तवन्तः। शिवपौराः, इन्द्रमरुः, समशक्तयः वसतीनः, सैन्धवाः, उर्वसाः, बर्बाः, कुपथाः, भीमाः, रोमकाः च तया प्रवाहिताः। शुनामुखाः, ऊर्ध्वमरुः, ये च सिन्धुना पोषिताः, गन्धर्वाः, किन्नराः, यक्षाः, राक्षसाः, विद्याधराः, नागाः च तस्याः प्रवाहे निमग्नाः। कलापगामकाः, किम्पुरुषाः, मनुष्याः, किराताः, पुलिन्दाः, कुरवः, भारताः च अपि तया प्लाविताः। पञ्चालाः, कौशिकाः, मत्स्याः, मागधाः, अङ्गाः, ब्रह्मोत्तराः, वङ्गाः, ताम्रलिट्टाः च पुण्या गङ्गया पोषिताः। सा गङ्गा, विन्ध्येन निरुद्धा, दक्षिणसागरम् प्रविष्टवती। ततः सा पुण्या रम्या च नदी पूर्वदिशं प्रवहन्ती, सर्वान् देशान् निषादान् अपि प्लावयामास। तत्रैव मत्स्याः, ऋषिकाः, नलिमुखाः, केकराः, एकर्णजनाः, किराताः च तया प्लाविताः। कालञ्जराः, विकर्णाः, कुषिकाः, स्वर्गमर्त्यवासिनः अपि, समुद्रम् आवृत्य सर्वतीराणि समुपगच्छन्। ततः नलिनी नदी अपि पूर्वदिशं जगाम, दुस्तरमार्गान् इन्द्रद्युम्नस्य सरांसि च प्लावयन्ती। एवं तीक्ष्णदेशान्, वेत्रशङ्कुमार्गान्, उज्जानं, कामरून् च गत्वा कूथतृणाच्छन्नप्रदेशान् प्राप्तवती। इन्द्रद्वीपस्य समीपे सा लवणसागरम् प्रविष्टा; ततः पावनी नदी अपि शीघ्रं पूर्वदिक् प्रवृत्ता। सा तोमरान्, हंसमार्गान्, पूर्वदेशान् प्लावयन्ती, पर्वतम् बहुधा भित्त्वा कर्णप्रावरणम् अश्वमुखांश्च अगच्छत्। मेरुशिखरम् आप्लाव्य, विद्याधरान् गत्वा, शैमिक्षेत्रे महाह्रदं प्रविष्टवती। शतसहस्रशः अपरा नद्यः सरितश्च एतासां नदीनां संगच्छन्ति, यतः इन्द्रः वर्षम् आवहति। वंशौकसा-नदीतीरे सुरभिनामकं वनं अस्ति, यत्र प्राज्ञः जितेन्द्रियः कुबेरात्मजः हिरण्यशृङ्गः वसति। स महाबलपराक्रमी, यज्ञं परित्यज्य, तत्र अगस्त्यादिभिः पण्डितैः ब्रह्मराक्षसैः परिवृतः वर्तते। एते चत्वारः कुबेरस्य परिचारकाः, तत्रैव तेन सह वसन्ति; एवं पर्वतवासिनां सिद्धिः विज्ञेया। तेषां मध्ये धर्मः, कामः, अर्थः च परस्परसंगेन द्विगुणितः; हेमकूटशिखरे तद् ह्रदं नागनिकेतनं प्रसिद्धम्। तस्मात् सरस्वती ज्योतिष्मती नाम नदी प्रवहति, या पूर्वपश्चिमसागरोर्मध्ये निमग्ना। उच्चे निषधपर्वते विष्णुपदनामकं ह्रदं, यतः गन्धर्वप्रियका नदी प्रवर्तते। मेरुपार्श्वे चन्द्रप्रभानाम महाह्रदः, तस्मात् पुण्या जम्बूनदी, यत्र जाम्बूनदं सुवर्णं दृश्यते। पयोदह्रदः नीलः शुद्धः पद्माकीर्णः; तत्र पुण्डरीकाच्च पयोदाच्च द्वे नद्यौ जायेते। एष ह्रदः उत्तरमानसः इति विख्यातः; तस्मात् मृग्या मृगकान्ता च द्वे नद्यौ प्रवर्तेते। कुरुभूमौ ह्रदाः प्रसिद्धाः, पद्ममत्स्यसमृद्धाः; जयानामकाः द्वादश संख्या, सागरसमानाः। तस्मात् शान्ती मध्वी च द्वे नद्यौ प्रवर्तेते; किम्पुरुषाद्यष्टौ प्रदेशेषु देवाः तत्र वर्षं न कुर्वन्ति। तत्र स्वयमेव उदकस्रोतांसि प्रवहन्ति, पुण्यानद्यः बहवः प्रवाहन्ति, बलाहकः, ऋषभः, चक्रः, मैनाकश्च। सर्वतो दृढं स्थिताः, लवणसागरे निमग्नाः, चन्द्रकान्तः, द्रोणः, सुमहान् पर्वतः च। उत्तरस्यां दिशि ते समुद्रं पतन्ति—चक्रः, बधिरकः, नारदः च। पश्चिमदिक् प्रविष्टाः—जीमूतः, द्रावणः, मैनाकः, चन्द्रपर्वतः च—महासागरं गच्छन्ति। ते महान् पर्वताः दक्षिणसागरं प्रति विस्तीर्णाः; चक्रमैनाकयोः मध्ये दक्षिणमार्गे व्योम्नि तिष्ठन्ति। तत्र संवर्तकाख्यः अग्निः तं जलं पिबति; सागरवासी अग्निः और्वः, वडवामुख इति प्रसिद्धः। एवं चत्वारः पर्वताः लवणसागरे स्थिताः, यदा चन्द्रकल्पनायां कर्तिता, पूर्वं इन्द्रभीत्या। तेषां मध्ये निमज्जनं शुक्लकृष्णपक्षयोः दृश्यते; एषा भारतवर्षस्य विभागः यथोक्तम्। केचनात्र दृश्यन्ते, केचित् अन्यत्र यथोक्तम्; तेषां गुणैः वर्षा क्रमशः वर्धते। तत्र प्रजाः स्वांशेन आरोग्यायुःधर्मकामार्थसम्पन्नाः। तेषु प्रदेशेषु विविधाः प्राणिनः वसन्ति; एवं सर्वं जगदिदं पृथिवी धर्मेण धृता प्रतिष्ठिता च। अधुना शाकद्वीपस्य निश्चितिं प्रवक्ष्यामि, यथा अत्र; शृणु मया शाकद्वीपस्य वर्णनं, द्विजोत्तम। तस्य विस्तारः जम्बूद्वीपस्य द्विगुणः, परिधिः तु त्रिगुणः। एष लवणसमुद्रः तेन द्वीपेन परिवृतः; तत्र जनाः पुण्यशीलाः, चिरायैव मृत्युः तेषां आगच्छति।