तस्याः विश्रान्तिकालः इदानीं गच्छति, तस्माद् आगच्छ, आगच्छ, विस्तीर्णस्फिग्भगिनि, किं त्वं उद्विग्ना, किमर्थं च? इदं संध्याकालः क्रीडायाः अत्र; त्वं तैलं समर्प्य, पुष्पैः मम गृहम् अलङ्कुरु। सा उत्तरा—न अहं एतत् जानामि, हे तपस्विन्, त्वं मां, पतिं च, कुलं च, निर्दोष, कथय। तदा बुधः ताम् तन्वीं इलां उवाच—इला, त्वं दीप्तरूपा; अहं कामुकः, बुधः नाम, नानाशिल्पविशारदः। उत्तमकुले जातः, मम पिता ब्राह्मणश्रेष्ठः। तस्य वचनं श्रुत्वा, सा बुधस्य गृहम् प्रविष्टा। तत् गृहम् रत्नस्तम्भैः भूषितम्, दिव्ययोगेन अद्भुतरूपं निर्मितम्। इला, काङ्क्षितं प्राप्तवती, तत्र गृहे सन्तुष्टा अभवद्। अहो, कियद् आचारः, कियद् रूपम्, कियद् ऐश्वर्यम्, कियद् कुलम्—मम च पतिः च! अहो, परमं सौन्दर्यम्! इला तेन सह दीर्घकालं रममाणा, सर्वसुखसम्पन्ने गृहे, इन्द्रस्य भवनम् इव, सुखं अन्वभवत्। ततः मनुमातृभूताः भ्रातृभिः सह, इक्ष्वाकुनायकाः, शरावनं गच्छन् राजान्वेषणाय। तत्र सर्वे अश्वं अग्रे स्थितं दृष्टवन्तः, रत्नरथकान्तिरश्मिभिः दीप्तशरीरम्, अनुपमं रूपम्। रथम् अवगम्य, सर्वे विस्मिताः—“एषः चन्द्रप्रभाख्यः अश्वः, तस्य महात्मनः।” कथं एषः उत्तमः अश्वः स्त्रीरूपं गृहीतवान्, किमर्थं च? ततः मैत्रावरुणिं पुरोहितं पप्रच्छुः। “किम् एषः अद्भुतवृत्तान्तः?” इति पृष्ट्वा, योगविदां श्रेष्ठः वसिष्ठः, ध्यानचक्षुषा सर्वं दृष्ट्वा, उवाच—शरावने पूर्वं शिवस्य प्रियतमा व्रतम् अकरोत्—यः कश्चित् पुरुषः अत्र प्रवेशं करिष्यति, सः स्त्रीत्वं प्राप्नोति। एषः अश्वः अपि राज्ञा सह स्त्री अभवत्, किन्तु धनाधिपतिसदृशः पुनः पुरुषत्वं प्राप्नोति। तद्वत्, पिनाकिनं पूज्य यत्नः कर्तव्यः। ततः मनुपुत्राः महेश्वरस्थानं गच्छन्। तत्र पार्वतीं च परमेश्वरं च विविधैः स्तुतिभिः स्तुत्वा। तौ उचतु—“एतत् व्रतं भङ्गः न शक्यः, किन्तु इदानीं—यत् इक्ष्वाकोः अश्वमेधफलम्, तत् उभयोः दास्यामि। ततः वीरः किम्पुरुषः निश्चितं पुरुषः भविष्यति।” तदनु, वैवस्वतपुत्राः अनुमोद्य निर्गताः। इक्ष्वाकु अश्वमेधेन किम्पुरुषः चेलः अभवत्। एकमासं वीरः पुरुषः अभवत्, अन्यमासं स्त्री। बुधगृहे निवसन्, नीलः गर्भवती अभवत्। सः एकं गुणवत्तमं पुत्रं उत्पादितवान्। बुधः तं पुत्रं उत्पाद्य, दिव्यलोकं गतः। तद् भूमिः इला नाम्ना इलावृताख्या अभवत्। चन्द्रसूर्यवंशयोः आरम्भे, मनुपुत्रः इला अभवत्। एवं पुरुषवांसप्रवर्तकः पुरूरवाः अभवत्। इक्ष्वाकुः सूर्यवंशीयः तपस्विषु प्रसिद्धः। इला किम्पुरुषः सन्, सुद्युम्नः अपि अभवत्। सुद्युम्नस्य त्रीन् अनपराजितान् पुत्रान् अभवत्—उत्कलः, गयः, हरिताश्वः। उत्कलस्य वंशः उत्कलाः, गयस्य गयाः। हरिताश्वस्य पूर्वदेशः कुरुभिः सह प्रसिद्धः; प्रतिष्ठाने, पुरूरवसः पुत्रं राजानं अभिषिक्तवान्। इक्ष्वाकुः ज्येष्ठः उत्तरप्रदेशम् उपयुञ्जन्, लोकसंसदि आच्छन्नः, तत्र दिव्यफलैः भोजनं कृतवान्। नरिष्यन्तस्य पुत्रः शुचिः, महाबलः; अम्बरीषः नभागस्य पुत्रः, धृष्टस्य त्रीन् पुत्रान्—धृतकेतुः, चित्रनाथः, रणधृष्टः महाबलः। शर्यातेः पुत्रः अनर्तः, कन्या सुकन्या। अनर्तस्य पुत्रः रोचमानः, महाबलः; भूमिः अनर्ताख्या, नगरी कुशस्थली। रोचमानस्य पुत्रः रेवा, रायवताख्यः; शतस्य ज्येष्ठः ककुद्मी। तस्य कन्या रेवती, प्रसिद्धा, रामस्य पत्नी अभवत्; करुष्यः कर्षुषाः पृथिव्यां प्रसिद्धाः अभवन्। पृषध्रः गुरोः शापात् गोहत्या शूद्रत्वं प्राप्तवान्। अधुना इक्ष्वाकुवंशं कथयिष्यामि—शृणु, श्रेष्ठतपस्विन्। विकुक्षिः देववरताख्यः, इक्ष्वाकोः पुत्रत्वं प्राप्तवान्; शतस्य ज्येष्ठः, पञ्चदश पुत्रान् अभवत्। उत्तमराजानः मेरुशिखरे उत्तरतः जाताः; अन्ये चतुर्दश, शतं सम्पूर्णम् अभवत्। दक्षिणतो मेरुशिखरस्य नाम्ना कतिताः राजानः; तेषु ज्येष्ठः ककुत्स्थः, तस्य पुत्रः सुयोधनः। तस्य पुत्रः पृथुः, पृथोः पुत्रः विश्वगसः; तस्य पुत्रः इन्दुः, तस्मात् युवनाश्वः। युवनाश्वस्य पुत्रः श्रावस्तः, महाबलः; तस्य पुत्रः वत्सकः, यस्य गौडे श्रावस्ती नगरी निर्मिता। श्रावस्तात् बृहदश्वः, तस्मात् कुवलश्वः; सः प्राचीनकाले धुन्धुं हत्वा धुन्धुमारः अभवत्। तस्य त्रीन् पुत्रान्—दृढाश्वः, दण्डः, कपिलाश्वः प्रसिद्धः; धुन्धुमारः महाबलः अभवत्। एवं, शास्त्रवाक्यक्रमेण, इला-बुधस्य रमणीयकथा, किम्पुरुषस्य रूपपरिवर्तनम्, वंशपरम्परा च, दिव्यगुणैः युक्ता, संप्राप्ता।