एतस्मिन्नेव स्थले रमणीयं बिन्दुसरः सरः स्थितम्, यत्र राजर्षिः भगीरथः गङ्गानयनाय बहून् वर्षाणि वासं कृतवान्। तत्रैव मम पूर्वजानां येषां अस्थीनि गङ्गाजलेन प्रक्षालितानि, ते स्वर्गं गताः; तत्रैव त्रिपथगा देवी प्रथमं अवतीर्णा। सा च सोमस्य पादात् जात्वा सप्तधा विभज्य सवित्री स्रवति; तत्र रत्नमयाः यूपाः स्वर्णमयानि च दिव्यानि प्रासादानि दृश्यन्ते। तत्रैव इन्द्रः देवगणैः सह यज्ञानुष्ठानं कृत्वा सिद्धिम् अवाप; तत्रैव छायामार्गः नक्षत्रमण्डलञ्च उज्ज्वलं दृश्यते। रात्रौ तत्र त्रिपथगा देवी प्रभया दीप्तिमती दृश्यते; सा खं स्वर्गं च व्याप्य, भूभृत्यां अवतीर्णा। भगवतः शिवस्य शिरसि सा पतित्वा योगबलेन निरुद्धा; कोपेन पतिताः केचन बिन्दवः भूमौ निपेतुः। तैः एव बिन्दुभिः बहूनि सरांसि जातानि, अतः बिन्दुसरः इति नाम। तदा शिवस्य कोपेन सहसा सा गङ्गा निरुद्धा। देवीगङ्गायाः मनसि स्थितं तस्याः कठोरं संकल्पं ज्ञात्वा, अहं (गङ्गा) सशङ्करः प्रवाहेन पातालं प्रविष्टवती। तदा शङ्करः तस्याः गर्वं विज्ञाय कोपसमन्वितः स्वाङ्गात् नदीं लोपयितुम् उद्यतः। तस्मिन्नेव क्षणे, राजानं भगीरथं पुरतः स्थितं दृष्ट्वा, तस्य शिरासि उद्गता, कृशः, क्षुधया च चित्तविक्षिप्तः सन्, सः चिन्तयामास—"अनेन पूर्वं यज्ञार्थं तर्पितोऽहम्; तत् ज्ञात्वा कोपं निगृह्य वरं दास्यामि" इति। ब्रह्मणः उक्तं वचनं स्मृत्वा, सः स्वशक्त्या निरुद्धां नदीं धृत्वा मुच्य चकार। भगीरथस्य तपसा तुष्टः सः सप्तधा गङ्गां विससर्ज। तत्र त्रयः प्रवाहाः पूर्वदिशं, त्रयः पश्चिमदिशं गताः; सप्तधा विभक्ता सा त्रिपथगा। पूर्वदिशं नलिनी, ह्लादिनी, पावनी इत्येताः प्रवहन्ति; पश्चिमदिशं सीता, चक्षुः, सिन्धुश्च तिस्रः प्रवहन्ति। सप्तमी अनुगाख्या भगीरथं दक्षिणदिशं अन्वगच्छत्; अत एव भागीरथी दक्षिणसागरं प्रविष्टा। एता सप्त गङ्गाः हिमाह्वयं नाम देशं प्लावयन्ति; बिन्दुसरःसरोद्भवाः सप्त पुण्यनद्यः तत्रैव उत्पन्नाः। ताः सप्तनद्यः तान् देशान् पर्वतान् च प्लावयन्ति—कुकुरान्, रौध्रान्, बर्बरान्, यवनान्, खासान् च। तत्रैव पुलिकाः, कुलत्थाः, अङ्गलोक्याः, अन्ये च जनाः; सा नदी हिमालयं भित्त्वा दक्षिणसागरं प्रविष्टा। ततः वीरमरुः, कालिकाः, शूलिकाः, तुकराः, बर्बराः, पहलवाः, पारदाः, शाकाः च—एते च तैः प्लाविताः। चक्षुःनदी अपि तान् प्लावयित्वा सागरं प्राप्ता; दारदाः, उर्जगुः, गान्धाराः, औरसाः, कुहवः च। शिवपौराः, इन्द्रमरुः, वसतीनां समशक्तयः, सैन्धवाः, ऊर्वसाः, बर्बाः, कुपथाः, भीमाः, रोमकाः च। शुनामुखाः, ऊर्ध्वमरुः, ये च सिन्धुना पोष्यन्ते; गन्धर्वाः, किन्नराः, यक्षाः, राक्षसाः, विद्याधराः, नागाः च। कलापगामकाः, किम्पुरुषाः, नराः, किराताः, पुलिन्दाः, कुरवः, भारताः च। पाञ्चालाः, कौशिकाः, मत्स्याः, मागधाः, अङ्गाः, ब्रह्मोत्तराः, वङ्गाः, ताम्रलिट्टाः च। एते पुण्यजनाः शुभगङ्गया पोष्यन्ते; सा गङ्गा विंध्येन अवरुद्धा दक्षिणसागरं प्रविष्टा। ततः शुभा रम्या च नदी पूर्वदिशं प्रवहन्ती, तत्र देशान् निषादान् च प्लावयामास। मत्स्यान्, ऋषिकान्, नलिमुखान्, केकरान्, एकर्णान्, किरातान् च अपि प्लावयामास। कलञ्जरान्, विकर्णान्, कुशिकान्, दिव्यभौमवासिनः च सा नदी प्लावयित्वा, समुद्रं परितः संचार्य, सर्वतीरं प्राप्तवती। तदा नलिनीनदी अपि पूर्वदिक् प्रवृत्ता, दुर्गममार्गान् इन्द्रद्युम्नस्य च सरांसि प्लावयामास। तथैव सा कठोरप्रदेशान्, वेत्रशङ्कुपथान्, उज्जानं, कामरून् च गत्वा कूथवृक्षच्छन्नं देशं प्राप्तवती। इन्द्रद्वीपस्य समीपे सा लवणसागरं प्रविष्टा; तदा पावनी नदी अपि शीघ्रं पूर्वदिशं प्रवृत्ता। सा तोमरान्, हंसपथांश्च प्लावयित्वा, पूर्वदेशान् व्याप्य, पर्वतम् अनेकेषु स्थलेषु भित्त्वा कर्णप्रावरणम् अश्वमुखान् च प्राप्तवती। मेरुं प्लावयित्वा, विद्याधरान् प्राप्तवती, शैमिक्षेत्रे महाह्रदं प्रविष्टा। शतानि सहस्राणि चान्याः नद्यः सरितश्च एतासां संगतानि, यत्रेन्द्रः वर्षं वृष्टिं करोति। वंशौकसाया नदीतीरे सुरभिनामा वनं, यत्र बुद्धिमान् संयतः कुबेरपुत्रः हिरण्यशृङ्गः वसति। स महान् बलवान् वीर्यवान् च, यज्ञं परित्यज्य, तत्र अगस्त्यादिभिः पण्डितैः ब्रह्मराक्षसैः परिवृतः। एते चत्वारः कुबेरस्य परिचारकाः तत्रैव साकं वसन्ति; एवं पर्वतवासिनां सिद्धिः ज्ञेया। तेषां मध्ये धर्मार्थकामाः परस्परसंगेन द्विगुणिताः; हेमकूटस्य शिखरे तद् सरः नागालयः इति प्रसिद्धम्। तस्मात् सरसः सरस्वती ज्योतिष्मती नाम प्रवहति, या पूर्वपश्चिमसागरयोः मध्ये निमग्ना।